|
ÖZET: Ön mali kontrol sisteminin kurulmadığı ve mevzuatta belirtilen tutarları aşan taahhüt evrakları ile sözleşme tasarılarının mali hizmetler birimi tarafından kontrol edilmediği tespit edilmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Kontrol ve Yönetimi Kanunu’nun 58. maddesi, harcama birimlerinde gerçekleştirilecek asgari kontrollerin ve mali hizmetler biriminin ön mali kontrol süreçlerinin nasıl yürütüleceğini belirlemektedir. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın düzenlemeleri, bu kontrollerin idarelerin mali karar ve işlemlerinin bütçe ve diğer mali mevzuat hükümlerine uygunluğunu sağlamak amacıyla yapılması gerektiğini vurgulamaktadır.
İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar, mali kontrol görevini harcama birimleri ve mali hizmetler birimine yüklemekte, taahhüt evrakı ve sözleşme tasarılarının belirli tutarları aşması durumunda ön mali kontrole tabi tutulması gerektiğini belirtmektedir. Ancak yapılan incelemelerde, bu tutarları aşan belgelerin mali hizmetler birimi tarafından kontrol edilmediği görülmüştür. Kamu idaresi, bu eksikliklerin giderilmesi için gerekli adımları atacağını ifade etmiştir. Sonuç olarak, kamu idarelerinde iç kontrol sisteminin etkin bir şekilde kurulması ve ön mali kontrol faaliyetlerinin düzgün bir biçimde yürütülmesi, mali işlemlerin mevzuata uygunluğunu sağlamak açısından büyük önem taşımaktadır. Bu durum, idarelerin mali yönetiminde doğru ve güvenilir uygulamaların gerçekleştirilmesi için kritik bir gereklilik oluşturmaktadır. |
BULGU: Ön Mali Kontrol Sisteminin Kurulmaması ve Mevzuatta Belirtilen Sınırı Aşan Taahhüt Evrakı ve Sözleşme Tasarılarının Ön Mali Kontrole Tabi Tutulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
İdare tarafından ön mali kontrol sisteminin kurulmadığı ve mevzuatında belirtilen tutarı aşan taahhüt evrakları ile sözleşme tasarılarının mali hizmetler birimi tarafından ön mali kontrole tabi tutulmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Kontrol ve Yönetimi Kanunu’nun “Ön Mali Kontrol” başlıklı 58’inci maddesinde; harcama birimlerinde işlemlerin gerçekleştirilmesi aşamasında yapılacak asgari kontroller ve mali hizmetler birimi tarafından ön mali kontrole tabi tutulacak mali karar ve işlemlerin usul ve esasları ile ön mali kontrole ilişkin standart ve yöntemlerin Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirleneceği ifade edilmiştir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından çıkarılan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’ın 3’üncü maddesinde; ön mali kontrol, idarelerin gelir, gider, varlık ve yükümlülüklerine ilişkin malî karar ve işlemlerinin, idarenin bütçesi, bütçe tertibi, kullanılabilir ödenek tutarı, harcama programı, finansman programı, merkezi yönetim bütçe kanunu ve diğer malî mevzuat hükümlerine uygunluğu ve kaynakların etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılması yönlerinden yapılan kontrol olarak tanımlanmıştır.
14’üncü maddesinde; malî hizmetler biriminde ön malî kontrol yetkisinin malî hizmetler birimi yöneticisine ait olduğu, kontrol sonucunda düzenlenen yazılı görüş ve kontrol şerhlerinin malî hizmetler birimi yöneticisi tarafından imzalanacağı belirtilmiştir.
17’nci maddesinde ise; idarelerin, ihale kanunlarına tâbi olsun veya olmasın, harcamayı gerektirecek taahhüt evrakı ve sözleşme tasarılarından tutarı mal ve hizmet alımları için beş milyon Türk Lirasını, yapım işleri için on beş milyon Türk Lirasını aşanlar ön mali kontrole tâbi olacağı, bu tutarlara katma değer vergisi dâhil olmayacağı, idarelerin belirlenen tutarlar içinde kalmak ve üst yöneticiden onay almak kaydıyla merkez ve taşra teşkilatı ile birimler bazında risk analizleri çerçevesinde farklı tutarlar belirlemeye yetkili olduğu, kontrole tâbi taahhüt evrakı ve sözleşme tasarılarının, bunlara ilişkin tüm bilgi ve belgeleri içerecek şekilde bir işlem dosyası olarak harcama yetkilisi tarafından malî hizmetler birimine gönderileceği, taahhüt evrakı ve sözleşme tasarılarının, en geç on işgünü içinde kontrol edileceği, yapılan kontrol sonucunda düzenlenen görüş yazısının, işlem dosyası ile birlikte ilgili harcama yetkilisine gönderileceği ifade edilmiştir.
İç Kontrol ve Ön Malî Kontrole İlişkin Usul ve Esaslarda, malî kontrol görevinin, idarelerin yönetim sorumluluğu çerçevesinde, harcama birimleri ve malî hizmetler birimi tarafından yerine getirileceği ifade edilmektedir.
Ön mali kontrol sürecinde gelir, gider, varlık ve yükümlülüklere ilişkin malî karar ve işlemler, harcama birimleri ve malî hizmetler birimi tarafından idarenin bütçesi, bütçe tertibi, kullanılabilir ödenek tutarı, ayrıntılı harcama veya finansman programları, merkezi yönetim bütçe kanunu ve diğer malî mevzuat hükümlerine uygunluk yönlerinden kontrol edilir. Ayrıca malî karar ve işlemler harcama birimleri tarafından kaynakların etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılması açısından da kontrol edilecektir.
Söz konusu mevzuat hükümlerine göre harcamayı gerektirecek taahhüt evrakı ve sözleşme tasarılarından tutarı mal ve hizmet alımları için bir milyon Türk lirasını, yapım işleri için üç milyon Türk lirasını aşanların mali hizmetler birimi tarafından ön mali kontrole tâbi tutulması gerekmektedir.
Yapılan incelemede sınırı geçen taahhüt evrakları ile sözleşme tasarılarının, mali hizmetler birimi tarafından ön mali kontrolünün yapılmadığı ve mali karar ve işlemlerin, mali hizmetler birimi tarafından gerçekleştirilecek ön mali kontrol sürecine dâhil edilmediği görülmüştür.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta özetle, bulgu konusu hususun yerine getirilmesi adına gerekli çalışmaların yapılacağı belirtilmiştir.
5018 sayılı Kanun ile amaçlanan kamu idarelerinde iç kontrol sisteminin kurulması ve etkin olmasına yönelik olarak anılan ikincil mevzuat ile düzenlenen ön mali kontrol faaliyetinin mali hizmetler birimince yerine getirilmemesi Kamu İdaresinin söz konusu işlemlerinin doğru ve mevzuatına uygun yapılmaması riski doğuracaktır. Bu nedenle iç kontrol sisteminin kurulması ve ön mali kontrol faaliyetinin sağlıklı bir şekilde yerine getirilmesi gerekmektedir.