|
ÖZET: Kurum taşınmazlarının bilanço değerleri ile taşınmaz icmal cetveli değerleri arasında önemli bir uyumsuzluk tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları kapsamında, 250 Arazi ve Arsalar, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri ve 252 Binalar Hesapları için kayıtlı değerler ile bilanço değerleri arasında tutarsızlıklar gözlemlenmiştir. Kamu idarelerinin kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı ile muhasebe işlemlerinin şeffaf bir şekilde yürütülmesi, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nda belirtilen esaslara dayanmaktadır.
Taşınmazların kaydı ve kontrolü ile ilgili yönetmelik hükümlerine göre, taşınmazların edinim, yönetim ve elden çıkarma süreçleri titizlikle takip edilmelidir. Ancak, Emlak ve İstimlak Müdürlüğü ile muhasebe birimi kayıtları arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır. Örneğin, 250 Arazi ve Arsalar Hesabı için bilanço değeri 26.516.085,30 TL iken, icmal cetvelindeki toplam değer 151.505.326,52 TL olarak belirlenmiştir. Benzer şekilde, diğer hesaplarda da önemli tutarsızlıklar mevcuttur. Kamu İdaresi, bu uyumsuzluğu kabul ederek düzeltme çalışmalarına başladığını ve taşınmaz icmal cetvelindeki değerlerin bilanço değerleri ile 2025 yılı itibarıyla uyumlu hale getirileceğini belirtmiştir. Ancak, bu düzeltmelerin 2024 yılı mali tablolarını etkilemeyeceği ifade edilmiştir. Dolayısıyla, kurum taşınmazlarının muhasebe kayıtları, icmal cetvelindeki gerçek değerler dikkate alınarak düzenlenmeli ve mali tabloların bu değerlerle uyumlu hale getirilmesi sağlanmalıdır. |
BULGU: Kurum Taşınmazlarının Bilanço Değerleri ile Taşınmaz İcmal Cetveli Değerleri Arasında Uyumsuzluk Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Kurumun sahip olduğu taşınmazlarına ilişkin olarak, 250 Arazi ve Arsalar, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri ve 252 Binalar Hesablarının Taşınmaz İcmal Cetvelindeki kayıtlı değerleri ile bilançoda yer alan değerlerinin uyumlu olmadıkları görülmüştür.
Genel Yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin ellerinde bulunan kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılması ve muhasebelerinin malî saydamlığı sağlayacak şekilde tutulmasına ilişkin hükümler 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddelerinde yer almıştır.
5018 sayılı Kanun’nun 44’üncü maddesinde açıklandığı üzere, kamu idarelerince, taşınır ve taşınmaz edinilmesi, yönetilmesi, trampası, elden çıkarılması, ecrimisilin tahsil ve takibinde izlenecek yöntem, devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin yönetimi ve korunması, işgalli malların tahliyesi gibi hususlar ilgili kanunlarında, bu malların kaydı ile taşınırların muhafazası, kullanımı, mal yönetim hesabının verilmesi ve mal yönetim sorumlularıyla bunlar adına görev yapacak olanların belirlenmesine ilişkin usûl ve esaslar çıkarılan yönetmeliklerle belirlenmiştir.
Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in “Kayıt ve kontrol işlemleri“ başlıklı 5’inci maddesine göre, taşınmazların mevcutlarla birlikte içinde bulunulan yılda çeşitli yollarla edinilenlerin ve elden çıkarılanların miktar ve değer olarak takip edilmesi amacıyla kayıt altına alınması ve bu kayıtların belgeye dayanması esas bulunmaktadır. Tapuda kayıtlı olan taşınmazlar maliyet bedeli üzerinden, bu taşınmazlardan maliyet bedeli belirlenemeyenler ise rayiç değerleri üzerinden kayıtlara alınmalıdır. Taşınmazların kayıtlara alınan değeri ise Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre güncellenecektir. Taşınmazların rayiç değeri; maliki kamu idaresince, başka bir kamu idaresinin yönetiminde veya kullanımında olanlar ise bu idarelerce tespit edilmelidir.
Yönetmelik’in ilgili hükümleri çerçevesinde kuruma ait taşınmazların fiili envanter çalışmaları tamamlanarak gerekli kayıtlar yapılmıştır. Ancak taşınmazlara ilişkin olarak Emlak ve İstimlak Müdürlüğünde bulunan kayıtlı değerler ile muhasebe birimi kayıtları arasında tutarsızlıklar bulunmaktadır. Taşınmaz kayıt formları esas alınarak hazırlanan icmal cetvellerindeki tutarlar ile aynı taşınmazlara ait yıl sonu bilanço değerlerinin aynı olmadığı görülmektedir.
Ayrıntıları aşağıdaki tabloda görüleceği üzere, Kurumun 250 Arazi ve Arsalar Hesabının 2024 yılı bilançosundaki kayıtlı değeri 26.516.085,30 TL iken, taşınmaz icmal cetvelindeki toplam değeri 151.505.326,52 TL; 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabının bilançodaki kayıtlı değeri 653.961.305,92TL iken, taşınmaz icmal cetvelindeki toplam değeri 211.704.522,21 TL ve 252 Binalar Hesabının bilançodaki kayıtlı değeri 282.872.923,54 TL iken, taşınmaz icmal cetvelindeki toplam değeri 136.341.579,95 TL’dir. Bu nedenle de 2024 yılı mali tablolarında 250 Arsa ve Araziler Hesabı 124.989.241,22 TL eksik, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı 442.256.783,71 TL fazla ve 252 Binalar Hesabı 146.531.343,59 TL fazla olarak yer almıştır.
Tablo 8: Kurum Taşınmazlarının Bilanço ve İcmal Değerleri Fark Tablosu
| Taşınmazın Türü | Muhasebede Kayıtlı Bilanço Değeri (TL) |
Taşınmaz Cetvelindeki İcmal Değeri (TL) |
Fark (TL) |
| 250 Arazi ve Arsalar Hesabı | 26.516.085,30 | 151.505.326,52 | (-)124.989.241,22 |
| 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı | 653.961.305,92 | 211.704.522,21 | 442.256.783,71 |
| 252 Binalar Hesabı | 282.872.923,54 | 136.341.579,95 | 146.531.343,59 |
Açıklamalardan anlaşılacağı üzere, taşınmazlara ilişkin olarak, ilgili maddi duran varlık hesaplarına yapılacak kayıtların taşınmaz icmal cetvellerindeki gerçek değerleri esas alınarak yapılmamış olması nedeniyle kurum bilançosunda 250 Arazi ve Arsalar Hesabı 124.989.241,22 TL, 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenler 442.256.783,71 TL, 252 Binalar Hesabı 146.531.343,59 TL olduğundan farklı görünmektedir.
Kamu İdaresi cevabında bu durum kabul edilmiş olup, düzeltme çalışmalarına başlanıldığı belirtililerek, taşınmaz icmal cetvelindeki değerler ile bu taşınmazlara ilişkin bilanço değelerinin 2025 yılı itibariyla uyumlu hale getirileceği açıklanmıştır. Ancak yılı geçtikten yapılan bu düzeltme kayıtları 2024 yılı mali tablolarını değiştirmemiş olacaktır
Bu nedenle, kurum taşınmazlarının muhasebe kayıtları, icmal cetvelindeki değerleri esas alınmak suretiyle yapılmalı, icmal cetveli ile mali tabloların da uyumlu olması gerekmektedir.