Belediye Tarafından Seçim Yasaklarına Uyulmaksızın Hediye ve Eşantiyon Dağıtılması, Açılış ve Temel Atma Töreni Düzenlenmesi (Sayıştay)

BULGU: Belediye Tarafından Seçim Yasaklarına Uyulmaksızın Hediye ve Eşantiyon Dağıtılması, Açılış ve Temel Atma Töreni Düzenlenmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

Belediye tarafından seçim yasaklarına uyulmaksızın hediye ve eşantiyon dağıtıldığı açılış ve temel atma töreni düzenlendiği görülmüştür.

298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun’un;

“Propaganda amaçlı yayın ve malzeme dağıtma” başlıklı 57’nci maddesinde;

“Madde 57 – (Değişik: 8/4/2010-5980/6 md.)

Seçime katılan siyasi partiler ve adaylar, seçimin başlangıç tarihinden seçim propaganda süresinin sona ermesine kadar, kendilerini tanıtıcı nitelikte broşür, el ilanları, parti bayrağı, poster, afiş veya ses ve görüntü içeren CD, DVD gibi her türlü yayını dağıtmakta serbesttir. Siyasi partiler ve adayların, bu fıkrada belirtilenler dışında herhangi bir hediye ve eşantiyon dağıtmaları, dağıttırmaları veya bunların üçüncü şahıslar ya da kurum ve kuruluşlar aracılığı ile dağıtılması yasaktır.”

“Matbua dağıtımı” başlıklı 62’nci maddesinde;

“Madde 62 – El ilanı mahiyetindeki matbuaları dağıtacak kimselerin seçme yeterliğini haiz olmaları şarttır.

Devlet, katma bütçeli idareler, il özel idareleri, belediyelerle bunlara bağlı daire ve müesseseler, İktisadi Devlet teşekkülleri ve bunların kurdukları müesseseler ve ortaklıkları ile diğer kamu tüzel kişiliklerinde memur ve hizmetli olarak çalışanlar, ilan dağıtamazlar.”

“Törenlere ait yasaklar” başlıklı 64’üncü maddesinde;

“Madde 64 – (Değişik: 19/2/1987-3330/4 md.)

Seçim propagandasının başlangıç tarihinden oy verme gününü takip eden güne kadar olan süre içinde, 62 nci maddede sayılı bütün daire, teşekkül ve müesseselerle Bankalar Kanununa tabi teşekküllere ait kaynaklardan yapılan iş ve hizmetler dolayısıyla, (açılış ve temel atma dahil) törenler tertiplemek, nutuklar söylemek, demeçler vermek ve bunlar hakkında her türlü vasıtayla yayınlarda bulunmak yasaktır.”

Düzenlemeleri yer almakta iken Yüksek Seçim Kurulunun 2023/1561 sayılı Kararı’nda;

“SONUÇ: Yukarıda yapılan açıklamalar ve mevzuat hükümleri çerçevesinde; seçimlerde propaganda serbestliği ve süresi ile uyulması gereken usul ve esaslar aşağıda açıklandığı biçimde düzenlenmiştir.

I- SEÇİMİN BAŞLANGIÇ TARİHİNDEN İTİBAREN (1 Ocak 2024);

E) Propaganda amaçlı yayın ve malzeme dağıtımı Seçime katılan siyasi partiler ve adayların, seçimin başlangıç tarihi olan 1 Ocak 2024 Pazartesi gününden seçim propaganda süresinin son günü olan 30 Mart 2024 Cumartesi günü saat 18.00’e kadar kendilerini tanıtıcı nitelikte broşür, el ilânları, parti bayrağı, poster, afiş veya ses ve görüntü içeren CD, DVD gibi her türlü yayını dağıtmakta serbest olduklarına, belirtilen yayın veya malzemeleri dağıtacak kimselerin on sekiz yaşını doldurmuş bulunmaları gerektiğine (298/57),

Ancak siyasi partiler ve bağımsız adayların, yukarıda sayılanlar dışında herhangi bir hediye ve eşantiyon dağıtmalarının, dağıttırmalarının veya bunları üçüncü kişiler ya da kurum ve kuruluşlar aracı kılınmak suretiyle dağıtılmasının yasak olduğuna (298/57-1),

