|
ÖZET: Belediyenin sorumluluk ve denetim alanında, 3194 sayılı İmar Kanunu’na aykırı yapılaşmaların gerçekleştiği tespit edilmiştir. Sayıştay denetim raporlarına göre, belediye bu yasadışı durumları zamanında kontrol edememiş ve engelleyememiştir. İmar Kanunu’nun 21 ve 32. maddeleri, inşaatların ruhsat almadan başlatılamayacağını ve ruhsatsız yapılar için yıkım kararlarının alınmasını öngörmektedir. Ancak, denetimlerin yetersizliği nedeniyle kaçak yapıların varlığı devam etmektedir.
Bayrambey Mahallesi Dr. Sadık Ahmet Caddesi üzerinde yapılan örnek denetim çalışmasında, 18 adet İmar Kanunu’na aykırı yapı ve eklenti tespit edilmiştir. Bu yapılar arasında çeşitli işletmeler yer almakta olup, ruhsat ve eklerine aykırı olarak inşa edilmiştir. İmar Kanunu’nun 32. maddesi, ruhsatsız yapılar için belediyelere yıkım ve mühürleme gibi yaptırımlar uygulama yetkisi tanımaktadır. Ancak, bu yetkilerin etkin bir şekilde kullanılmadığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, belediyenin hukuka aykırı yapılaşma ile ilgili İmar Kanunu hükümlerini acilen uygulaması ve gerekli idari işlemleri başlatması gerekmektedir. Ayrıca, kaçak yapılaşma ile mücadelede etkin bir kontrol ve denetim mekanizması oluşturulması önem arz etmektedir. Bu adımlar, sağlıklı kentleşme ve kamu güvenliği açısından kritik bir öneme sahiptir. |
BULGU: Belediyenin Sorumluluk ve Denetim Alanında Bulunan Bazı Taşınmazlarda İmar Kanunu’na Aykırı Yapılaşmaya Gidilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyenin sorumluluk ve denetim alanında bulunan bazı taşınmazlarda 3194 sayılı İmar Kanunu’na aykırı yapılaşmaya gidildiği; Belediyenin, taşınmazlar üzerindeki bu yasadışı durumu gerekli kontrollerle zamanında tespit edip engellemediği görülmüştür.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde, aynı Kanun’un 26’ncı maddesinde gösterilen istisnalar hariç her türlü inşaat yapımının ilgisine göre belediye veya valiliklerden alınacak yapı ruhsatına tabi olduğu, “Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32’nci maddesinde, istisnalar dışında ruhsat alınmadan yapıya başlanması, kaçak yahut ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılması durumunda mevcut yapının yerel idarelerce yıktırılacağı, yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapıların Bakanlıkça yıkılabileceği, “İdari müeyyideler” başlıklı 42’nci maddesinde, imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde idare encümenince sorumlular hakkında idari para cezası uygulanacağı ifade edilmiştir.
Kaçak yapı ile mücadele ve sağlıklı kentleşme konusunda 3194 sayılı İmar Kanunu ile belediyelere önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir. Belediyeler, kamuoyunda “kaçak yapı” olarak bilinen İmar Kanunu’na aykırı yapılaşma ile mücadele edebilmek için gerekli yaptırım gücüne sahip kamu tüzel kişileridir.
Belediyenin 3194 sayılı İmar Kanunu çerçevesindeki iş ve işlemlerinin yerinde denetimi amaçlı sadece bir cadde üzerinde örnek denetim çalışması yapılmıştır. Belediyenin denetim sorumluluğu alanında kalan Bayrambey Mahallesi Dr. Sadık Ahmet Caddesi üzerinde yapılan bu çalışma sonucunda taşınmazların mimari projesi ile fiili durum karşılaştırılmış, detayı aşağıdaki tabloda yer alan 18 adet İmar Kanunu’na aykırı yapı ve eklenti tespit edilmiş ve tutanak altına alınmıştır.
