|
ÖZET: Yapı Kayıt Belgesi iptal edilen yapılara yönelik mevzuatta öngörülen yaptırımların uygulanmadığı tespit edilmiştir. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 16’ncı maddesi, 31 Aralık 2017 tarihinden önce inşa edilen ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılara Yapı Kayıt Belgesi verilmesine olanak tanımaktadır. Ancak, bu belgelerin iptali durumunda, ilgili mevzuat gereği yıkım ve idari para cezası gibi yaptırımların uygulanması gerektiği belirtilmektedir.
Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyecek yapılar için iptal süreci, 06.06.2018 tarihli ve 30443 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Usul ve Esaslar çerçevesinde yürütülmektedir. Bu çerçevede, yapıların denetimi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından gerçekleştirilmektedir. Yapı Kayıt Belgesi iptal edilen 134 yapı için ise yapı tatil tutanağı düzenlenmediği ve idari para cezası uygulanmadığı saptanmıştır. Kamu idaresinin açıklamalarına göre, iptal edilen Yapı Kayıt Belgeleri için imar mevzuatında öngörülen yaptırımların bir an önce hayata geçirilmesi gerekmektedir. Bu durum, yapıların hukuksal dayanağının kalmaması ve kamu güvenliğinin sağlanması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Yapı Kayıt Belgesi İptal Edilen Yapılara Mevzuatta Öngörülen Yaptırımların Uygulanmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Kamu İdaresi sınırları içerisinde Yapı Kayıt Belgeleri iptal edilen yapılara, imar mevzuatında yer alan yaptırım hükümlerinin uygulanmadığı görülmüştür.
3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 16’ncı maddesinde; afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31.12.2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31.10.2018 tarihine kadar başvurulması, mezkur maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31.12.2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebileceği, başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususların Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedileceği, belgenin yapının kullanım amacına yönelik olduğu, yapının yeniden yapılmasına veya kentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerli olacağı ve belge düzenlenen yapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
3194 sayılı Kanun’un “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde, bu Kanun’un kapsamına giren bütün yapılar için Kanun’un 26’ncı maddesinde belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden alınmasının mecburi olduğu, “Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32’nci maddesinde sayılan durumlarda ruhsatın iptal edileceği, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan binanın, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılacağı ve masrafının yapı sahibinden tahsil edileceği, yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapıların Bakanlıkça yıkılabileceği; “İdari müeyyideler” başlıklı 42’nci maddesinde, bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında idari müeyyideler uygulanacağı ifade edilmiştir.
Yukarıda yer alan 3194 sayılı Kanun’un Geçici 16’ncı maddesine dayanılarak hazırlanan ve 06.06.2018 tarihli ve 30443 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı Kayıt Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın “Yapı kayıt belgesi düzenlenemeyecek yapılar” başlıklı 8’inci maddesinin birinci fıkrasında hangi yapılara Yapı Kayıt Belgesi düzenlenemeyeceği sayılmış, ikinci fıkrasında ise belge düzenlenemeyecek yapılar için bu belgenin düzenlendiğinin tespit edilmesi durumunda, Yapı Kayıt Belgesinin iptal edileceği ve bu belgenin sağlamış olduğu hakların geri alınacağı belirtilmiştir. Aynı Usul ve Esaslar’ın “Denetim” başlıklı 10’uncu maddesinin birinci fıkrasında, yapı kayıt belgesi verilmesine ilişkin iş ve işlemlerin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından denetlenebileceği ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, 31.12.2017 tarihinden önce inşa edilen yapılardan ruhsatsız yapılar ile ruhsat ve eklerine aykırı yapılara, yapı sahiplerinin beyanı üzerine ve yapı kayıt bedeli ödenmesi halinde yapıların kullanım amacına yönelik olarak yapılacak araştırmalar neticesinde Yapı Kayıt Belgesi verilebileceği, Yapı Kayıt Belgesi düzenlenen yapılardan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yapılan denetimler sonucunda Yapı Kayıt Belgesi verilmesinin uygun olmadığına ilişkin tespitin yapılması durumunda belgenin iptal edileceği, Yapı Kayıt Belgesi iptal edilen ve hukuksal dayanağı kalmayan yapıların yıkılarak bu yapıların sahiplerine idari para cezası verilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede, Kamu İdaresi sınırları içerisinde imar barışından faydalanan ve yapı kayıt belgesi iptal edilenlere ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünden alınan listede 134 yapıya yapı tatil tutanağı düzenlenmediği ve idari para cezası uygulanmadığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu edilen yapılara imar mevzuatında yer alan yaptırım hükümlerinin uygulanacağı ifade edilmiştir.
Kamu İdaresi tarafından, sınırları içerisinde bulunan ve Yapı Kayıt Belgeleri iptal edilen yapılara imar mevzuatında yer alan yaptırım hükümlerinin uygulanması gerekmektedir.