Siyasi partilerin ve bağımsız adayların, halkın huzur ve refahını bozmamak, yaya veya taşıt trafiğini engellememek koşuluyla önceden izin alınmaksızın tanıtım yeri (stand) açabileceklerine, bu konuda çıkabilecek uyuşmazlıkların çözümünde seçimin başlangıç tarihi olan 1 Ocak 2024 Pazartesi gününden 20 Mart 2024 Çarşamba günü saat 23.59’a kadar mülki idare amirlerinin, 21 Mart 2024 – 30 Mart 2024 tarihleri arasında ise ilçe seçim kurullarının yetkili olduğuna.

II- SEÇİM PROPAGANDA SERBESTLİĞİNİN BAŞLANGIÇ TARİHİ OLAN 21 MART 2024 TARİHİNDEN İTİBAREN OY VERME GÜNÜNÜ TAKİP EDEN GÜNE KADAR OLAN SÜRE İÇİNDE;

A- Genel bütçe kapsamındaki idareler, özel bütçeli idareler, il özel idareleri, belediyelerle bunlara bağlı daire ve müesseseler, iktisadi devlet teşekkülleri ve bunların kurdukları müesseseler ve ortaklıkları ile diğer kamu tüzel kişilikleri, umumi menfaatlere hâdim cemiyetler ve 5411 sayılı Kanun’a tabi teşekküllere ait kaynaklardan yapılan iş ve hizmetler dolayısıyla, (açılış ve temel atma dâhil) törenler tertiplenmesinin, nutuklar söylenmesinin, demeçler verilmesinin ve bunlar hakkında her türlü vasıtayla yayınlarda bulunulmasının yasak olduğuna (298/64, Ek 6),

19/12/2023 tarihinde oy birliği ile karar verildi.”

Denilmektedir.

Uygulamada;

Belediye tarafından çok miktarda promosyon malzemesi alınarak belde halkına dağıtıldığı anlaşılmaktadır. Örneğin;

-14.670 No.lu ödeme emri ile bir firmadan 08.03.2024 Piy. Fiy. Araşt. Tutanağı tarihli, 15.03.2024 fatura tarihli 26.750 adet çanta şeklinde bez poşet alınmış olup, yapılan ödeme Tanıtma, Ağırlama, Tören, Fuar Organizasyon giderlerinden ödenmiştir. Seçim Kurulu Kararına göre seçim tarihine 1 aydan az zaman kaldığı için bu malzemelerin alımı ve dağıtımı seçim yasaklarına da uygun değildir.

– 3914 No.lu ödeme emri ile bir firmadan 02.02.2024 Piy. Fiy. Araşt. Tutanağı tarihli, 22.02.2024 fatura tarihli 50.000 adet baskılı kurşun kalem alınmış olup, yapılan ödeme Kırtasiye giderlerinden ödenmiş ise de alımın yapıldığı tarih ve düzenlenen MİF üzerindeki tarih dikkate alınarak etkinliklerde dağıtılmak üzere alındığı için Tanıtma, Ağırlama, Tören, Fuar Organizasyon giderlerinden ödenmesi gerekirdi.

Belediye tarafından verilen iftarlar vesilesi ile bir başkan adayı tarafından konuşma yapıldığı, ayrıca yapılan diğer faaliyetler de de başkan adayı tarafından siyasi propaganda yapıldığı, bir iftar programında masalar kullanılarak bir başkan adayının seçim sloganı olan “MERAK ETME SEN” sloganının yazıldığı, bunun yukarıda belirtilen yasaklara aykırı olduğu anlaşılmaktadır.

