|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, bazı il belediyeleri tarafından yapım işlerine yönelik ihalelerin Kamu İhale Kanunu’na aykırı olarak ön proje üzerinden gerçekleştirildiğini ortaya koymaktadır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62. maddesi, yapım işlerinde uygulama projeleri olmadan ihale yapılamayacağını belirtirken, yalnızca belirli istisnai durumlarda ön veya kesin proje ile ihale yapılabileceğini ifade etmektedir. Bu istisnalar arasında, işin özgün ve karmaşık olması, arazi ve zemin etütlerinin gerekliliği ve imar değişikliklerinin olasılığı yer almaktadır. Ancak, yalnızca ilk durum için ön proje kullanılabileceği, diğer iki durumda kesin proje gerekliliği açıkça belirtilmiştir.
Yapım işlerinin ön proje ile ihale edilmesi, yatırım maliyetlerinin gerçekçi bir şekilde belirlenememesine ve işlerin öngörülen bedellerin üzerinde tamamlanmasına yol açmaktadır. Bu nedenle, ihale süreçlerinde uygulama projelerinin hazırlanması zorunluluğu getirilmiştir. İncelemeler sonucunda, bazı ihalelerin kamu ihale prensiplerine aykırı olarak ön proje esas alınarak yapıldığı tespit edilmiştir. Örneğin, Engelsiz Park Yapımı ve Nostaljik Oyun Parkı gibi projeler, ön proje üzerinden ihale edilmiştir. Kamu İhale Kanunu’nun 60. maddesi, ihale sürecinde görev alanların ceza sorumluluğunu düzenlemekte ve kurallara aykırı hareket edenler hakkında cezai müeyyidelerin uygulanacağını belirtmektedir. İlgili idare, bu bulgulara ilişkin gerekli incelemelerin yapıldığını ve benzer durumların tekrarının önlenmesi için tedbirlerin alınacağını ifade etmiştir. Mevzuat çerçevesinde, ihalelerde işin niteliğine göre uygun proje türünün seçilmesi ve ön projenin yalnızca belirlenen istisnalar dahilinde kullanılması gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: Yapım İşlerinde Uygulama Projesi veya Kesin Proje Hazırlama Zorunluluğuna Uymadan Ön Proje Üzerinden İhaleye Çıkılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
İdare tarafından yapım işlerine yönelik bazı ihalelerin Kamu İhale Kanunu hükümlerine uyulmaksızın ön proje üzerinden birim fiyat teklif almak suretiyle gerçekleştirildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İdarelerce uyulması gereken diğer kurallar” başlıklı 62’nci maddesinin (c) bendinde; yapım işlerinde kural olarak uygulama projeleri yapılmadan ihaleye çıkılamayacağı ancak madde metninde yer verilen istisnai durumların varlığı halinde ön veya kesin proje üzerinden ihaleye çıkılabileceği belirtilmiştir.
Bahse konu mevzuat hükmü irdelendiğinde uygulama projesi yapılmasının istisnası olarak üç durumdan bahsedilmektedir.
– İhale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması (ön veya kesin proje)
– İşin yapımı sırasında belli aşamalarda arazi ve zemin etütleri gerekmesi (kesin proje)
– Uygulamada imar ve güzergâh değişikliklerinin muhtemel olması (kesin proje)
Burada dikkat edilmesi gereken husus bu durumlardan yalnızca ilkinde yani ihale konusu yapım işinin özgün nitelikte ve karmaşık olması halinde ön proje üzerinden ihaleye çıkılabileceği belirtilmiş olup diğer iki durum gerçekleşse bile ön projenin kullanılamayacağı açıktır. Diğer istisnai durumlarda ise kesin proje kullanılarak ihaleye çıkılabilecektir.
4734 sayılı Kanun’un genel gerekçesinde ise; yapım işlerinde, idarelerce yeterli etüt ve fizibilite çalışmaları yapılmadan ön proje ile ihaleye çıkılması nedeniyle yatırım maliyetleri gerçekçi bir şekilde belirlenmediğinden, işlerin öngörülen bedellerin üzerinde ve daha uzun sürede tamamlandığı, bunu önlemek amacıyla, doğal afetler veya arazi ve zemin etüdü gerektirmesi nedeniyle ihale öncesinde uygulama projesi yapılamayanlar hariç, yapım işlerinin uygulama projeleri yapılarak ihale edilme zorunluluğu getirildiği belirtilmiştir.
Kurum tarafından ihale edilen yapım işleri üzerinde yapılan incelemelerde ihalelerin bir kısmının kamu ihale prensiplerine aykırı olacak şekilde ön proje üzerinden gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Örneğin aşağıda bilgileri verilen yapım işlerinin ihalesi ön proje esas alınarak yapılmıştır.
Tablo 11: Ön Proje Üzerinden İhaleye Çıkılan Bazı Yapım İşleri
| İhale Kayıt Numarası | İhale Adı |
| 2023/1296968 | Engelsiz Park Yapimi ve Muhtelif Parklarin Tadilat İşi |
| 2023/248380 | Nostaljik Oyun Parkı Yapım İşi |
| 2023/915998 | Muhtelif Bölgelere BSK Asfalt Yapım İşi |
Ayrıca 4734 sayılı Kanun’un “Görevlilerin ceza sorumluluğu” başlıklı 60’ıncı maddesinde ihale sürecinde görev alan ilgililerin ceza sorumluluğu düzenlenmiş olup maddenin son fıkrasında; 62’nci maddede belirtilen kurallara aykırı olarak ihaleye çıkılmasına izin verenler ve ihale yapanlar hakkında bu maddede yer alan cezai müeyyidelerin uygulanacağı ifade edilmiştir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta özetle, bulguya ilişkin gerekli incelemenin yapıldığı ve benzer durumların tekrarının önlenmesi için gereken tedbirlerin alınacağı belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar çerçevesinde, kurum ihalelerinde işin niteliğine göre kesin proje ve uygulama projesinden en uygun olanının tercih edilmesi; uygulama projesi yapılması mümkün değilse vaziyet planı, kat planları, çatı planı, asma tavan planları, kesitler, görünüşler ve detay listesi gibi bazı tespitlerin yapılarak kesin proje üzerinden ihaleye çıkılması, ön projenin kanunda belirtilen istisnalar haricinde kullanılmaması gerekmektedir.