|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin satın aldığı ilk madde ve malzemeler için 150-İlk Madde ve Malzeme Hesabı’nın kullanılmadığı tespit edilmiştir. Bu hesap, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen kurallar çerçevesinde, kurumların üretim ve diğer faaliyetlerinde kullanmak veya tüketmek üzere edindikleri varlıkların izlenmesi amacıyla oluşturulmuştur. Ancak, yapılan incelemelerde bu hesap yerine doğrudan 630-Giderler Hesabı’nın kullanıldığı ve bu durumun mali tablolarda eksik bilgiye yol açtığı görülmüştür.
150-İlk Madde ve Malzeme Hesabı’nın işleyişine dair mevzuat, bu hesapta yer alması gereken borç ve alacak kayıtlarını detaylandırmaktadır. Satın alınan veya üretilen ilk madde ve malzemelerin maliyet bedelleri ile kaydedilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca, bu hesapta yer alan varlıkların yılsonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması gerektiği de vurgulanmaktadır. Ancak, belediyenin bu düzenlemelere uymadığı ve ilgili hesapları kullanmadığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, ilk madde ve malzeme hesaplarının doğru bir şekilde kullanılması, mali raporların doğruluğu açısından büyük önem taşımaktadır. Bu hesapların ihmal edilmesi, mali tabloların güvenilirliğini zedelemekte ve kamu kaynaklarının yönetiminde sorunlar yaratmaktadır. |
BULGU: İlk Madde ve Malzeme Hesabının Kullanılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare tarafından kullanılmak veya tüketilmek amacıyla satın alınan ilk madde ve malzemeler için 150-İlk Madde ve Malzeme Hesabı’nın kullanılmadığı, doğrudan giderleştirildiği görülmüştür.
150-İlk Madde ve Malzeme Hesabı, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde düzenlenmiş olup “Hesabın niteliği” başlıklı 115’inci maddesinde;
“Bu hesap, kurumlarca satılmak, üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, artık ve hurda gibi bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tüketilecek veya paraya çevrilecek varlıkların izlenmesi için kullanılır.”
Hesabın işleyişi başlıklı 116’ıncı maddesinde;
“İlk madde ve malzeme hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
Satın alınan veya üretilen ilk madde ve malzemeler bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba borç, 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
Bağış ve yardım şeklinde bedelsiz olarak edinilen stoklar tespit edilen değerleri üzerinden bu hesaba borç, 600-Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
İlk madde ve malzemelerin sayımı sonucunda ortaya çıkan fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397- Sayım Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
İlk madde ve malzeme hesabında kayıtlı tutarların yılsonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698-Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
Tüketilmek amacıyla kamu idaresinin ilgili birimlerine verilen veya kullanılan ilk madde ve malzemeler bu hesaba alacak, 630- Giderler hesabına borç kaydedilir.
Kişisel kusurlardan dolayı yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen stoklardan, kayıtlardan çıkarılması gerekenler, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 630-Giderler Hesabına borç; gerçeğe uygun değeri üzerinden 140-Kişilerden Alacaklar Hesabına borç, 600-Gelirler Hesabına alacak, hurdaya ayrılması gerekenler, bir taraftan kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, hurda halindeki değeri üzerinden 157-Diğer Stoklar Hesabına, kayıtlı değeri ile hurda halindeki değeri arasındaki fark 630-Giderler Hesabına borç; diğer taraftan kayıtlı değeri ile hurda halindeki değeri arasındaki fark 140-Kişilerden Alacaklar Hesabına borç, 600-Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
Kişisel kusur olmaksızın yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen stoklardan, kayıtlardan çıkarılması gerekenler, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 630-Giderler Hesabına borç, hurdaya ayrılması gerekenler, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, hurda halindeki değeri üzerinden 157-Diğer Stoklar Hesabına, kayıtlı değeri ile hurda halindeki değeri arasındaki fark 630-Giderler Hesabına borç kaydedilir.
İlk madde ve malzemelerin sayımı sonucunda ortaya çıkan noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 197- Sayım Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
Kurumlara bedelsiz olarak devredilenler, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 630-Giderler Hesabına borç kaydedilir.”
Denilmektedir.
Yukarıdaki mevzuat hükümlerine göre 150-İlk Madde ve Malzeme Hesabı’nın kurumlarca satılmak, üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, artık ve hurda gibi bir yıl veya faaliyet dönemi içinde tüketilecek veya paraya çevrilecek varlıkların izlenmesi için kullanılması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, İdare tarafından yıl içerisinde kullanılmak veya tüketilmek amacıyla satın alınan ilk madde ve malzemeler için 150-İlk Madde ve Malzeme Hesabının kullanılmadığı, 630-Giderler Hesabı kullanılmak suretiyle doğrudan giderleştirildiği görülmüştür. Bu durum mali tablolarda 150-İlk Madde ve Malzeme Hesabı ile 630- Giderler Hesabında eksik bilgi oluşmasına neden olmuştur.
Kullanmak veya tüketmek amacıyla satın alınan ilk madde ve malzemeler için 150-İlk Madde ve Malzeme Hesabının kullanılması gerekmektedir.