Belediye Kanunu’nda Yer Almayan ve Başka Bir Kanun ile de Belediyeye Verilmemiş Olan Bir Görevin Yapılması ve Bu Görev ile İlgili Ödemede Bulunulması (Sayıştay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporları, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda yer almayan ve başka bir kanunla da belediyeye verilmemiş bir görevin yerine getirildiğini ve bu görevle ilgili ödemelerin yapıldığını ortaya koymuştur. Belediye Kanunu’nun 14. maddesi, belediyelerin görev ve sorumluluklarını belirlerken, yerel ortak nitelikteki hizmetlerin yalnızca yasalarla başka bir kamu kurumuna devredilmediği durumlarda gerçekleştirilebileceğini vurgular. Bu bağlamda, belediyelerin görev üstlenebilmesi için ilgili görevin ya bu kanunda yer alması ya da başka bir kanunla kendilerine verilmiş olması gerekmektedir.

Uygulamada, Eskişehir Barosu ile imzalanan Hukuki Yardım Protokolü çerçevesinde, ek ödeme yükümlülüğünün getirildiği ancak bu ödemenin hizmet alımı harcama kaleminden yapıldığı anlaşılmıştır. Kamu İdaresi, bu protokolün yasal dayanağının 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14. maddesinin ikinci fıkrası olduğunu belirtse de, Anayasa Mahkemesi tarafından bu hükmün iptal edilmiş olması, ilgili işlemlerin geçerliliğini ortadan kaldırmaktadır. Dolayısıyla, belediyelerin, yasal dayanağı olmayan bir görev için hizmet alımı yapması ve buna ilişkin ödemeleri gerçekleştirmesi mümkün değildir.

BULGU: Belediye Kanunu’nda Yer Almayan ve Başka Bir Kanun ile de Belediyeye Verilmemiş Olan Bir Görevin Yapılması ve Bu Görev ile İlgili Ödemede Bulunulması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

5393 sayılı Belediye Kanunu’nda yer almayan ve başka bir kanun ile de belediyeye verilmemiş bir görevin yapıldığı ve bu görev ile ilgili ödemede bulunulduğu görülmüştür.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde;

“Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla;

a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır. (Mülga son cümle: 12/11/2012-6360/17 md.) (…) (Ek cümleler: 12/11/2012-6360/17 md.) Büyükşehir belediyeleri ile nüfusu 100.000’in üzerindeki belediyeler, kadınlar ve çocuklar için konukevleri açmak zorundadır. Diğer belediyeler de mali durumları ve hizmet önceliklerini değerlendirerek kadınlar ve çocuklar için konukevleri açabilirler.

b) (.)10 Devlete ait her derecedeki okul binalarının inşaatı ile bakım ve onarımını yapabilir veya yaptırabilir, her türlü araç, gereç ve malzeme ihtiyaçlarını karşılayabilir; sağlıkla ilgili her türlü tesisi açabilir ve işletebilir; mabetlerin yapımı, bakımı, onarımını yapabilir; kültür ve tabiat varlıkları ile tarihî dokunun ve kent tarihi bakımından önem taşıyan mekânların ve işlevlerinin korunmasını sağlayabilir; bu amaçla bakım ve onarımını yapabilir, korunması mümkün olmayanları aslına uygun olarak yeniden inşa edebilir; cemevlerinin yapım, bakım ve onarımını yapabilir. (Değişik ikinci cümle: 12/11/2012-6360/17 md.) Gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdî yardım yapar ve gerekli desteği sağlar, her türlü amatör spor karşılaşmaları düzenler, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan öğrencilere, sporculara, teknik yöneticilere ve antrenörlere belediye meclisi kararıyla ödül verebilir. Gıda bankacılığı yapabilir.

(Ek fıkra: 12/11/2012-6360/17 md.; Değişik: 12/7/2013-6495/100 md.) Belediyelerin birinci fıkranın (b) bendi uyarınca, sporu teşvik etmek amacıyla yapacakları nakdi yardım, bir önceki yıl genel bütçe vergi gelirlerinden belediyeleri için tahakkuk eden miktarın; büyükşehir belediyeleri için binde yedisini, diğer belediyeler için binde on ikisini geçemez.

(İptal fıkra: Anayasa Mahkemesinin 24/1/2007 tarihli ve E. 2005/95, K. 2007/5 sayılı Kararı ile.)

Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir.

Belediye hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur.

Hizmet sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanır.

Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar.

Belediye meclisinin kararı ile mücavir alanlara da belediye hizmetleri götürülebilir. 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu hükümleri saklıdır. (Ek fıkra: 1/7/2006-5538/29 md.)

Sivil hava ulaşımına açık havaalanları ile bu havaalanları bünyesinde yer alan tüm tesisler bu Kanunun kapsamı dışındadır.”

Denilmek üzere belediyelerin görevleri belirlenmiştir.

Kanun’un bu maddesi ile ilgili Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı bulunmaktadır. Şöyle ki;

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinin birinci fıkrasında yerel ortak nitelikteki kimi görevler sayıldıktan sonra, ikinci fıkrasında,

“Belediye, kanunlarla başka bir kamu kurum ve kuruluşuna verilmeyen mahalli müşterek nitelikteki diğer görev ve hizmetleri de yapar veya yaptırır.” denilerek, belediyenin görev ve yetkileri genel ve soyut olarak belirtilmiş idi.

Söz konusu fıkra ile belediyelere, yasalarla başka bir kamu kurum ve kuruluşuna verilmeyen yerel ortak nitelikteki hizmetleri yapmak ya da yaptırmak görevi verilmiş; böylece belediyeler, kamu hizmetlerinin görülmesi yönünden “genel görevli” kılınmıştır.

Fıkrada, her ne kadar “yasalarla başka bir kamu kurum ve kuruluşuna verilmeyen”, “mahalli müşterek nitelikteki” görevlerden söz edilerek konu yönünden sınır getirilmiş izlenimi yaratılmaya çalışılmış ise de, bu ölçütler soyut olup, belediyeleri ‘genel görevli’ konumdan çıkarmaya yetmemektedir.

Bahsi geçen fıkra Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş olduğundan belediyelerin bir görev üstlenebilmeleri için ya bu görevin 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda yer alması veya başka bir Kanun ile bu görevin belediyeye verilmiş olması gerekmektedir.

Uygulamada, Eskişehir Barosu ile Hukuki Yardım Protokolü imzalandığı, asıl protokolde ödeme yok iken ek protokol ile ek ödeme yükümlülüğü getirildiği, ek ödeme ile getirilen ödemenin ancak Hukuki Yardım Bürosuna “yardım” olarak yapılabileceği ancak ödemenin hizmet alımı harcama kaleminden yapıldığı anlaşılmaktadır.

Kamu İdaresi cevabında, protokolün yasal dayanağının 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14’üncü maddesinin ikinci fıkrasında yer alan; “Belediye, kanunlarla başka bir kamu kurum ve kuruluşuna verilmeyen mahalli müşterek nitelikteki diğer görev ve hizmetleri de yapar veya yaptırır.” hükmü olduğunu ifade etmiş olsa da bahsi geçen fıkra Anayasa Mahkemesinin 24.01.2007 tarihli Kararı ile iptal edilmiştir. İptal edilen mevzuat hükmüne göre işlem tesis edilemeyeceği açıktır.

Buna göre, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda yer almayan veya başka bir kanun ile de belediyeye verilmemiş bir görev için Belediye tarafından hizmet alımı yapılması ve bedelinin ödenmesi mümkün değildir.