Tablo 8: İmar Kanunu’na Aykırı Yapı Tespiti
| Sıra No |
Arsa Bilgisi | Mülkiyet | Kullanım Şekli | Aykırı Alan (m2) |
| Saraçilyas Mah. 88 Ada,19 Parsel | Hazine | Çikolata Satış Yeri | 20,80 | |
| Bayrambey Mah. 206 Ada 1 Parsel | Şahıs | Kafe | 30,00 | |
| Bayrambey Mah. 205 Ada 16 Parsel | Şahıs | Kafe | 133,00 | |
| Bayrambey Mah. 300 Ada 7 Parsel | Şahıs | Nalbur- Büfe | 50,00 | |
| Bayrambey Mah. 199 Ada3 Parsel | Şahıs | Pansiyon | 30,00 | |
| Bayrambey Mah. 584 Ada, 5 Parsel | Şahıs | Lokanta | 15,40 | |
| Bayrambey Mah. 122 Ada 127 Parsel | Şahıs | Pirinç Satış ofisi | 21,00 | |
| Bayrambey Mah. 584 Ada, 5 Parsel | Şahıs | Lokanta | 36,00 | |
| Bayrambey Mah. 584 Ada, 67 Parsel | Şahıs | Kafe | 26,00 | |
| Bayrambey Mah. 580 Ada 3 Parsel | Şahıs | Nalbur | 28,56 | |
| Bayrambey Mah.124 Ada 9 Parsel | Şahıs | Oto Yıkama | 15,00 | |
| Bayrambey Mah. 121 Ada 59 Parsel | Şahıs | Lokanta | 16,40 | |
| Bayrambey Mah.121 Ada 60 Parsel | Şahıs | Kahvehane | 40,00 | |
| Bayrambey Mah. 121 Ada 52 Parsel | Şahıs | Alışveriş Dükkânı | 5.00 | |
| Bayrambey Mah.121 Ada 59 Parsel | Şahıs | Kafe | 25,20 |
| Bayrambey Mah. 119 Ada 11 Parsel | Şahıs | Lokanta | 20,00 | |
| Bayrambey Mah. 116 Ada 12 Parsel | Şahıs | Lokanta | 22,32 | |
| Bayrambey Mah. 199 Ada 14 Parsel | Şahıs | Kafe | 100,00 |
Taşınmazları üzerinde kaçak yahut ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapanlar hakkında İmar Kanunu’nun 32’nci maddesi gereğince gerekli yaptırımların uygulanmadığı tespit edilmiştir.
İmar Kanunu’nun “Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32’nci maddesi, ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı durumda mühürleme, yıktırma ve yıkma gibi belediyelerin yaptırımlarını detaylı olarak düzenlemiştir.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun yukarıda zikredilen maddeleri dikkate alındığında, yetki alanı içerisindeki kaçak yahut ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılması durumunda öncelikli yetkili kurum belediyelerdir. Bu yetki kaçak yapım aşaması sonrasında başlayan bir yetki olmayıp, önleyici kontrol sorumluluğunu da kapsayan geniş çerçeveli ele alınması gereken bir yetkidir.
Yukarıdaki tespitlere ilişkin Kamu İdaresi cevabında, söz konusu hususun yerine getirilmesine ilişkin işlemlere başlanılacağını ifade etmiştir. Ancak tespitlere ilişkin hususların düzeltici işlemlerinin tamamlanmadığı anlaşılmıştır.
Sonuç olarak; Belediye sorumluluk alanındaki hukuka aykırı yapılarla ilgili İmar Kanun’u hükümlerinin acilen işletilmesi, kaçak yapılaşma konusunda sorumluluğunu yerine getirmeyenler hakkında gerekli idari işlemlerin başlatılması ve Belediyenin İmar Kanunu’ndan gelen görevlerinin etkin şekilde yapılmasını temin açısından yeterli bir kontrol ve denetim yapısının tesis edilmesi gerekmektedir.