|
ÖZET: Belediye tarafından işletilen toptancı halinin yönetiminde önemli eksiklikler tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, bu tesisin mevzuat hükümlerine uygun olarak idare edilmediğini, gerekli asgari yapıların bulunmadığını ve hal rüsumu ödemelerinin zamanında yapılmadığını ortaya koymuştur. Ayrıca, zorunlu personel sayısında da ciddi eksiklikler gözlemlenmiştir. Toptancı hallerinin kurulması ve yönetimiyle ilgili yasal düzenlemelere göre, bu tesislerin belirli standartları karşılaması gerektiği vurgulanmaktadır.
Yönetmelik gereğince, toptancı hallerinin çevresinin insan ve mal girişini engellemeyecek şekilde düzenlenmesi, ayrıca hal içerisinde yeterli sayıda zabıta görevlendirilmesi zorunludur. Ancak, mevcut durumda yalnızca 3 zabıta ile hizmet verildiği ve hal rüsumuna ilişkin tahsilatların zamanında yapılmadığı belirlenmiştir. Ayrıca, elde edilen gelirlerin en az %10’unun bütçe ödeneği olarak ayrılmadığı da tespit edilmiştir. Kamu idaresi, bu bulgulara ilişkin gerekli önlemlerin alınacağını belirtmiştir. Sonuç olarak, belediyenin toptancı hallerinin mevzuata uygun bir şekilde yönetilmesi, gerekli yapıların inşa edilmesi ve ödemelerin düzenli bir şekilde takip edilmesi gerekmektedir. |
BULGU: Belediye Tarafından Yönetilen Toptancı Halinde Eksiklikler Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediyeye ait toptancı halinin mevzuat hükümlerine göre idare edilmediği, kanunda belirtilen asgari yapıların bulunmadığı, hal rüsumu ödemelerinin zamanında yapılmadığı ve zorunlu personel sayılarında eksiklik olduğu görülmüştür.
Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un “Toptancı hallerinin kurulması ve kapatılması” başlıklı 3’üncü maddesinde;
“Toptancı halleri; imar planlarında belirlenmiş alanlarda, halin sınıfına, büyüklüğüne ve işlem hacmine göre yönetmelikle belirlenen müzayede, depolama, tasnifleme ve ambalajlama tesisleri ile laboratuvar ve soğuk hava deposu gibi diğer asgarî koşulları taşıyan projeler çerçevesinde gerçek veya tüzel kişiler ile belediye sınırları içinde belediyeler, büyükşehir belediye sınırları içinde büyükşehir belediyeleri tarafından kurulur. Gerçek veya tüzel kişiler tarafından toptancı hali kurulması ilgili belediyenin iznine tabidir.
İmar planlarında toptancı hal yeri olarak belirlenmiş alanlar başka bir amaçla kullanılamaz ve bu alanların çevresi toptancı halinin faaliyetini engelleyecek veya insan sağlığına zarar verecek şekilde iskâna açılamaz.
Bu maddede öngörülen şartları taşımadığı Bakanlık veya belediyece tespit edilen toptancı halleri belediyece kapatılır. Halin kapatılışı, en geç bir ay içinde ilgili belediye tarafından Bakanlığa bildirilir.”
Aynı Yönetmelik’in “Hal rüsumu” başlıklı 8’inci maddesinde;
“(4) Hal rüsumunun tahakkuk, tahsil ve paylaşımına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
Dördüncü fıkra uyarınca belediye toptancı halinin bağlı olduğu belediye hesabında biriken tutarlar, ilgili belediyeye gelir olarak kaydedilir ve bu şekilde gelir olarak kaydedilen tutarların en az yüzde onu toptancı halinin temizlik, güvenlik, aydınlatma, bakım ve onarım ihtiyaçlarının karşılanması ve kapasitesinin arttırılması, ihtiyaç duyulan bilgi işlem sisteminin kurulması ve lüzumlu diğer teknik donanımın sağlanması, soğuk hava deposu, laboratuvar, tasnif ve ambalajlama ile diğer ortak tesislerin kurulması ve işletilmesi için harcanmak üzere, izleyen yıl belediye bütçesine ödenek olarak konulur. Bu şekilde ayrılan ödenekler amacı dışında kullanılamaz.”
hükümleri yer almaktadır.
Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik’in 22’nci maddesinin üçüncü fıkrasında, Belediyece görevlendirilecek zabıta sayısının, küçük toptancı hallerinde 3 (üç), orta toptancı hallerinde 15 (on beş), büyük toptancı hallerinde ise 30 (otuz) kişiden az olamayacağı ve yapılacak görevlendirmelerde, toptancı halinin işlem hacminin de dikkate alınması gerektiği;
Aynı Yönetmelik’in 43’üncü maddenin birinci fıkrasının (ç) bendinde, bildirim üzerine tahakkuk eden hal rüsumunu 5 iş günü içinde ödemenin veya ödenmesini sağlamanın bildirimcilerin yükümlülüğünde olduğu, 44’üncü maddenin onuncu fıkrasında hal rüsumuna ilişkin ödemelerin 45’inci maddeye göre Bakanlıkça belirlenen banka nezdinde açılan hesaba yatırılacağı, 45’inci maddede hal rüsumunun paylaşımının nasıl yapılacağı, 41’inci maddenin ondördüncü fıkrasında bildirim üzerine tahakkuk eden hal rüsumunun beş iş günü içinde ödenmemesi halinde, ödeme yapılana kadar yeni bir bildirimde bulunulamayacağı;
ifade edilmiştir.
Belediye tarafından yönetilen toptancı halinde;
– Toptancı halinin Yönetmelik’in 9’uncu maddesinin dokuzuncu fıkrasına aykırı olarak etrafının insan ve mal girişini engelleyecek şekilde çevrilmediği, halin içerisinden yol geçtiği, hale giren ve çıkan araçların fiili kontrollerinin eksik yapıldığı ve asgari yapıların bulunmadığı,
– Belediye toptancı halinde asgari 15 zabıta görevlendirilmesi gerekirken 3 zabıta ile hizmet verildiği,
-Hal rüsumuna ilişkin tahsilatların zamanında yapılmadığı,
– Elde edilen gelirlerden yüzde 10 oranında bütçe ödeneği ayrılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, bulguda tespit edilen hususlara ilişkin olarak gerekli işlemin yapılacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, Belediyeye ait toptancı hallerinde yukarıda anılan mevzuat hükümlerine uygun işlemler tesis etmesi, gerekli yapıların inşa edilmesi, ödemelerin takibinin yapılması ve mevzuat hükmüne göre bütçe ödeneğinin ayrılması gerekmektedir.