Bazı Mal ve Hizmet Alımları ile Yapım İşlerinin Kamu İhale Kanunu’nda Öngörülen İhale Usulleri Yerine Kısımlara Bölünerek Kanun’un 22/1-(d) Maddesi Kapsamında Doğrudan Teminle Yapılması (Sayıştay)

BULGU: Bazı Mal ve Hizmet Alımları ile Yapım İşlerinin Kamu İhale Kanunu’nda Öngörülen İhale Usulleri Yerine Kısımlara Bölünerek Kanun’un 22/1-(d) Maddesi Kapsamında Doğrudan Teminle Yapılması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

İdarece bazı mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin (araç ve iş makinesi kiralaması, taziye evleri ile öğretmenevi bakım, onarım ve tadilatı, kitap fuarı ve Ramazan ayı organizasyonları, barınak için mama alımı vb.) 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen ihale usulleri yerine kısımlara bölünerek Kanun’un 22’nci maddesi 1’inci fıkrası (d) bendi kapsamında doğrudan teminle gerçekleştirildiği görülmüştür.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olduğu belirtilmiştir. Kanun’un 32’nci maddesinde ise; harcama yetkililerinin, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından sorumlu olduğu ifade edilmiştir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; idarelerin Kanun’a göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu belirtilmiş, maddenin devamında ise aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işlerinin bir arada ihale edilemeyeceği ve eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği hüküm altına alınmıştır.

4734 sayılı Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin 1’inci fıkrası (d) bendinde; büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin 431.810,00 TL (01.02.2024 – 31.01.2025 döneminde 622.756,00 TL), diğer idarelerin ise 143.845,00 TL’yi (01.02.2024 – 31.01.2025 döneminde 207.453,00 TL) aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabileceği ifade edilmiş, madde kapsamında yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve Kanun’un 10’uncu maddesinde sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçların temin edilebileceği maddenin son fıkrasında belirtilmiştir.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin mülga 22.5.1.2 maddesinde “4734 sayılı Kanunun 19 uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, Kanunun 22 nci maddesinin (d) bendi için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin, kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle aynı Kanunun 22 nci maddesinin (d) bendine göre temini, 4734 sayılı Kanunun temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiğinden, bu yönde uygulamaların sorumluluk doğuracağı hususuna dikkat edilmesi gereklidir.” düzenlemesi yer almaktadır.

Yine, 11.07.2023 tarih ve 32245 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak 01.02.2024 tarihi itibarıyla yürürlüğe giren Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in 14’üncü maddesinde de;

“ (3) Parasal limitler dâhilinde yapılacak alımlarda, piyasada yapılan fiyat araştırması sonucunda bu limitlerin aşılacağının tespit edilmesi halinde, ihtiyacın Kanunun ilgili hükümlerine göre ihale yoluyla temin edilmesi gerekir.

“ (4) Kanunun 18 inci maddesinde öngörülen ihale usulleriyle temin edilmesi gereken ihtiyaçlar, parasal limitlerin altında kalacak şekilde adet, kısım veya gruplara bölünmek suretiyle temin edilemez.”

Denilmiştir.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere; 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesi kapsamında doğrudan temin ile yapılacak alımlarda ihale komisyonu kurma ve Kanun’un 10’uncu maddesinde sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmayıp ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilebilecektir. Ancak parasal limitler dâhilinde yapılacak alımlarda, piyasada yapılan fiyat araştırması sonucunda bu limitlerin aşılacağının tespit edilmesi halinde, ihtiyacın 4734 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerine göre ihale yoluyla temin edilmesi gerekmektedir. Kanun’un ilgili hükümlerine göre ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, Kanunun 22’nci maddesinin (d) bendinde öngörülen parasal limitlerin altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle söz konusu maddenin aynı bendine göre temini 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil edecek olup bu yöndeki

uygulamalar sorumluluk doğurabilecektir.

Yapılan incelemede; idarenin niteliği itibarıyla benzer veya aynı olan ve süreklilik arz eden bazı mal ve hizmet alımları ile yapım işlerini, parasal sınırların altında kalacak şekilde çok sayıda işlemle ve aynı yüklenicilerden doğrudan temin suretiyle karşıladığı anlaşılmış olup söz konusu durumu yansıtan alımlar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Tablo 14: Kısımlara Bölünerek Gerçek eştirilen Mal ve Hizmet Alımları ile Yapım İşleri

İdarece, yapılacak işlerde mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünerek yapılmasına ilişkin husus konusunda hassasiyet gösterileceği ifade edilmiştir.

İdarece yapılacak mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda öngörülen temel ilkeler çerçevesinde ve yine aynı Kanun’da düzenlenen ihale usulleri kullanılarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir. İhale yöntemi ile temin edilmesi gereken ihtiyaçların parasal limitlerin altında kalacak şekilde kısımlara bölünmek suretiyle doğrudan teminle karşılanması 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine ve 5018 sayılı Kanun’un 8’inci maddesindeki düzenlemelere açıkça aykırı olup sorumluluk doğurucu nitelikteki uygulamalardan kaçınılması gerekmektedir.