|
ÖZET: Emlak vergisi uygulamalarında önemli hatalar tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinde emlak vergisi değerlerinin hesaplanmasında hem beyannamelerde hem de hesaplama modüllerinde hatalı ve eksik verilerin bulunduğunu ortaya koymaktadır. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’na göre, Türkiye’deki binalar bu kanun hükümlerine tabi olup, vergi değerleri bina inşaat maliyet bedeli ile arsa payı değerine dayanarak hesaplanmalıdır. Ancak, tahakkuk ve tahsilat aşamalarında yapılan hatalar, vergi değerlerinin yanlış belirlenmesine yol açmaktadır.
Denetim bulguları, emlak vergisi hesaplama modülündeki sistemsel zayıflıkların suistimallere açık olduğunu göstermektedir. Ayrıca, bina sınıflarının belirlenmesinde de eksiklikler yaşanmakta; bazı binaların kullanım şekilleri yanlış tanımlanarak daha düşük vergi tahakkukları yapılmaktadır. Bunun yanı sıra, bazı mesken ve iş yerlerinin emlak vergisi mükellefiyetleri tesis edilmemiştir. İmar mevzuatı açısından ruhsatı olmayan binalardan da emlak vergisi alınmamaktadır. İdare, bu hataların giderilmesi için gerekli çalışmaları başlatacağını belirtmiştir. Emlak vergisi hesaplamalarında cadde ve sokak bazındaki arsa birim değerlerinin doğru kullanılması, emlak vergisi modülünün gözden geçirilmesi ve mükellefiyetlerin tesis edilmediği yerler için çalışmalar yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu adımlar, gelir kaybını önlemek ve mevzuata uygunluğu sağlamak amacıyla önem taşımaktadır. |
BULGU: Emlak Vergisi Uygulamalarında Hatalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Emlak vergisi değerinin hesaplanmasına ilişkin gerek beyannamelerde gerekse emlak vergisi hesaplama modülünde yer alan verilerin hatalı ve eksik yer aldığı, tahakkuk ve tahsilat aşamalarında önemli hatalar yapıldığı görülmüştür.
1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun “Mevzu” başlıklı 1’inci maddesine göre, Türkiye sınırları içerisinde bulunan binaların bu Kanun hükümlerine göre bina vergisine tabi olduğu; “Bina Tabiri” başlıklı 2’nci maddesinde bina tabirinin, yapıldığı madde ne olursa olsun gerek karada gerek su üzerindeki sabit inşaatın tamamını kapsadığı hüküm altına alınmıştır.
Mezkûr Kanun’un “Matrah” başlıklı 7’nci maddesinde, bina vergisinin matrahının, binanın bu Kanun hükümlerine göre tespit olunan vergi değeri olduğu belirtilmiş; “Vergi Değeri” başlıklı 29’uncu maddesinde ise binaların vergi değerinin, bina inşaat maliyet bedeli ile arsa payı değeri esas alınarak yönetmelik hükümlerinden yararlanılmak suretiyle hesaplanan bedel olduğu belirtilmiştir.
Kanun’un 29’uncu maddesinde bahsedilen ve 31’inci madde uyarınca hazırlanan Yönetmelik’te; binaların vergi değerlerinin takdirinde şehir ve köylerin tabii, iktisadi ve bölgesel şartlarına göre nazara alınacak piyasa bedeli, maliyet bedeli, kira veya yıllık istihsal değeri gibi normlar ile uyulacak usul ve esaslar belirtilmektedir. Söz konusu maddede bahsedilen Yönetmelik ibaresi 02.07.2018 tarihli ve 700 sayılı KHK’nin 59’uncu maddesiyle Kanuna işlenmiş olup eski hali “Tüzük” şeklindedir. Bu kapsamda Emlak Vergisine Matrah Olacak Vergi Değerlerinin Takdirine İlişkin Tüzük 15.03.1972 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak 01.03.1972 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Anılan Tüzük’ün “Binaların İnşaat Sınıflarına Göre Ayrımı” başlıklı 10’uncu maddesinde; bina sınıflarının lüks, birinci sınıf, ikinci sınıf, üçüncü sınıf ve basit inşaat olmak üzere beşe ayrıldığı; binaların hangi sınıfa gireceğinin belirlenmesinde binanın yapılış tarzının, işçiliğinin, çeşitli kısımlarında kullanılan malzemenin cinsinin, kalitesinin ve benzeri hususlarının dikkate alınacağı, inşaat sınıflarının tayinine esas alınacak niteliklerin Maliye Bakanlığınca tespit ve ilan olunacağı ifade edilmiştir. Nitekim Maliye Bakanlığı (Hazine ve Maliye Bakanlığı) tarafından 15.12.1982 tarih ve 17899 tarihli Resmî Gazete’de “Bina İnşaat Sınıflarının Tespitine Dair Cetvel” yayımlanmıştır.
