Kamu İdaresine Ait Taşınmazların Kayıt ve Değerleme İşlemlerinin İlgili Mevzuat Hükümlerine Uygun Olarak Yapılmaması (Sayıştay)

BULGU: Kamu İdaresine Ait Taşınmazların Kayıt ve Değerleme İşlemlerinin İlgili Mevzuat Hükümlerine Uygun Olarak Yapılmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi

Kamu İdaresi tarafından ilgili mevzuat hükümlerine göre hazırlanması gereken taşınmaz kayıt formlarının ve icmal cetvellerinin düzenlenmediği, İdare adına tapuda kayıtlı taşınmazların emlak vergi değeri üzerinden kayıtlara alındığı ve bu taşınmazların değerleme çalışmalarının tamamlanmadığı görülmüştür.

Taşınmazların yönetimi 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 44, 45, 47 ve 60’ıncı maddelerinde düzenlenmiştir. Hazine ve Maliye Bakanlığınca; 5018 sayılı Kanun’un 44, 45 ve 60’ıncı maddelerine dayanılarak Kanun kapsamında olan kurum ve kuruluşların mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazların kaydına ve icmallerinin düzenlenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik çıkarılmıştır.

Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in “Kayıt ve Kontrol İşlemleri” başlıklı 5’inci maddesinde, taşınmaz kayıt ve kontrol işlemlerinin; kamu idarelerine ait taşınmazların mevcutlarla birlikte içinde bulunulan yılda çeşitli yollarla edinilenler ve elden çıkarılanların miktar ve değer olarak takip edilmesi amacıyla kayıt altına alınması olduğu ve kayıtların belgeye dayanmasının esas olduğu ifade edilmiştir. “Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar” başlığı altında yer alan taşınmazların maliyet bedeli üzerinden, bu taşınmazlardan maliyet bedeli belirlenemeyenlerin ise rayiç değerleri üzerinden kayıtlara alınacağı ancak ilgili maddede sayılan bazı taşınmazların ise iz bedeli ile kayıtlara alınacağı belirtilmiştir.

Ancak, Yönetmelik’te bu taşınmazlardan maliyet ve rayiç bedeli belirlenemeyen taşınmazlar ile tapuda kayıtlı olmayan taşınmazlar başlığı altında yer alan taşınmazlardan sadece ekonomik olarak değerlendirmeye konu olanlar ile kamusal ihtiyaçlarda kullanılan taşınmazların, orta malları ve genel hizmet alanları başlığı altında yer alan taşınmazların ve Bakanlık tarafından iz bedeli ile takip edilmesine karar verilen taşınmazların iz bedeli üzerinden kayıtlara alınacağı düzenlenmiştir.

Aynı Yönetmelik’in “Kayıt Şekli” başlıklı 7’nci maddesine göre, kamu idarelerine ait taşınmazlar için “Tapuda Kayıtlı Olan Taşınmazlar Formu”, “Tapuda Kayıtlı Olmayan Taşınmazlar Formu”, “Orta Malları Formu” ve “Genel Hizmet Alanları Formu”nun düzenlenmesi gerekmektedir. Kamu idarelerinin taşınmaz kayıt ve kontrol işlemleriyle görevli birimlerince hazırlanan bu formlar taşınmaz icmal cetvelleri hazırlanmak üzere mali hizmetler birimine gönderilmektedir. Mali hizmetler birimince bu formlar birleştirilerek Yönetmelik’in ekinde bulunan örneğe uygun şekilde taşınmaz icmal cetvelleri oluşturulmalıdır.

Anılan Yönetmelik’in “Mevcut taşınmazların kaydına ilişkin işlemler” başlıklı Geçici 1’inci maddesinde; taşınmazların fiili envanterini kural olarak maliyet bedeli üzerinden, maliyet bedeli belirlenemeyenlerin ise rayiç değerleri üzerinden kayıtlara alma işlemlerinin 31.12.2017 tarihine kadar tamamlanacağı belirtilmiştir.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 187’nci maddesinde, maddi duran varlıklar hakkında, Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in ilgili hükümleri ile bu maddede geçen hükümlere göre işlem yapılacağı belirtilmiştir. Maddeye göre, edinilen maddi duran varlıklar, maliyet bedeli ile hesaplara alınması, bu Yönetmelik’in yürürlüğe girdiği tarihte mevcut olup hesaplarda yer almayan maddi duran varlıklardan envanter ve değerlemesi yapılanların ise muhasebe birimlerince ilgili maddi duran varlık hesabı ve net değer hesabına kaydedilmek suretiyle hesaplara alınması gerekmektedir.

Mevzuat hükümlerine göre, tapu bilgilerinin temin edilerek fiili envanterin yapılması envanteri yapılan taşınmazların yönetmelikte belirtilen esaslara uygun şekilde kayda esas değerlerinin tespit edilmesi ve yeniden değerleme yapılması, her bir taşınmaz için numaralandırma ve dosyalama işlemlerinin yapılması, taşınmaz icmal cetvellerinin birleştirilmesi, taşınmazların tapuda kayıtlı olanlarının maliyet bedeli ile, maliyet bedeli belirlenemeyenlerin ise rayiç değer üzerinden kayda alınması gerektiği ancak mevzuatta belirtilen diğer taşınmazların iz bedeli üzerinden kayıtlara alınması, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği gereği taşınmazların mali tablolarda gösterilmesi ve tüm bu taşınmaz kayıt işlemlerinin 31.12.2017 tarihine kadar tamamlanması gerekmektedir.

Yapılan incelemede, Kamu İdaresi mülkiyetinde, yönetiminde ve kullanımında bulunan taşınmazların değer tespitlerinin yapılmadığı, ilgili formların düzenlenmediği ve Mali Hizmetler Müdürlüğü tarafından Yönetmelik’te belirtilen formlar esas alınarak icmal cetvelleri oluşturulmadığı, satılan taşınmazların kayıtlı değeri bilinmediği için satış bedeli üzerinden muhasebe kayıtlarından çıkışının yapıldığı tespit edilmiştir.

Taşınmazlara yönelik hatalı ve eksik uygulamalar sonucunda Kamu İdaresinin 2024 yılı Bilançosu, Maddi Duran Varlıklar Hesap Grubu ile 500 Net Değer Hesabı’nın hatalı görünmesi sebebiyle mali tablo kullanıcısına doğru ve güvenilir bilgi sunmamaktadır.

Kamu İdaresi cevabında, tüm taşınmazların envanter işlemlerine başlanılmış olduğu, 2025 yılı içerisinde muhasebe kayıtlarının güncelleneceği ve bundan sonraki kayıt ve değerleme işlemlerinin mevzuata uygun yapılmasına dikkat edileceği ifade edilmiştir.

Kamu İdaresi tarafından muhasebe kayıtlarına esas teşkil edecek olan envantere yönelik söz konusu formlar ve icmal cetvellerinin düzenlenmesi ve tapuda kayıtlı bulunan taşınmazlar için değerleme işlemlerinin tamamlanması gerekmektedir.