|
ÖZET: Emlak vergisi kapsamında, belediye sınırları içinde bulunan binaların inşaat sınıfı ve türlerinin yanlış belirlendiği tespit edilmiştir. 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun 29. maddesi, bina vergi değerinin hesaplanmasında dikkate alınacak kriterleri belirlemekte ve bu değerlerin Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ilan edilen inşaat maliyetleri ile hesaplanacağını vurgulamaktadır. Ancak, yapılan denetimlerde, binaların çoğunluğunun 3. sınıf inşaat olarak sınıflandırıldığı ve bu durumun mevzuata aykırı olduğu görülmüştür.
Emlak vergisi hesaplamalarında, bina sınıfının doğru belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Yanlış sınıflandırma, emlak vergisi tahakkukunda kayıplara yol açmakta ve bu durum, belediyenin gelirlerini olumsuz etkilemektedir. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan genel tebliğler, bina sınıflarının belirlenmesinde dikkat edilmesi gereken kriterleri içermekte ve bu kriterlerin yarısından fazlasını taşıyan binaların uygun sınıfa yerleştirilmesi gerektiğini belirtmektedir. Bu bağlamda, belediyelerin emlak vergisi mükelleflerinden bina durumuna ilişkin gerekli bilgileri talep etmesi ve inceleme memurlarının yerinde gözlem yaparak vergi değerlerini doğru bir şekilde tespit etmesi gerekmektedir. Bu önlemler, emlak vergisi gelir kaybını önlemek ve doğru vergi tahakkukunu sağlamak açısından kritik öneme sahiptir. |
BULGU: Emlak Vergisinde Binaların İnşaat Sınıfı ile İnşaat Türünün Hatalı Tespit Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye sınırları içerisinde yer alıp emlak vergisine tabi olan binaların inşaat türü ile sınıflarının hatalı belirlendiği görülmüştür.
1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu’nun “Vergi değeri” başlıklı 29’uncu maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde vergi değeri;
“Binalar için, Maliye ve Bayındırlık ve İskan bakanlıklarınca müştereken tespit ve ilân edilecek bina metrekare normal inşaat maliyetleri ile (a) bendinde belirtilen esaslara göre bulunacak arsa veya arsa payı değeri esas alınarak 31 inci madde uyarınca hazırlanmış bulunan yönetmelik hükümlerinden yararlanılmak suretiyle hesaplanan bedeldir” hükmüne yer verilmiş olup 02.07.2018 tarihli ve 700 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 59’uncu maddesiyle bu maddede yer alan “tüzük” ibaresi “yönetmelik” şeklinde değiştirilmiştir.
29.02.1972 tarih 7/3995 sayılı Emlak Vergisine Matrah Olacak Vergi Değerlerinin Takdirine İlişkin Tüzük’ün “Binaların inşaat sınıflarına göre ayrımı” başlıklı 10’uncu maddesinde binaların yapılış tarzı, işçiliği, çeşitli kısımlarında kullanılan malzemenin cinsi, kalitesi ve benzeri hususlar dikkate alınarak binalar, lüks inşaat, birinci sınıf inşaat, ikinci sınıf inşaat, üçüncü sınıf inşaat, basit inşaat olmak üzere beş sınıfa ayrılmış olup inşaat sınıflarının tayinine esas alınacak niteliklerin Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından tespit ve ilan olunacağı ifade edilmiştir.
Bahse konu 10’uncu maddedeki hükme istinaden Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından 15.12.1982 tarihli ve 17899 sayılı Resmi Gazete’de “Bina İnşaat Sınıflarının Tespitine Dair Cetvel” yayımlanmıştır. Cetvelde; binaların yapılış tarzı, işçiliği, çeşitli kısımlarında kullanılan malzemenin cinsi ve kalitesi gibi özelliklere yer verilmiş, binalar Tüzük’e uygun olarak beş sınıfa ayrılmış ve her sınıf için on adet kriter belirlenmiştir.
Söz konusu Tüzük’ün “İnşaat maliyet bedelinin hesaplanması” başlıklı 20’nci maddesine göre inşaat maliyet bedeli, binanın dıştan dışa yüzölçümü ile metrekare normal inşaat maliyet bedelinin çarpılması suretiyle bulunmaktadır. Yine aynı maddeye göre metrekare normal inşaat maliyet bedelleri; binaların kullanılış tarzları, inşaat nevileri ve sınıflarına göre Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından birlikte belirlenmekte ve uygulanacağı bütçe yılından önce ilan edilmektedir.
Her bütçe yılından önce Resmi Gazete’de yayımlanan Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliğ eklerinde yer verilen Binaların Metrekare Normal İnşaat Maliyet Bedellerini Gösterir Cetveller incelendiğinde, metrekare normal inşaat maliyet bedellerinin bina sınıflarına göre belirlendiği görülmektedir. Bina sınıfının, olması gerekenden daha düşük bir sınıf olarak belirlenmesi; inşaat maliyet bedelinin, dolayısıyla bina vergi değerinin olması gerekenden daha az miktarda hesaplanmasına, kurum tarafından daha az miktarda emlak vergisi tahakkuku ve tahsilatı yapılmasına sebebiyet verecektir.
Konuyla ilgili olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan 14 Seri No.lu Emlak Vergisi Kanunu Genel Tebliği’nde; binanın gireceği sınıfın, belirlenen özelliklerden yarıdan fazlasını taşıyıp taşımadığına bakılarak belirleneceği, binada anılan özelliklerden yarıdan fazlası yoksa bu defa özellikleri itibarıyla en yakın olduğu sınıfın beyan edileceği, diğer taraftan binanın bir alt veya üst sınıftan hangisine gireceği konusunda tereddüde düşülen hallerde rayiç bedelin beyan edilmesinin esas olduğu da dikkate alınarak bir üst sınıfın bildirilmesi gerektiği belirtilmiştir.
İlgili Tüzük’ün “Mükelleflerden istenecek bilgiler” başlıklı 3’üncü maddesinde inceleme yetkisine sahip memurların, mükelleflerden söz konusu yapının genel durumuna, kullanılış tarzına ilişkin gerekli bilgileri isteyebileceği, “İnceleme memurlarına bilgi verme zorunluluğu” başlıklı 4’üncü maddesinde ise inceleme yetkisine sahip memurların, vergi değeri takdir edilecek bina, arsa ve araziyi gezip görebileceği ifade edilmiştir.
Emlak vergisi beyanları ve bu beyan üzerine yapılan tarh ve tahakkuk belgelerinin incelenmesinde, Belediye sınırları içerisinde yer alıp emlak vergisine tabi olan binaların inşaat sınıflarının neredeyse tamamına yakınının 3. sınıf inşaat olarak belirlendiği ve mevzuatta sınıflandırmanın yapılmasına ilişkin düzenlemelere uyulmadığı, en düşük inşaat sınıfı olan 3. sınıf inşaat üzerinden emlak vergisi tahakkuk ettirildiği görülmüştür.
Kamu İdaresi cevabında, kayıtların genel olarak düzeltilmeye başlandığı ifade edilmiş olup, konuyla ilgili kanıtlayıcı belge sunulmamıştır.
Bu itibarla, Belediyenin emlak vergisine ilişkin gelir kaybını önlemek adına emlak vergisi mükelleflerinden binanın genel durumuna ve kullanış tarzına ilişkin gerekli bilgileri istemesi, inceleme yetkisine sahip memurları vasıtasıyla vergi değeri takdir edilecek binaları yerinde görüp bir tutanakla bu durumu yukarıdaki mevzuat hükümlerine göre kayıt altına alması gerekmektedir.