|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, il belediyesinin taksi, dolmuş, özel halk otobüsü ve servis plakalarını ihale edilmeden ve süre belirtilmeden verdiğini ortaya koymuştur. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 12. maddesi, ticari taşıtların çalışma şartlarını belirleme yetkisini İl ve İlçe Trafik Komisyonlarına vermektedir. Ancak, 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı gereğince, ticari plakaların ihale ile verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu durum, ticari plakaların muhammen bedeli ve süresinin açıkça ilan edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
5393 sayılı Belediye Kanunu, belediyelere toplu taşıma araçlarının sayısını ve güzergahlarını belirleme yetkisi tanımaktadır. Ancak, bu yetkinin ihale yoluyla verilmesi, rekabet ve şeffaflık ilkelerine uygun olmalıdır. Anayasa Mahkemesi, ihalesiz verilen yolcu taşıma imtiyazlarının iptal edilmesi gerektiğini ifade etmiş ve idarenin iyi yönetişim ilkelerine uygun hareket etmesi gerektiğini vurgulamıştır. Yapılan incelemelerde, İl/ilçe Trafik Komisyonu kararları ile 359 taksi, 42 özel halk otobüsü, 93 dolmuş ve 152 servis plakasının süre belirtilmeden verildiği tespit edilmiştir. Kamu İdaresi, mevzuata uygun çalışmaların başlatıldığını belirtmiş, ancak süresi belli olmayan işlemlerin iptal edilmesi gerektiği ve bu sürecin hak sahiplerine mağduriyet yaratmayacak şekilde yürütülmesi gerektiği ifade edilmiştir. |
BULGU: Taksi, Toplu Taşıma ve Servis Araçlarına Ait Plakaların İdare Tarafından İhale Edilmeksizin Süresiz Olarak Verilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Kamu İdaresi tarafından taksi, dolmuş, özel halk otobüsü ve servis plakalarının ihale edilmeden ve süre belirtilmeden verildiği görülmüştür.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “İl ve İlçe Trafik Komisyonları” başlıklı 12’nci maddesinde; trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek görev ve yetki olarak İl ve İlçe Trafik Komisyonlarına verilmiştir.
Bu Kanun’a dayanılarak 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar’ın 5’inci maddesinde; ticari plakaların (taksi, dolmuş, minibüs, servis), muhammen bedeli, müracaat şekli, süresi, ihale zamanı ve diğer hususların ilan edilerek kapalı teklif usulü ile ihale edileceği belirtilmiştir. Buna göre ticari plakaların muhammen bedeli ve süresi belirtilmek şartıyla İl Trafik Komisyonu tarafından ihale edilmesi gerekir.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde; toplu taşıma hakkının, her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, tarifelerini, güzergahlarını belirlemenin belediyenin görev ve yetkisinde olduğu ve belediyenin bu hizmetleri imtiyaz, ruhsat, kiraya verme veya hizmet satın alma yöntemi ile yerine getirebileceği belirtilmiştir.
Mevzuat hükmüne göre belediyeye ait olan bu yetki ve imtiyaz hakkının Kanun çerçevesinde ihale yoluyla rekabete uygun, saydamlığı sağlayarak sürenin belirli olması gibi hususları da içerecek şekilde verilmesi gerekir. 5393 sayılı Kanun’un 84’üncü maddesinde; bu Kanun ile belediyenin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle sınırlı olarak 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun uygulanmayacağı ifade edilmiştir. 5393 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 13.07.2005 tarihinden itibaren bu madde ile birlikte belediye sınırları içerisinde İl Trafik Komisyonunun toplu taşıma yetkisi kaldırılmıştır. Bu tarihten sonra alınan İl Trafik Komisyon Kararları yetki yönüyle geçersizdir.
Anayasa Mahkemesinin 07/04/2021 Tarihli ve 2018/20720 Başvuru Numaralı Kararında; ihalesiz olarak verilen yolcu taşıma imtiyazının iptal edilerek söz konusu işin ihale ile verilmesi gerektiği konusunda herhangi bir tereddüt bulunmadığı, bununla birlikte idarenin iyi yönetişim ilkelerine uygun olarak hat sahiplerini karar almadan önce objektif koşullar konusunda bilgilendirerek yeni oluşacak duruma kendilerini hazırlayabilecekleri imkan sunması, gerekirse makul olarak değerlendirilebilecek bir süre öngörülerek bir geçiş dönemi sağlanması, böylelikle yapılacak hukuki müdahale sonrasında bütün külfetin hat sahiplerinin üzerine kalmamasına azami gayret gösterilmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yukarıda verilen mevzuat ve Anayasa Mahkemesi kararı birlikte değerlendirildiğinde idareye ait olan bahsi geçen hakların ihale yoluyla verilmesi gerektiği açıktır.
Yapılan incelemede, muhtelif tarihlerde, İl/ilçe Trafik Komisyonu kararları ile 359 adet taksi, 42 adet özel halk otobüsü, 93 adet dolmuş ve 152 adet servis plakasının süre belirtilmeden verildiği tespit edilmiştir.
Kamu İdaresi cevabında mevzuata uygun şekilde gerekli çalışmaların başlatıldığı ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından süresi belli olmayan ve kazanılmış hak olarak kabul edilmeyen işlemlerin kamu yararı ve kanunilik ilkeleri gereği iptal edilmesi gerekmekte olup iptal sürecinin ise Anayasa Mahkemesi kararında ifade edildiği üzere hak sahiplerine mağduriyet yaratmayacak öngörülebilir bir süre tanınarak başlatılması gerekmektedir.