|
ÖZET: Kamu kurumları tarafından gerçekleştirilen kamulaştırmaların, ilgili tapu müdürlükleri aracılığıyla takip edilmemesi, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda önemli bir bulgu olarak öne çıkmıştır. Şemdinli ilçesinde yapılan kamulaştırmalara dair bilgilerin, Şemdinli Tapu Müdürlüğü tarafından belediyeye iletilmediği tespit edilmiştir. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu, kamulaştırma işlemlerinin ve mülkiyet değişimlerinin belediyelere bildirilmesini zorunlu kılmakta, bu durum emlak vergisi tahsilatının güvence altına alınmasına yönelik bir önlem teşkil etmektedir.
Kamulaştırma Kanunu’nun 10. maddesi, mal sahiplerinin taşınmazlarıyla ilgili vergi ilişkisi aranmadığını belirtmekte; ancak tapu dairesinin durumu ilgili vergi dairesine bildirmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Emlak Vergisi Kanunu ise, vergi değerini etkileyen durumların bildirilmesini zorunlu kılmakta ve bu bildirimlerin ilgili belediyelere yapılmasını istemektedir. Şemdinli’deki kamulaştırmaların düzenli olarak belediyeye bildirilmemesi, emlak vergisi tahsilatında sorunlar yaratmakta ve eski malik adına vergi tahakkuklarının devam etmesine neden olmaktadır. Sonuç olarak, tapu idaresinin kamulaştırma ve emlak vergisi işlemleri hakkında belediyeyi zamanında bilgilendirmesi ve veri paylaşımını sağlaması büyük önem taşımaktadır. Bu süreçlerin, TAKBİS sistemi aracılığıyla sistematik bir şekilde yürütülmesi, emlak vergisi gelirlerinin güvence altına alınması açısından gereklidir. |
BULGU: Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Yapılan Kamulaştırmaların Tapu Müdürlüğü Nezdinde Takibinin Yapılmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye sınırları içerisinde yapılmış olan kamulaştırmaların Şemdinli Tapu Müdürlüğü tarafından Belediyeye bildirilmediği tespit edilmiştir.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu ile 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu, belediyeler tarafından tahsil edilen ve önemli bir gelir kalemi olan emlak vergisini güvence altına almak amacıyla, tapu idarelerine; kamulaştırma işlemleri ve devir gibi mülkiyet değişimlerini ilgili belediyeye bildirme zorunluluğu getirmiştir. Bu zorunluluk bir vergi güvenlik önlemidir.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 10’uncu maddesinde; kamulaştırma kaynaklı tescil ve terkin işlemi sırasında mal sahiplerinin bu taşınmaz mal nedeniyle vergi ilişkisi aranmayacağı; ancak, tapu dairesinin durumu ilgili vergi dairesine bildireceği hükme bağlanmıştır.
2942 sayılı Kanun’un “Vergilendirme” başlıklı 39’uncu maddesinde “Kamulaştırılan taşınmazın kamulaştırıldığı yıla ait emlak vergisi tarhına esas olan vergi değeri, kesinleşen kamulaştırma bedelinden az olduğu takdirde, kamulaştırma bedeli ile vergi değeri arasındaki fark üzerinden, cezalı emlak vergisi tarh olunur.” denilmektedir.
Diğer yandan, 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun “Bildirim Verme ve Süresi” başlıklı 23’üncü maddesinde,
“Bu Kanun’un 33’üncü maddesinde (8 numaralı fıkra hariç) yazılı vergi değerini tadil eden nedenlerin bulunması halinde (geçici ve daimî muafiyetten faydalanılması hali dahil) emlâk vergisi bildirimi verilmesi zorunludur. Emlâkin bulunduğu yerdeki ilgili belediyeye verilir.” hükmü bulunmaktadır.
1319 sayılı Kanun’un 33’üncü maddesinde; bir bina veya arazinin takvim veya ifraz edilmesi veya mükellefinin değişmesi vergi değerini tadil eden sebepler arasında sayılmıştır. Ayrıca, Kanun’un 37’nci maddesine göre bu Kanun’da geçen “Vergi dairesi” tabiri, belediyeleri ifade etmektedir.
1319 sayılı Kanun’un “Ödeme Süresi” başlıklı 30’uncu maddesinde ise;
“Devir ve ferağı yapılan bina ve arazinin, devir ve ferağın yapıldığı yıl ile geçmiş yıllara ait ödenmemiş Emlak Vergisinin ödenmesinden devreden ve devralan müteselsilen sorumlu tutulurlar. Devralanın mükellefe rücu hakkı saklıdır. Tapu daireleri devir ve ferağ işlemini, işlemin yapıldığı ayı takip eden ayın 15’inci günü akşamına kadar ilgili belediyelere bildirir.” hükümleri yer almaktadır.
İdarenin hesap ve işlemleri incelendiğinde; Şemdinli ilçesi içinde yapılan kamulaştırmalara ait bilgilerin düzenli olarak Belediyeye gönderilmediği tespit edilmiştir.
Netice olarak; kamulaştırma işlemlerinin, mevzuat gereği ilgili belediyeye bildirilmemiş olması durumunda: Gayrimenkule ilişkin daha önceden beyanname verilip verilmediği, emlak vergisi ödenip ödenmediği bilinmediğinden bu hatanın düzeltilmeden devam edeceği; gayrimenkule ilişkin daha önceden gelen emlak vergisi borçlarının bulunup bulunmadığı bilinmediğinden herhangi bir düzeltme işlemi yapılamayacağı; ek emlak vergisinin beyan edilmediği ve bildirim yapılmamış olduğundan bu hatanın düzeltilmeden devam edeceği; eski malik adına vergi tahakkuku yapılmaya devam edeceği; bildirim yapılmamış olduğundan bu hatalar sonucu ortaya çıkan emlak vergisi kaybından kamulaştırmayı yapmış olan kamu kurumunun da müteselsil sorumluluğunun devam edeceği açıktır.
Kamu idaresi cevabında özetle; bulgu doğrultusunda gerekli çalışmaların yapılmaya başlanacağı ifade edilmiştir
Sonuç olarak, yukarıda açıklanan gerekçelerden dolayı, tapu idaresinin özellikle Kamulaştırma Kanunu ve Emlak Vergisi Kanunu kapsamındaki işlemler konusunda ilgili belediyeyi bilgilendirmesi; ilgili mevzuatı çerçevesinde veri paylaşımı sağlaması; bu bilgilendirme ve paylaşımın TAKBİS (Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi) sistemi kapsamında gerekli teknolojik altyapı kullanılarak sistemli ve zamanlı olması; Belediye tarafından bilgilendirme ve paylaşım takibinin yapılarak emlak vergisi gelirlerinin ve mali tablolarının güvenceye kavuşturulması gerekmektedir.