|
ÖZET: Kredi kartlarıyla yapılan tahsilatların yasal süresinden önce bankaya ödeme yapılması, 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarında dikkat çekici bir bulgu olarak öne çıkmaktadır. İlgili sözleşmeye göre, bu tahsilatlar genellikle 20 gün içinde mevduat hesaplarına aktarılmakta, ancak bazı durumlarda bu süre beklenmeden tahsilatlar gerçekleştirilmekte ve faiz ya da komisyon ödenmektedir. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği, bu tahsilatların belirli usul ve esaslara uygun olarak yapılmasını zorunlu kılmaktadır.
Kamu Hazinedarlığı Yönetmeliği, genel bütçe kapsamı dışındaki kamu idarelerinin mali kaynaklarını yalnızca kamu sermayeli bankalarda değerlendirmesi gerektiğini belirtmektedir. Bu çerçevede, kredi kartı tahsilatlarının en geç 20 gün içinde ilgili hesaplara aktarılması gerekmektedir. Ancak, bazı durumlarda erken tahsilat yapılması ve bunun için ek maliyetlerin ödenmesi, mevzuatla belirlenen kurallara aykırı bir durum yaratmaktadır. Sonuç olarak, belediye ile banka arasında yapılan sözleşme çerçevesinde, kredi kartı tahsilatlarının yasal süresine uyulması ve ek maliyetlerin önlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Aksi takdirde, bu uygulama kamu mali yönetimi ilkeleriyle çelişmekte ve kaynakların verimli kullanımını olumsuz etkilemektedir. |
BULGU: Kredi Kartları ile Yapılan Tahsilatların Yasal Süresinden Önce Tahsil Edilmesi Karşılığı Bankaya Ödeme Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Belediye ile Banka arasında imzalanan sözleşmeye göre kredi kartları ileyapılan tahsilatların genel olarak yasal süresi olan 20 gün içinde mevduat hesaplarına aktarıldığı, ancak bazı durumlarda 20 günlük süre beklenmeksizin tahsilatın faiz-komisyon ödenerek hesaba aktarıldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 109-Banka Kredi Kartlarından Alacaklar Hesabının niteliğini açıklayan 73’üncü maddesinde; banka kredi kartları ile yapılan tahsilatlara ilişkin olarak Hazine ve Maliye Bakanlığınca genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri için belirlenen usul ve esaslara uyulacağı hüküm altına alınmıştır.
Cumhurbaşkanının 7/3/2019 Tarihli ve 810 Sayılı Kararı ile 8/3/2019 Tarihli ve 30708 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Kamu Hazinedarlığı Yönetmeliği”nin;
“Uygulama ve kullanılacak araçlar” başlıklı 5’inci maddesinde;
“(2) Genel bütçe kapsamı dışındaki kamu idareleri, kendi bütçeleri veya tasarrufları altında bulunan her türlü mali kaynaklarını kamu sermayeli bankalarda aşağıdaki araçları kullanarak değerlendirmekle yükümlüdür:
a) TL cinsi vadesiz ve/veya vadeli mevduat ile özel cari hesap ve/veya katılma hesabı.
b) Gerekli görülmesi halinde ve ihtiyaçları ölçüsünde döviz cinsi ödemeleri için vadeli ve/veya vadesiz mevduat ile özel cari hesap ve/veya katılma hesabı.
c) İhale, doğrudan satış, ihale öncesi rekabetçi olmayan teklif ya da ikincil piyasadan doğrudan ya da ters repo yoluyla temin etmek suretiyle 4749 sayılı Kanun kapsamında Bakanlıkça ihraç edilen borçlanma senetleri ve/veya kira sertifikaları.
ç) (Mülga:RG-19/1/2022-31724-CK-5126/1 md.) d) Kamu sermayeli bankalar tarafından ihraç edilen borçlanma araçları ile 7/6/2013 tarihli ve 28670 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kira Sertifikaları Tebliği (III-61.1) uyarınca kamu sermayeli katılım bankalarının kaynak kuruluş/fon kullanıcı olarak yer aldığı kira sertifikaları ihracı ve katılım bankacılığı prensiplerine uygun piyasalarda emtia alım satımına dayalı katılım bankacılığı prensiplerine uygun finansman yöntemleri.
(3) 18/6/2011 tarihli ve 27968 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdarelerinin Ödeme ve Tahsilat İşlemlerinin Elektronik Ortamda Gerçekleştirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar hükümleri saklı kalmak kaydıyla kurumlar; faaliyetleri kapsamında yaptıracakları tahsilat ve ödeme işlemleri için yurt içinde yerleşik diğer bankaları, Posta ve Telgraf Teşkilatı A.Ş.’yi ve yurt içinde yerleşik bankalar aracılığıyla olmak koşuluyla ödeme kuruluşlarını ve elektronik para kuruluşlarını da kullanabilir. Ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşları, kamu kurumları adına tahsil ettikleri tutarları anlaşma yaptıkları yurt içinde yerleşik bankalarda ilgili kamu kurumu adına açılacak hesaplara işlem yapılan gün içerisinde aktarmak zorundadır. Gerçekleştirilen tahsilat tutarlarının, özel kanunların verdiği yetki kapsamında yapılan düzenlemelerde yer alan hükümler saklı kalmak kaydıyla takip eden iş günü içinde, yurt içinde yerleşik tüm bankalar aracılığıyla kredi kartları ile yapılan tahsilatın ise azami 20 gün içerisinde ilgili kurumun kamu sermayeli bankadaki hesabına aktarılması zorunludur.
(5) İller Bankası A.Ş. ortağı olan belediyeler ve il özel idareleri, mali kaynaklarını 6 ncı maddede belirlenen koşullar çerçevesinde İller Bankası A.Ş.’de değerlendirebilir.
