|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarına göre, bazı hizmetlerin peşin alınması gereken ücretleri tahsil edilmeden sunulduğu belirlenmiştir. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 97. maddesi, belediyelerin, harç veya katılma payı kapsamına girmeyen ve talebe bağlı olarak sunulan hizmetler için belirlenen tarifeler doğrultusunda ücret tahsil etmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak, peşin tahsil edilmesi gereken ücretlerin tahsil edilmemesi sonucunda 31 Aralık 2024 itibarıyla toplam 2.080.570,77 TL tutarında alacak birikmiştir.
Hizmetlerin isteğe bağlı olması ve tarifeye dayalı sunulması, bu hizmetlerin bedeli karşılığında gerçekleştirilmesi gerektiğini göstermektedir. Birçok belediyenin gelir tarifelerinde, bu tür ücretlerin peşin tahsil edilmesi gerektiği açıkça belirtilmektedir. Peşin tahsilat yapılmadan hizmet sunulması, hem mevzuata hem de mali disiplin ilkelerine aykırı olup, belediyeyi tahsilat riskiyle karşı karşıya bırakmaktadır. Bu durum, gelirlerin geç tahsil edilmesine yol açarak nakit akışını olumsuz etkileyebilir. Kamu idaresi, 2020 yılından itibaren peşin tahsil edilmesi gereken ücretlerin tahsil edilmeden hizmet sunulmasının büyük ölçüde engellendiğini ve 2024 yılı itibarıyla yazılım destekli kontroller sayesinde bu durumun tamamen ortadan kaldırıldığını belirtmiştir. Ancak, geçmiş dönem alacaklarına ilişkin somut tahsilat bilgileri verilmemiştir. Bu nedenle, alacakların etkin bir şekilde takip edilmesi ve zamanında tahsil edilmesi için gerekli önlemlerin alınması önem arz etmektedir. |
BULGU: Niteliği Gereği Peşin Alınması Gereken Ücretlerin Tahsil Edilmeden Hizmet Sunulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Niteliği gereği peşin tahsil edilmesi gereken bazı ücretlerin tahsil edilmeden hizmet sunulduğu tespit edilmiştir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Ücrete Tabi İşler” başlıklı 97’nci maddesine göre, belediyeler, harç veya katılma payı kapsamına girmeyen ve ilgililerin talebine bağlı olarak sunulan hizmetler için belediye meclislerince belirlenen tarifeler doğrultusunda ücret tahsil etmektedir.
Peşin tahsil edilmesi gerektiği halde tahsil edilmeyen ücret gelirleri nedeniyle, 31.12.2024 itibarıyla toplam 2.080.570,77 TL tutarında alacak bulunduğu tespit edilmiştir.
İlgililerin talebine bağlı olarak sunulan hizmetler karşılığında tahsil edilen ücretler, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 97’nci maddesi uyarınca belediye meclislerince belirlenen tarifelere dayanmaktadır. Her ne kadar anılan maddede ücretin peşin tahsiline ilişkin açık bir hüküm bulunmasa da, hizmetin isteğe bağlı olması ve tarifeye bağlanarak sunulması, söz konusu hizmetlerin ancak bedeli karşılığında yerine getirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca birçok belediyede yürürlükte bulunan gelir tarifelerinde bu tür ücretlerin peşin tahsil edilmesi gerektiği açıkça belirtilmekte olup, bu düzenlemeler idare açısından bağlayıcılık taşımaktadır. Dolayısıyla, kamu hizmetinin karşılığının hizmetten önce tahsil edilmesi, hem hukuki gerekçeler hem de mali yönetim ilkeleri açısından gereklilik arz etmektedir.
Diğer yandan, peşin tahsil edilmesi gereken ücretlerin tahsil edilmeden hizmet sunulması, mevzuata ve mali disiplin ilkelerine aykırılık teşkil etmekte olup, bu durum belediyeyi tahsilat riskiyle karşı karşıya bırakmakta ve alacakların zamanında tahsilini güçleştirebilmektedir. Söz konusu uygulama, gelirlerin geç tahsil edilmesine yol açarak belediyenin nakit akışını olumsuz etkileyebilmekte ve bütçe dengesinde sapmalara neden olabilmektedir. Ayrıca, tahsil edilmeyen ücretlerin zamanla tahakkuk alacağına dönüşmesi, bu alacakların tahsilinde gecikmelere veya tahsil edilememe riskine yol açabilmektedir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta, peşin tahsil edilmesi gereken bazı ücretlerin tahsil edilmeden hizmet sunulmasının 2020 yılı itibarıyla büyük ölçüde engellenmeye başlandığı, 2024 yılı itibarıyla ise yazılım destekli kontroller sayesinde bu durumun tamamen önlendiği belirtilmiştir. Ayrıca, geçmiş dönem alacaklarının tahsili amacıyla Merkezi Takip Sistemi (MTS) yazılımının geliştirildiği ve bu kapsamda hukuki tahsilat sürecinin başlatılacağı ifade edilmiştir.
Ancak, bulgu konusu edilen husus; 2024 yıl sonu itibarıyla toplam 2.080.570,77 TL tutarındaki geçmiş dönem alacaklarına ilişkindir. İdare tarafından verilen cevapta, bu alacaklara yönelik tahsilat yapıldığına veya ödeme alındığına dair herhangi bir somut bilgi ya da belgeye yer verilmediği görülmüştür. Ayrıca, mevcut alacakların hangi kısmı için tahsilat işlemi başlatıldığı, ne kadarlık kısmının hukuki takibe konu edildiği gibi hususlar da açıklığa kavuşturulmamıştır.
Öte yandan, söz konusu alacakların zamanaşımına uğrama riski de göz önünde bulundurularak, alacakların etkin biçimde takip edilmesi ve zamanında tahsil edilmesi amacıyla bu husus bulgu konusu edilmiş olup, geçmiş dönem alacaklarına ilişkin somut tahsilat adımları ortaya konulmadığından, bu durumun denetim raporunda bulgu olarak yer alması gerekmektedir.
Sonuç olarak, ilgililerin talebine bağlı olarak sunulan hizmetler için ücretlerin mevzuata ve yürürlükteki gelir tarifelerine uygun şekilde peşin tahsil edilmesi sağlanmalı, tahsilat süreçleri etkin biçimde takip edilmeli ve ilgili birimler tarafından gerekli kontrol mekanizmaları oluşturulmalıdır. Ayrıca, tahsil edilmemiş mevcut alacaklar için gecikmeksizin tahsilat işlemleri başlatılmalı ve ilerleyen dönemlerde benzer aksaklıkların yaşanmaması için gerekli idari ve mali tedbirler alınmalıdır.