|
ÖZET: Evsel katı atık hizmetleri için belirlenen ücretlerin, bu hizmetlerin maliyetlerini karşılamadığı tespit edilmiştir. 2872 sayılı Çevre Kanunu’na göre, belediyeler evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak ve işletmekle yükümlüdür. Bu hizmetten faydalananların, yapılan harcamalara katılmaları ve belirlenen tarifelere göre ücret ödemeleri gerekmektedir. Ancak yapılan incelemeler, katı atık hizmetleri için toplanan gelirlerin, belediyenin katlandığı maliyetlerin çok altında kaldığını göstermektedir.
2024 yılı itibarıyla, evsel katı atık üreticilerinden toplam 209.127,47 TL gelir elde edilmesine rağmen, belediyenin bu hizmetler için harcadığı maliyet 8.177.768,47 TL olarak belirlenmiştir. Aradaki 7.968.641 TL’lik fark, belediyenin diğer gelir kaynaklarından karşılanmaktadır. Kamu İdaresi, tarifelerin tam maliyet ve kirleten öder ilkelerine uygun olarak belirlendiğini ifade etse de, bu durumu kanıtlayacak belgeler sunulamamıştır. Sonuç olarak, mevzuatta belirtilen kirleten öder ilkesi gereği, katı atık hizmetleri için tarifelerin tam maliyet esasına göre belirlenmesi ve bu bedellerin evsel katı atık üreticilerine yansıtılması zorunludur. Bu durum, sürdürülebilir bir katı atık yönetimi için kritik öneme sahiptir. |
BULGU: Toplanan Katı Atık Gelirlerinin Katı Atık Hizmetleri İçin Oluşan Maliyeti Karşılamaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Evsel katı atık hizmetleri için belirlenen bedelin yetersiz olduğu, bu hizmetler için katlanmış olduğu maliyetin evsel katı atık üreticisi olan belde halkına yansıtılmadığı görülmüştür.
2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 11’inci maddesinde belediyelerin evsel katı atık bertaraf tesislerini kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmekle yükümlü olduğu; bu hizmetten yararlananların ve/veya yararlanacakların, sorumlu yönetimlerin yapacağı yatırım, işletme, bakım, onarım ve ıslah harcamalarına katılmakla yükümlü olduğu; bu hizmetten yararlananlardan, belediye meclisince belirlenecek tarifeye göre katı atık toplama, taşıma ve bertaraf ücreti alınacağı; bu fıkra uyarınca tahsil edilen ücretlerin, katı atıkla ilgili hizmetler dışında kullanılmayacağı; Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in 4’üncü maddesinde 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun Mükerrer 44’üncü maddesi hükmü gereği çevre temizlik vergisini de içerecek şekilde evsel katı atık ile ilgili verilen tüm hizmetler karşılığında tam maliyet esaslı tarifeye göre belirlenen toplam sistem maliyetini karşılamak üzere evsel katı atık hizmetlerinden yararlananlar tarafından ödenmesi gereken parasal değerin ücret olduğu; 5’inci maddesinde sürdürülebilir katıatık hizmetlerinin yönetilmesi amacıyla toplam sistem maliyetlerinin tarifelere yansıtılması, tarifelerin kirleten öder ilkesine göre belirlenmesi ve katı atık hizmetlerinden tahsil edilen ücretlerin, katıatık ile ilgili hizmetler dışında kullanılmamasının esas olduğu; 18’inci maddesinde evsel katı atık hizmetleri için ücretlendirme yapılırken tam maliyet ve kirleten öder esaslarının kullanılacağı; 20’nci maddesinde ise evsel katı atık idarelerinin her atık üreticisine sadece aldıkları hizmetlerin maliyetlerini dikkate alarak tarife belirleyeceği; 21’inci maddesinde evsel katı atık idarelerinin evsel katı atık hizmetleri için tahsil edilen ücretlerin evsel katı atık hizmetlerinde kullanılmasını sağlayacak tam maliyet esaslı muhasebe sistemini kurmakla yükümlü olduğu hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, İdarenin katı atıkların toplanması, taşınması ve bertarafına yönelik katlandığı maliyetin, evsel katı atık üreticilerinin ödediği katı atık ücreti ve çevre temzilik vergisi toplamının çok üzerinde olduğu görülmüştür. Başka bir ifade ile evsel katı atık üreticilerinden toplanan para, katı atık hizmetlerinin Belediyeye olan maliyetini karşılayamamaktadır. İdareden alınan verilerden 2024 yılında evsel katı atık üreticilerine yaklaşık 55.223,50 TL Çevre Temizlik Vergisi, 153.903,97 TL katı atık ücreti olmak üzere toplam 209.127,47 TL katı atık hizmetleri karşılığı gelir tahakkuk ettirildiği anlaşılmıştır. Ancak Belediyenin 2024 yılında katı atık hizmetleri için katlandığı maliyet ise 8.177.768,47 TL olmuştur. Aradaki 7.968.641 TL fark ise belediyenin diğer gelirlerinden karşılanmıştır.
Kamu İdaresi cevabında, evsel katı atık tarifesinin tam maliyet ve kirleten öder esasları çerçevesinde belediye meclisinin 11.04.2025 tarih ve 22 sayılı kararı ile tespit edildiği ve anılan hususlara özen gösterileceği ifade edilerek bulguya iştirak edilmiştir. Her ne kadar İdare tarafından katı atık tarifesinin tarih sayısı verilen meclis kararı ile yeniden belirlendiği ifade edilmiş olsa da; tarifenin, ilçede yer alan evsel katı atık üreticilerinin tümüne tam maliyet esasıyla belirlendiğine ve toplanan gelirin katı atık hizmeti giderlerini karşıladığına dair kanıtlayıcı belge sunulmamıştır.
Sonuç olarak, mevzuatta belirtilen kirleten öder hükmü gereği, katı atıkların toplanması taşınması ve bertarafına yönelik yapılan katı atık hizmetleri tarifesinin tam maliyet esasıyla belirlenmesi ve bu bedelin katı atık üreticilerine yansıtılması gerekmektedir.