Yine anılan Tüzük’ün 20’nci maddesine göre, metrekare normal inşaat maliyet bedelleri; binaların kullanılış tarzları, inşaat nevileri ve sınıflarına göre Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlıklarınca birlikte belirlenmekte ve uygulanacağı bütçe yılından önce ilan olunmaktadır. Örneğin 2024 yılı için, 83 seri No.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliği ekindeki “Binaların Metrekare Normal İnşaat Maliyet Bedellerini Gösterir Cetvel” ile binaların m2 normal inşaat bedelleri belirlenmiştir.
01.03.1983 tarih ve 17974 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 14 seri No.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliği ile de binaların sınıflandırılmasında izlenecek yol ayrıntılı olarak tarif edilmiştir. Söz konusu Tebliğ’de binanın gireceği sınıfın, binaların yapılış tarzı, işçiliği, çeşitli kısımlarında kullanılan malzemenin cinsi ve kalitesi gibi özelliklerden yarıdan fazlasını taşıyıp taşımadığına bakılarak belirleneceği; binada anılan özelliklerden yarıdan fazlasının olmaması halinde, bu defa özellikleri itibarıyla en yakın olduğu sınıfın beyan edilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Ayrıca 49 Seri No.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliği’nin “Binalarda Vergi Değerinin Hesabı” başlıklı 3.1.2. bölümünde; bina vergi değerinin hesaplanmasında binanın dıştan dışa yüzölçümü ile bina metrekare normal inşaat maliyet bedellerini gösteren cetvelde yer alan ortalama rakamın çarpılarak ortaya çıkacak tutara varsa asansör için %6, kalorifer veya klima tesisatı için de %8 fark ilave edileceği; bu suretle bulunan toplam değerden Tüzüğün 23’üncü maddesinde belirtilen yıpranma payının düşüleceği; yıpranma payı düşüldükten sonra kalan değere arsa veya arsa payının asgari ölçülere göre tespit edilen değerinin ilave edileceği belirtilmiştir.
Söz konusu mevzuat hükümlerinden, tespit komisyonun emlak vergi değerlerini cadde ve sokak bazında belirleyeceği, taşınmazın bulunduğu cadde veya sokaktan arsa değerinin hesaplanacağı, binaların inşaat bedellerinin kullanış tarzları dikkate alınarak sınıfına ve özelliklerine göre belirlenmesi ve belirlenen bu tutara asansör ve kalorifer veya klima farkının eklenmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, emlak vergilerinin tahakkuk ve tahsilat aşamalarında önemli hatalar yapıldığı tespit edilmiştir.
Şöyle ki;
-Vergi değerinin hesaplanmasına ilişkin gerek beyannamelerde gerekse emlak vergisi hesaplama modülünde yer alan verilerin hatalı ve eksik yer aldığı,
-Vergi değeri hesaplamasında takdir komisyonu tarafından belirlenen cadde ve sokak bazındaki arsa birim değerlerinin çeşitli nedenlerle eksik tutarda uygulandığı, 2022-2024 yılları arasında birçok yerde eksik emlak vergisi hesaplandığı,
-Kullanılan muhasebe programındaki emlak vergisi hesaplama, tahakkuk ve tahsilat modülünün sistemsel olarak müdahale edilebilmesi açısından suistimale açık olduğu,
-Emlak vergisi takip modülünün sistemsel olarak müdahale edilebilmesi açısından suistimale açık olması nedeniyle keyfi muafiyetler, emlak vergisi tutarının 0 olacak şekilde tahakkuk kayıtları yapıldığı,
-Bina vergi değerinin hesaplanmasında kullanılan bina metrekare normal inşaat maliyet bedellerini gösteren cetveldeki binaların kullanılış tarzlarının tam olarak dikkate alınmadığı, örneğin, kullanım şekli banka olan bir binanın bina vergisinin hesabında diğer ticarethane ve işyeri olarak işaretlenerek daha az tutarda bina vergisinin tahakkuk ve tahsil edildiği,
-Bina sınıflarının sağlıklı belirlenmediği,
-Kamu İdaresinin yetki ve görev alanında faaliyette bulunan mesken ve iş yerlerinden önemli bir kısmının emlak vergisi mükellefiyetlerinin tesis ettirilmediği,
-Belediye sınırları içerisinde yapı ruhsatı olmadığı için imar mevzuatı açısından hukuki süreçleri devam eden binalardan emlak vergisi alınmadığı görülmüştür.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; bulgu konusu hususa iştirak edilmiş ve Belediyenin emlak vergisi gelirlerinin mükellefiyet, muafiyet, tahakkuk ve tahsilat aşamalarındaki hatalı uygulamaların bertaraf edilmesine ilişkin gerekli çalışmaların başlatılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, İdarenin gelir kaybını önlemek ve mevzuata uygunluğu sağlamak için ilçe sınırları içerisinde; emlak vergisi hesabında takdir komisyonu tarafından belirlenen cadde ve sokak bazındaki arsa birim değerlerinin esas alınması; suistimallleri önlemek adına kullanılan emlak vergisi modülünün tekrar gözden geçirilmesi; binaların kullanılış tarzları dikkate alınarak “binaların metrekare normal inşaat maliyet bedellerini gösterir cetveller” deki değerlerin doğru kullanılması; emlak vergisi mükellefiyetlerinin tesis ettirilmediği mesken ve iş yerleri için çalışma yapılması gerekmektedir.