Emlak Vergisi Beyannamelerinde Bina İnşaat Sınıflarının Gerçeğe Uygun Şekilde Beyan Edilmemesi, Kalorifer ve/veya Klima Tesisatı ile Asansör İçin Belirlenen Oranların Uygulanmaması Nedenleriyle Vergi Değerinin Eksik Hesaplanması (Sayıştay)

BULGU: Emlak Vergisi Beyannamelerinde Bina İnşaat Sınıflarının Gerçeğe Uygun Şekilde Beyan Edilmemesi, Kalorifer ve/veya Klima Tesisatı ile Asansör İçin Belirlenen Oranların Uygulanmaması Nedenleriyle Vergi Değerinin Eksik Hesaplanması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Emlak vergisi beyannamelerinde; vergiye tabi vergi değerinin hesaplanmasında dikkate alınmak üzere beyan edilen bina inşaat sınıfları ile bina inşaat sınıflarının gerçek durumunun uyumlu olmadığı, asansör, kalorifer veya klima tesisatı bulunan binalar için metrekare normal inşaat maliyet bedellerine asansör, kalorifer veya klima tesisatı için belirlenen oranların uygulanmadığı, bu suretle bazı binaların vergi değerinin ve emlak vergisinin olması gerekenin altında hesaplandığı görülmüştür.

1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun “Nispet” başlıklı 8’inci maddesinde bina vergisinin oranının meskenlerde binde bir, diğer binalarda ise binde iki olduğu ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun uygulandığı büyükşehir belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde için ise bu oranların %100 artırımlı olarak uygulanacağı hükme bağlanmıştır.

Kanun’un 29’uncu maddesinin 1’inci fıkrası (b) bendinde ise binaların vergi değerinin; Maliye ve Bayındırlık ve İskân Bakanlıklarınca müştereken tespit ve ilân edilecek bina metrekare normal inşaat maliyetleri ile (a) bendinde belirtilen esaslara göre bulunacak arsa veya arsa payı değeri esas alınarak 31’inci madde uyarınca hazırlanmış bulunan yönetmelik hükümlerinden yararlanılmak suretiyle hesaplanan bedel olduğu belirtilmiştir.

Emlak Vergisine Matrah Olacak Vergi Değerlerinin Takdirine İlişkin Tüzük’ün “Binaların inşaat sınıflarına göre ayrımı” başlıklı 10’uncu maddesinde binalar; lüks inşaat, birinci sınıf inşaat, ikinci sınıf inşaat, üçüncü sınıf inşaat ve basit inşaat olmak üzere beş sınıfta düzenlenmiştir. Bu sınıflamanın, binanın yapılış tarzı, işçiliği, çeşitli kısımlarında kullanılan malzemenin cinsi, kalitesi vb. hususlar nazara alınarak yapılacağı ve inşaat sınıflarının tayinine esas alınacak niteliklerin Maliye Bakanlığınca tespit ve ilan olunacağı belirtilmiştir. Buna istinaden Maliye Bakanlığınca Bina İnşaat Sınıflarının Tespitine Dair Cetvel 15.12.1982 tarih ve 17899 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Cetvel’de binaların yapılış tarzı, işçiliği, çeşitli kısımlarında kullanılan malzemenin cinsi ve kalitesi gibi özelliklere yer verilmiş, binalar söz konusu Tüzük’e uygun olarak beş sınıfa ayrılmış ve her sınıf için de on adet kıstas belirlenmiştir. 14 seri No.lu Emlak Vergisi Genel Tebliği’nin “Bina İnşaat Sınırlarının Tesbiti” başlıklı bölümünde ise; binanın gireceği sınıfın, bu özelliklerden yarıdan fazlasını taşıyıp taşımadığına bakılarak belirleneceği ifade edilmiştir. Örneğin bina, ikinci sınıf inşaata ilişkin özelliklerden yarıdan fazlasını taşıyorsa ikinci sınıf olarak beyan edilecektir. Binada anılan özelliklerden yarıdan fazlası yoksa bu defa özellikleri itibariyle en yakın olduğu sınıfın beyan edilmesi gerekecektir. Örneğin, binanın 5 özelliği ikinci sınıfa, 4 özelliği üçüncü sınıfa, 1 özelliği de birinci sınıfa dâhil ise, söz konusu bina ikinci sınıfa daha yakın olduğu için ikinci sınıf olarak beyan edilmesi gerekmektedir. Diğer taraftan, binanın bir alt veya üst sınıftan hangisine gireceği konusunda tereddüde düşülen hallerde, vergi değerinin beyan edilmesinin esas olduğu da dikkate alınarak, bir üst sınıfın bildirileceği belirtilmiştir. Örneğin binanın üçüncü sınıfa mı yoksa ikinci sınıfa mı gireceğinde tereddüt gösteriliyorsa, bu binanın ikinci sınıf inşaat kabul edilmesinin uygun olacağı belirtilmiştir.

