|
ÖZET: Toptancı hal rüsumlarının zamanında tahsil edilmemesi ve geç tahsil edilen alacaklar için gerekli işlemlerin uygulanmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda tespit edilmiştir. 5957 sayılı Kanun’a göre, hal rüsumu, toptancı hallerde satılan mallar üzerinden belirli oranlarda tahsil edilmesi gereken bir bedeldir. Yönetmelik gereği, bu rüsumun beş iş günü içinde ödenmesi zorunludur. Ancak, yapılan denetimlerde, belediyenin bu süre zarfında tahsilat gerçekleştirmediği ve gecikme zammı uygulamadığı belirlenmiştir.
Ayrıca, hal rüsumunu zamanında ödemeyenlerin bildirimlerinin kapatılması için gerekli yetkilerin kullanılmadığı ortaya çıkmıştır. Ticaret Bakanlığı tarafından gönderilen yazıda, ödenmemiş hal rüsumu alacakları ve borçlu kişilerin bilgileri paylaşılmış, bu alacakların 6183 sayılı Kanun çerçevesinde tahsil edilmesi talep edilmiştir. Ancak, belediye tarafından geçmiş dönem alacaklarına ilişkin herhangi bir tahsilat belgesi veya takip işlemi başlatıldığına dair bilgi sunulmamıştır. Sonuç olarak, idarenin gelir kaybını önlemek amacıyla, yönetmelikte belirtilen yetkilerin etkin bir şekilde kullanılması ve süresi içinde tahsil edilmeyen alacaklar için yasal işlemlerin başlatılması gerekmektedir. Bu durum, kamu idaresinin mali sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Toptancı Hal Rüsumlarının Süresi İçinde Tahsil Edilmemesi ve Geç Tahsil Edilen Alacaklara Gerekli İşlemlerin Uygulanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Toptancı hal rüsum alacaklarının süresi içinde tahsil edilmediği ve geç tahsil edilen alacaklar için gecikme zammı uygulanmadığı belirlenmiştir.
5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinde, hal rüsumunun malları satın alanlar tarafından toptan satış bedeli üzerinden ödenmesi gereken meblağ olduğu belirtilmiştir.
5957 sayılı Kanun’un “Hal rüsumu” başlıklı 8’inci maddesinde, toptancı halinde satılan mallardan %1, toptancı hali dışında satılan mallardan %2 oranında hal rüsumu tahsil edileceği hükme bağlanmıştır.
Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik’in “Hal rüsumu” başlıklı 44’üncü maddesinde, 5957 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerine paralel olarak hal rüsumu düzenlemelerine yer verilmiş olup, maddenin 9’uncu fıkrasında hal rüsumunun malları satın alanlar tarafından beş iş günü içinde ödenmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Yönetmeliğin “Bildirim” başlıklı 41’inci maddesinin on dördüncü fıkrasında; bildirim üzerine tahakkuk eden hal rüsumunun beş iş günü içinde ödenmemesi halinde, ödeme yapılana kadar yeni bir bildirimde bulunulamayacağı hükmüne yer verilmiştir. Dolayısıyla belediyelerin hal rüsumunu süresi içinde ödemeyen bildiricilerin hal kayıt sistemi üzerinden bildirimlerini kapatma yetkisi bulunmaktadır. Bu sayede belediyelerin hal rüsum alacaklarını eksiksiz ve zamanında tahsil edebilmesi sağlanacaktır.
Yönetmelik’in “Hal rüsumunun paylaşımı” başlıklı 45’inci maddesinde ise süresinde ödenmeyen hal rüsum alacaklarına ilişkin bilgilerin Bakanlık tarafından belediyelere bildirileceği, rüsum alacaklarının tahsilatının 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre yapılacağı belirtilmiştir.
Bu kapsamda, Ticaret Bakanlığı İç Ticaret Genel Müdürlüğü tarafından 2024 yılı içinde gönderilen E-42352526-435.99-00096868744 sayılı yazı ile, belediyenin alacaklısı olduğu tespit edilen ödenmemiş hal rüsumu bedelleri ve borçlu kişilerin bilgilerini içeren bir liste gönderilmiş, 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca belediye tarafından tahsil edilmesi için gerekli işlemlerin başlatılması istenmiştir.
Yapılan incelemelerde, belediyenin beş iş günlük sürenin dolmasına rağmen tahsil edilmemiş hal rüsumu alacaklarının bulunduğu, süresi içinde tahsil edilmeyen alacaklar için 6183 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanmadığı ve buna rağmen Yönetmeliğin 41’inci maddesi gereğince hal rüsumunu süresinde ödemeyen bildiricilerin hal kayıt sistemi üzerinden bildirimlerinin kapatılmasına yönelik yetkinin kullanılmadığı belirlenmiştir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta, hal içi esnafın tüm rüsum borçlarının ihale süreci içerisinde tahsil edildiği ve halen günü geçmiş rüsum borcu bulunan esnafın bulunmadığı ifade edilmiştir. Ayrıca, hal rüsum borçlarının zamanında ödenmesi için gerekli takibin yapıldığı belirtilmiştir.
Ancak, söz konusu cevapta bulguda belirtilen geçmiş dönem borçlarına ilişkin herhangi bir tahsilat belgesi veya ödeme kanıtı sunulmamıştır. Bununla birlikte, süresi içinde tahsil edilmeyen alacaklar için 6183 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir takip işlemi başlatıldığına ya da hal kayıt sisteminde bildirimin kapatılması yönünde bir idari işlem yapıldığına ilişkin bilgi ve belgeye de yer verilmemiştir.
Dolayısıyla, geçmiş döneme ilişkin tespit edilen eksikliklerin giderildiği kanaatine ulaşılabilmesi için gerekli kanıtlayıcı belgeler sunulmadığından ve idare tarafından ivedi ve yasal takibe dair somut adımlar ortaya konulmadığından, söz konusu hususun denetim raporunda bulgu olarak yer alması gerekmektedir.
İdarenin gelir kaybına uğramasının önlenmesi amacıyla, ilgili birim tarafından yönetmelikte belirtilen yetkinin etkili bir şekilde kullanılması, süresi içinde tahsil edilmeyen hal rüsumu alacaklarının gecikmeksizin tahsil edilmesi ve süresinde tahsil edilmeyen alacaklar için 6183 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak işlem tesis edilmesi gerekmektedir.