|
ÖZET: Belediyenin mali tabloları ve ödeme belgeleri üzerinde gerçekleştirilen incelemeler, Katma Değer Vergisi (KDV) Kanunu’na aykırı olarak, iktisadi faaliyet konusu olmayan giderlere ilişkin KDV tutarlarının 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına kaydedildiğini ortaya koymuştur. 3065 sayılı KDV Kanunu’nun 29. maddesi, mükelleflerin yalnızca vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan KDV’yi indirim konusu yapabileceğini belirtirken, 30. madde ise vergiden muaf veya istisna olan mal ve hizmetlerin KDV’sinin indirim konusu yapılamayacağını vurgulamaktadır. Ayrıca, belediyelerin kuruluş amaçlarına uygun olmayan faaliyetlerinin KDV indirimine tabi olmadığı ifade edilmektedir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği, indirim hakkı doğuran KDV’nin izlenmesi için 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabının kullanılacağını belirtmektedir. Ancak yapılan incelemeler, belediyenin yalnızca KDV tahsilatı yaptığı hizmetler için ödediği KDV’yi indirim konusu yapabileceği gerçeğine rağmen, indirim konusu yapılamayacak KDV’lerin de bu hesaba kaydedildiğini göstermektedir. 2024 yılı itibarıyla, 1.102.247,05 TL tutarındaki vergilerin yanlışlıkla kaydedilmesi, bilanço ve faaliyet sonuçları tablolarında eksikliklere yol açmıştır. Kamu idaresi, tespit edilen durumların 2025 yılında uygulanmaya başlanacağını belirtse de, bu kayıtların 2024 yılı mali tablolarındaki hataları düzeltmeyeceği açıktır. Dolayısıyla, ödenen KDV ile ilgili muhasebe kayıtlarının, ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak düzenlenmesi gerekmektedir. |
BULGU: İktisadi Faaliyet Konusu Olmayan Giderlere İlişkin Katma Değer Vergisinin İndirim Konusu Yapılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kurumun mali tablolarıyla ödeme emri belgeleri üzerinde yapılan incelemede belediyenin ödediği ancak Katma Değer Vergisi Kanunu’na göre indirime konu edilemeyecek katma değer vergisi tutarlarının 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına kaydedildiği görülmüştür.
3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun “Vergi indirimi” başlıklı 29’uncu maddesinde, mükelleflerin, yaptıkları vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan katma değer vergisinden, bu Kanun’da aksine hüküm olmadıkça, faaliyetlerine ilişkin olarak kendilerine yapılan teslim ve hizmetler dolayısıyla hesaplanarak düzenlenen fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen katma değer vergisini indirebilecekleri, aynı Kanun’un 30’uncu maddesinde ise, vergiye tabi olmayan veya vergiden istisna edilmiş bulunan malların teslimi ve hizmet ifası ile ilgili alış vesikalarında gösterilen veya bu mal ve hizmetlerin maliyetleri içinde yer alan katma değer vergisinin, hesaplanan katma değer vergisinden indirilemeyeceği ifade edilmektedir.
Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği’nin “Kamu Kurum ve Kuruluşları, Dernek ve Vakıflar ile Mesleki Kuruluşların Vergilendirilmesi” başlıklı bölümünde; belediyelerin … ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyet kapsamına girmeyen, kuruluş amaçlarına uygun teslim ve hizmetleri vergiye tabi değildir…” hükmü yer almaktadır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 153’üncü maddesinde, İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabının mal ve hizmetin satın alınması sırasında satıcılara ödenen veya borçlanılan ve kurum açısından indirim hakkı doğuran katma değer vergisinin izlenmesi için kullanılacağı, mahalli idarelerin, bir bedel karşılığı satmak üzere ürettikleri mal veya hizmetin üretim girdisi olarak satın aldıkları mal veya hizmetlere ilişkin olarak ödemiş oldukları Katma Değer Vergisini indirim konusu yapacakları, bunun dışında kurumun satışa konu olmayan kamu hizmeti üretiminde nihai tüketici olarak kullanmak veya tüketmek üzere satın alınmış mal veya hizmet için ödenen Katma Değer Vergisinin indirim konusu yapılmayacağı ve bu tutarların ilgili gider hesabı veya varlık hesabına yapılacak muhasebe kaydında maliyet bedeline ilave edileceği sarih bir şekilde açıklandıktan sonra; aynı Yönetmelik’in 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabının işleyişine ilişkin 154’üncü maddesinde de, kurumların katma değer vergisi tahsilatı yaptıkları faaliyetleri ile ilgili mal ve hizmet alımları nedeniyle yapılan giderin, indirilecek katma değer vergisi tutarının bu hesaba borç kaydedileceği belirtilmiştir.
Açıklanan mevzuat hükümlerinden belediyelerin kuruluş amaçlarına uygun ticari niteliği bulunmayan faaliyetlerinin, indirilecek katma değer vergisi kapsamına dâhil edilmemesi gerektiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla belediye sadece katma değer vergisi tahsilatı yaptığı hizmetlerini ifa etmek için aldığı mal ve hizmetlere ilişkin ödediği katma değer vergisini hesaplanan katma değer vergisinden indirebilir.
Ancak belediyenin mali tablo ve ödeme emri belgelerinin incelenmesi sonucunda mevzuat hükümlerine aykırı olarak indirim konusu yapılamayacak katma değer vergilerinin de gider yazılması veya ilgili varlık hesabına kaydedilmesi gerekirken 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına kaydedildiği tespit edilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin katma değer vergisine ilişkin ilgili maddelerinde, ay sonlarında Devreden Katma Değer Vergisi Hesabı ile İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabının borç bakiyeleri toplamı, Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabının alacak bakiyesinden fazla ise, katma değer vergisinin devreden tutarının 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedileceği aksi halde ödenmesi gereken tutarın 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilerek ödeneceği belirtilmektedir.
2024 yılında indirim konusu yapılmaması gereken 1.102.247,05 TL tutarındaki vergilerin 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına kaydedilmesi, 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabının olması gerekenden fazla tutarda, varlık hesabı olan 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı 334.971,60 TL ve 630 Giderler Hesabının ise olması gerekenden toplam 767.275,45 TL daha eksik tutarda bilançoda ve faaliyet sonuçları tablosunda yer almasına neden olmaktadır.
Kamu idaresi, bulguda tespit edilen hususların 2025 yılı itibariyle uygulanmaya başlandığını belirtmiştir. Ancak, bulgu konusu hususa yönelik 2025 yılında yapılan kayıtların 2024 yılı dönem sonu mali tablolarındaki hatayı düzeltici bir etkisi bulunmamaktadır.
Bu itibarla, ödenen katma değer vergisi konusunda yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri doğrultusunda muhasebe kayıtlarının yapılması gerekmektedir.