Aynı Tüzük’ün “İnşaat maliyet bedelinin hesaplanması” başlıklı 20’nci maddesinde de; inşaat maliyet bedelinin, binanın dıştan dışa yüzölçümü ile metrekare normal inşaat maliyet bedelinin çarpılması suretiyle bulunacağı, hesaplanan metrekare normal inşaat maliyet bedeline, ilan olunan bedelde nazara alınmamış ise, kalorifer veya klima tesisatı için % 8, asansör tesisatı için ayrıca % 6 oranında ilave yapılacağı ifade edilmiştir. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca çıkarılan 77, 79, 81 ve 83 seri No.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğleri ekinde 2021, 2022, 2023 ve 2024 yılları için binaların metrekare normal inşaat maliyet bedellerine asansör, kalorifer veya klima tesisat bedellerinin dahil olmadığı, belirlenen oranlarda (kalorifer veya klima tesisatı için % 8, asansör tesisatı için % 6) bu bedellere ilave yapılacağı belirtilmiştir.

57 seri No.lu Emlak Vergisi Genel Tebliği’nde; belediyelerin, emlâk vergisi işlemlerinde başta imar birimleri olmak üzere emlâk vergisine konu taşınmazlara ilişkin öncelikle kendi kayıtlarında bulunan bilgi ve belgelerden faydalanacakları, gerek duymaları halinde bildirimlerin kontrolü amacıyla bildirime konu taşınmazlarda yoklama ve tespit yapmaları gerektiği düzenlenmiştir.

Emlak vergisi beyannamelerinde beyan edilen bina inşaat sınıflarının gerçek durumuna ve binalarda asansör, kalorifer veya klima tesisatı bulunup bulunmadığına ilişkin yapılan denetim sonucunda, beyannamelerde beyan edilen bina inşaat sınıfları ile bina inşaat sınıflarının gerçek durumu arasında aşağıdaki tabloda örnekleri gösterildiği üzere farklılıklar olduğu anlaşılmıştır. Yine; bazı binalarda asansör, kalorifer veya klima tesisatı bulunduğu, ancak bunlara ilişkin verilen emlak vergisi beyannamelerinde, bina metrekare normal inşaat maliyet bedellerine asansör, kalorifer veya klima tesisatı için hesaplanması gereken bedellerin dâhil edilmediği görülmüştür.

Tablo 11: Emlak Vergisi Beyannamelerinde Tespit Edilen Bazı Hatalı Bina İnşaat Sınıfı Beyanları ile Vergi Değer Hesabında İnşaat Maliyet Bedeline Asansör, Kalorifer ve Klima Tesisat

Bedeli Dahil Edilmeyen Binalar

Emlak vergisi beyannameleri üzerinde gösterilen bina inşaat sınıflarının 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu ile yukarıda yer alan diğer mevzuat hükümlerine uygun şekilde beyan edilmesi gerekmekte olup mükellefler tarafından beyan edilen sınıfların doğruluğunun ise idarece yapılacak fiili ve fiziki tespitlerle teyit edilmesi gerekmektedir. Diğer taraftan, asansör, kalorifer veya klima tesisatı bulunan binalara ilişkin verilen emlak vergisi beyannamelerinde bina metrekare normal inşaat maliyet bedellerine asansör, kalorifer veya klima tesisatı için hesaplanması gereken bedellerin de ayrıca ilave edilmesi gerekmektedir.

Kamu idaresince bulgu konusu hususlara iştirak edilmiş olup bahse konu eksikliklerle ilgili personele gerekli eğitimlerin verilerek hataların düzeltileceği ifade edilmiştir.

Bu itibarla; emlak vergisi beyannamelerinde bina inşaat sınıfları ile asansör, kalorifer veya klima tesisatı beyanlarına ilişkin gerçek durumun idarece yapılacak fiili ve fiziki denetimlerle tespit edilmesi, yukarıdaki tabloda örnekleri görüldüğü üzere binanın gerçek durumuna uygun olmadığı tespit edilen beyanların düzelt(tir)ilmesi, bu durumdan kaynaklı emlak vergisi farklarının ilgili mükellefler adına idarece geriye dönük şekilde re’sen tarh edilerek tahakkuk ettirilmesi gerekmektedir.