|
ÖZET: Bütçe Emanetlerinin Ödenmesinde Sıra Dışına Çıkılması
2024 yılı Sayıştay denetim raporlarına göre, Büyükşehir Belediyesi’nin bütçe emanetleri hesabından yapılan ödemelerin, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına uygun olarak gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun 34. maddesi, kamu idarelerinin nakit mevcudunun yetersiz olduğu durumlarda ödemelerin belirli bir sıraya göre yapılmasını öngörmektedir. Bu bağlamda, vergi, harç ve benzeri ödemelere öncelik verilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ayrıca, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri, bütçe emanetleri hesabının işleyişine dair kuralları belirlemektedir. Yönetmelik, ödemelerin muhasebe kayıtlarına alınma sırasının dikkate alınması gerektiğini ifade etmektedir. Ancak yapılan incelemeler, bu kurallara uyulmadığını ve ödemelerin sıralama dışına çıkıldığını göstermektedir. Bütçe Emanetleri Hesabında izlenen müteahhit hakkediş ödemelerinin bekleme süreleri, ödemelerin mevzuata uygun olarak gerçekleştirilmediğini ortaya koymaktadır. İdarenin, ödemelerin mevzuatta belirtilen sıraya göre yapılmasını sağlaması, olası gecikmelerin önlenmesi açısından kritik öneme sahiptir. |
BULGU: Bütçe Emanetlerinin Ödenmesinde Mevzuatta Belirtilen Sıraya Uyulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Bütçe Emanetleri Hesabından yapılan ödemelerin, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre yapılmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun “Ödenemeyen giderler ve bütçeleştirilmiş borçlar” başlıklı 34’üncü maddesi uyarınca; kamu idarelerinin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması halinde giderler, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir. Ancak, sırasıyla kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara, tarifeye bağlı ödemelere, ilama bağlı borçlara, ödenmemesi halinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlara ve ödenmesi talep edilen emanet hesaplarındaki tutarlara öncelik verilmesi gerekmektedir.
Mezkûr Kanun’un “Muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları” başlıklı 61’inci maddesinin altıncı fıkrasında da;
“Muhasebe yetkilileri, 34 üncü maddenin ikinci fıkrasındaki ödemeye ilişkin hükümler ile bu maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen ödemeye ilişkin kontrol yükümlülüklerinden dolayı sorumludur.” hükmü yer almaktadır.
Diğer yandan, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 248 ve 249’uncu maddelerinde Bütçe Emanetleri Hesabının niteliği ve hesaba ilişkin işlemler düzenlenmiştir. Yönetmelik’te, 320 Bütçe Emanetleri Hesabının mali yıl içerisinde veya sonunda ödeme emri belgesine bağlandığı halde, nakit yetersizliği veya diğer sebeplerle ilgililerine ödenemeyen tutarların izlenmesi için kullanılacağı; yapılacak ödemelerde söz konusu tutarların muhasebe kayıtlarına alınma sırasının gözetileceği belirtilmiştir.
Mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere, İdarenin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması nedeniyle Bütçe Emanetleri Hesabına alınan tutarların mevzuatında belirtilen ödemelere öncelik vermek şartıyla muhasebe kaydına alınma sırasına göre ödenmesi gerekmektedir. Ayrıca, Bütçe Emanetleri Hesabında izlenen söz konusu tutarların kayda alınma sırasına göre ödenmesinden muhasebe yetkilisinin sorumlu olacağı açıktır.
Yapılan incelemede, 320 Bütçe emanetleri hesabından yapılan ödemelerin yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine aykırı olarak, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre gerçekleştirilmediği tespit edilmiştir.
Aşağıdaki tabloda Bütçe Emanetleri Hesabında izlenen müteahhit hakkediş ödemelerinin bu hesaptaki bekleme gün sayıları ile bütçe emanet ödeme sayıları gösterilmiştir. Buna göre en az bekleme 998 adet ödeme ile 0-99 gün aralığında olurken, en fazla bekleme ise 13 adet ödeme ile 1.000-1.099 gün aralığında gerçekleşmiştir.
Tablo 14: 320-Bütçe Emanetleri Hesabında Beklenilen Gün Sayıları
(TL)
| Sıra | Bütçe Emanetleri Hesabında Beklenilen Gün Sayısı | Bütçe Emanetleri Hesabına Kaydedilen Ödeme Sayısı |
Ödeme Tutarı |
| 0-99 | 3.824.733.855 | ||
| 100-199 | 2.193.634.030 | ||
| 200-299 | 678.409.229 | ||
| 300-399 | 98.838.588 | ||
| 400-499 | 26.894.688 | ||
| 500-599 | 16.520.043 | ||
| 600-699 | 941.385 | ||
| 700-799 | 5.020.576 | ||
| 1000-1099 | 5.523.491 |
Kamu idaresi cevabında Bütçe Emanetleri Hesabındaki ödemelerde birtakım gecikmeler meydana gelmiş, ise de tablodaki tutarlar mahkeme safahatından kaynaklı olan gecikmeler olduğunu belirtmiştir. Ancak tabloda Bütçe Emanetleri Hesabında izlenen müteahhit hakkediş ödemelerinin bu hesaptaki bekleme gün sayıları ile bütçe emanet ödeme sayıları gösterilmiştir. Sadece mahkeme safahatından kaynaklı gecikmeler istisnai durumlar olmakla beraber bu tabloda tüm müteahhit hakkediş ödemelerini içermektedir.
Yapılan açıklamalar çerçevesinde, Bütçe Emanetleri Hesabındaki tutarların, İdare aleyhine bir durumun oluşmaması için mevzuatında belirtildiği sıralamaya göre ödenmesi gerekmektedir.