Kamu idaresi cevabında, belediye tarafından gerçekleştirilen organizasyon ve tanıtım faaliyetlerinin herhangi bir aday veya partiye atıf yapılmadan yürütüldüğü, bulguda promosyon olarak belirtilen bez çanta ve kurşun kalemlerin yıl boyunca çeşitli hizmet etkinliklerinde kullanılmak üzere alındığı, üzerinde aday ismi, logo veya propaganda unsuru bulunmadığı, bez çantaların çevre kampanyaları kapsamında dağıtıldığı ve seçimle bağlantısının olmadığı, kurşun kalemlerin de eğitim ve bilgilendirme faaliyetlerinde kullanılmak üzere temin edildiği ifade edilmiştir. Seçim dönemine denk gelen harcamaların tek başına propaganda amacı taşıdığı varsayımının hukuken geçersiz olduğu, iftar programlarında belediye başkanının konuşma yapmasının yasal olduğu, bu programların sosyal hizmet kapsamında ve mülki idare makamlarının bilgisi dahilinde yapıldığı, iftar masalarında yer alan “MERAK ETME SEN” ifadesinin belediyenin kurumsal sloganı olduğu ve seçim vaadi ya da propaganda amacı taşımadığı Kurum cevabında ifade edilmiştir.

298 sayılı Kanun’un 57’nci maddesinde, seçim döneminde yalnızca adaylar ve siyasi partiler tarafından, broşür, el ilanı, afiş, poster, bayrak gibi tanıtım amaçlı sınırlı malzeme dağıtımına izin verilmiş; bunun dışındaki her türlü hediye ve eşantiyon dağıtımı açıkça yasaklanmıştır. Aynı Kanun’un 62’nci maddesinde, kamu kurum ve kuruluşlarının seçim sürecinde ilan, matbua dağıtımı yapamayacakları belirtilmiş, 64’üncü maddesinde ise seçim propaganda süresi içinde kamu kaynaklarıyla yapılan iş ve hizmetler dolayısıyla açılış, temel atma gibi törenler tertiplemenin, bu törenlerde konuşmalar yapılmasının ve bunlara ilişkin yayınlarda bulunulmasının yasak olduğu hükme bağlanmıştır.

Belediye tarafından promosyon amacıyla dağıtılan bez çanta ve kurşun kalem gibi ürünlerin, aday ya da parti propagandası içermediği, yıl boyunca yapılan hizmet etkinlikleri kapsamında temin edildiği, ayrıca mal alımı ile fiili dağıtım arasında doğrudan bir ilişki kurulamayacağı ifade edilmiştir. Bununla birlikte, söz konusu malzemelerin alım ve ödeme tarihleri ile seçim takvimi karşılaştırıldığında, fiili dağıtım olmasa dahi bu tür tanıtım ürünlerinin seçim döneminde temin edilmesi ve vatandaşla buluşturulması, seçim sürecinde kamu kaynaklarının dolaylı şekilde propaganda aracı olarak kullanılmasına neden olmaktadır. Kanun koyucu, propaganda amacının olup olmadığını değil, kamu kaynağıyla doğrudan ya da dolaylı olarak seçimi etkileme potansiyeli taşıyan her türlü eylemi yasaklamış; bu konuda geniş ve kapsayıcı bir yasak alanı öngörmüştür.

İdarenin, “MERAK ETME SEN” ifadesinin belediyenin kurumsal sloganı olduğunu belirtmesine karşın, bu ifadenin belediye başkan adayının seçim sloganı ile birebir örtüşmesi ve iftar organizasyonunda kullanılması, seçmen nezdinde aday lehine algı oluşturabilecek bir nitelik taşımaktadır. Ayrıca, seçim döneminde iftar gibi toplu organizasyonlarda mevcut belediye başkanının konuşma yapması, açıkça siyasi tarafsızlığı zedeleyen bir uygulama olup, Kanun’un 64’üncü maddesinde yer alan tören yasağı kapsamındadır. İdare tarafından bu organizasyonların sosyal hizmet faaliyeti kapsamında gerçekleştirildiği ileri sürülse de, organizasyonun içeriği ve dönemi dikkate alındığında, siyasi propaganda etkisi taşıdığı değerlendirilmektedir.

Buna göre, her ne kadar bu aşamada yasağa aykırı faaliyetler açısından cezai yönden yapılabilecek bir işlem bulunmamakta ise de söz konusu faaliyetler nedeniyle oluşan giderlerin belediye bütçesine iade edilmesi gerekmektedir.