Düzenlemesi yer almaktadır.
Aynı Yönetmelik’in “Diğer Hususlar” başlıklı 12’nci maddesinde; kurumların, bankalarla yapacakları protokollerde bu Yönetmelik hükümlerine uygun düzenlemeler yapmakla yükümlü olduğu ve bu Yönetmelik hükümlerine göre yapılacak protokollerin süresinin bir yılı geçmeyeceği belirtilmiştir.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde, mali kaynaklarının değerlendirilmesi hususunda idareler Yönetmelik hükümlerine riayet etmek zorundadır. Bu sebeple, kredi kartı tahsilatlarının valör süreleri, geçerliliği en fazla bir yıl olan protokoller vasıtasıyla hüküm altına alınmalıdır.
Belediyenin banka hesap ve kayıtları incelendiğinde; çalışılan kamu bankası ile bir protokol yapıldığı ve kredi kartı ile yapılan tahsilatların 20 gün sonra Belediyenin hesabına aktarıldığı görülmüştür. Ancak, bazı dönemlerde 20 gün beklenmeksizin tahsilatların belediyenin hesabına aktarıldığı ve karşılığında da faiz-komisyon ödendiği anlaşılmaktadır.
Kamu idaresi cevabında, Tepebaşı A.Ş.’nin SSK ve Maliye gibi kamu kurumlarına olan borçları nedeniyle İller Bankası payından %50 oranında kesinti yapılmasının belediyeyi finansal olarak zor durumda bıraktığı, kredi kartı ile tahsilat işlemlerinin T.C. Ziraat Bankası ve Halk Bankası gibi kamu bankaları aracılığıyla yürütüldüğü, bu tahsilatlarda Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından belirlenen komisyon oranlarının esas alındığı ifade edilmiştir.
Belediye tarafından gerçekleştirilen bu uygulama, Kamu Hazinedarlığı Yönetmeliği’nin belirlediği çerçevede düzenli ve mevzuata uygun bir nakit yönetimi anlayışıyla bağdaşmamaktadır. Söz konusu Yönetmeliğin 5’inci maddesinin ikinci fıkrasında, genel bütçe
kapsamı dışındaki kamu idarelerinin, bütçeleri veya tasarrufları altındaki mali kaynakları yalnızca kamu sermayeli bankalarda ve belirli araçlarla değerlendirmeleri gerektiği hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda, vadesiz veya vadeli mevduat hesapları, borçlanma senetleri, kira sertifikaları gibi araçlar açıkça belirtilmiş olup, bu liste dışında bir mali yönteme başvurulması Yönetmeliğe aykırılık teşkil etmektedir. Yine aynı maddenin üçüncü fıkrasında, kredi kartı ile yapılan tahsilatlara özel bir hüküm getirilmiş ve bu tür tahsilatların azami 20 gün içerisinde kamu sermayeli bankalardaki ilgili hesaplara aktarılması zorunlu tutulmuştur. Bu süre, kamu idarelerinin nakit akışlarının öngörülebilirliği ve hesap verilebilirliği açısından bağlayıcı bir sınırdır. Söz konusu süreden daha erken tahsilat yapılması ve bunun için bankaya faiz ya da komisyon ödenmesi, bu çerçeveyi ihlal etmektedir.
Bu yönüyle, Belediye tarafından gerçekleştirilen erken tahsilat işlemlerinin mevzuatta belirtilen yöntemlerle açıkça örtüşmediği, dolayısıyla Yönetmelik’te öngörülen usule uygun kaynak kullanımı ve nakit yönetimi ilkelerine aykırılık taşıdığı değerlendirilmektedir. Diğer yandan, kamu kaynaklarının faiz veya komisyon ödenerek erken tahsil edilmesi suretiyle ek maliyet yükü altına sokulması, kamu mali yönetimi ilkeleri ile bağdaşmadığı gibi kaynakların verimli, ekonomik ve etkili kullanılmasını amaçlayan temel kamu maliyesi esaslarına da aykırılık teşkil edeceği açıktır.
Ayrıca Kamu idaresi cevabında, belediyeye bağlı Tepebaşı A.Ş.’nin SGK ve Maliye gibi kurumlara olan borçları nedeniyle İller Bankası payından %50 oranında kesinti yapıldığı, bu nedenle likidite problemi yaşandığı belirtilmiştir. Bu gerekçe ile kamu bankaları ile yürütülen kredi kartı tahsilatlarında Merkez Bankası’nın belirlediği komisyon oranlarının dikkate alındığı ifade edilmiştir. Ancak, söz konusu açıklama, erken tahsilat karşılığında ödenen maliyetin gerekçesi olmakla birlikte, bu uygulamanın ilgili mevzuatla çerçevesi çizilmediği müddetçe meşruiyet kazandırmaz. Mevzuat hükümlerine göre bankalarla yapılan protokollerin ilgili tahsilat sürelerini ve varsa erken tahsilat maliyetlerini açıkça içermesi ve bir yılı geçmeyecek sürelerle düzenlenmesi gerekmektedir. Bahsi geçen sözleşmede bu hükümlerin bulunmaması halinde, yapılan ödemelerin dayanağı belirsiz hale gelerek ve hatta kamu zararına yol açabilecek bir işlem niteliği kazandıracaktır.
Sonuç olarak, Belediye ile Banka arasında imzalanan sözleşme çerçevesinde kredi kartları ile yapılan tahsilatların yasal süresi olan 20 gün içinde mevduat hesaplarına aktarıldığı ancak bazı tarihlerde 20 gün beklenmesi gerekirken tahsilatların daha erken talep edilerek karşılığında sözleşmede belli olmayan oranda maliyete katlanılmasının uygun olmadığı düşünülmektedir.