|
ÖZET: Çevre Temizlik Vergisi, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu çerçevesinde, belediye sınırları içinde bulunan binalardan alınan bir vergidir. Ancak, yapılan denetimlerde, bazı ilçe belediyelerinin bu verginin tarh ve tahakkuk işlemlerini mevzuata uygun bir şekilde gerçekleştirmediği tespit edilmiştir. Özellikle, belediye meclislerinin bina grup ve derecelerini belirleme işlemlerini eksik veya hatalı yaptığı, bu durumun da çevre temizlik vergisinin doğru hesaplanmasını engellediği görülmüştür.
Belediye meclisleri, binaların hangi grup ve dereceye gireceğini belirlemekle yükümlüdür. Ancak, yapılan incelemelerde, bu işlemlerin yeterince yerine getirilmediği ve tüm işyerlerinden yanlış bir şekilde vergi alındığı anlaşılmıştır. Örneğin, bina gruplarının belirlenmesinde kullanılan kriterler (öğrenci sayısı, yatak kapasitesi vb.) dikkate alınmamış, bunun yerine standart bir vergi tutarı uygulanmıştır. Sonuç olarak, çevre temizlik vergisinin mevzuata uygun olarak tarh ve tahakkuk ettirilmesi için gerekli intibak işlemlerinin yapılması ve her binanın kullanım şekline göre doğru hesaplamaların gerçekleştirilmesi önem arz etmektedir. Bu durum, hem eksik vergi alınmaması hem de gelir kaybının önlenmesi açısından kritik bir gereklilik olarak öne çıkmaktadır. |
BULGU: Çevre Temizlik Vergisinin Mevzuata Uygun Biçimde Tarh ve Tahakkuk Ettirilmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Çevre temizlik vergisine ilişkin olarak Belediye Meclisince yapılması gereken intibak işlemlerinin yapılmadığı ve bina grup ve derecelerin hatalı belirlendiği; bunlara bağlı olarak çevre temizlik vergisinin mevzuatın öngördüğü biçimde tarh ve tahakkuk ettirilmediği görülmüştür.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun mükerrer 44’üncü maddesi ile ihdas edilen çevre temizlik vergisi, belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde bulunan ve belediyelerin çevre temizlik hizmetlerinden yararlanan konut, işyeri ve diğer şekilde kullanılan binalardan alınmaktadır. Söz konusu maddeye göre verginin mükellefi söz konusu binaları kullananlar olup, mükellefiyet binaların kullanımı ile başlamaktadır.
Yasa koyucu tarafından verginin tahakkuk ve tahsilinde ikili bir ayrıma gidilmiş, su ihtiyacını belediyece tesis edilmiş su şebekesinden karşılayan binalar ile işyeri ve diğer şekillerde kullanılan binalar için farklı düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemelere göre işyeri ve diğer şekillerde kullanılan binaların çevre temizlik vergisi söz konusu Kanun maddesinde 7 grup ve 5 dereceden müteşekkil olan tarife üzerinden hesaplanarak alınacaktır. Ancak bu hesaplamanın yapılabilmesi için vergi alınacak bir binanın hangi grup ve derece içerisinde yer aldığının belirlenmesi gerekmektedir. Bu çerçevede aynı Kanun maddesince, belediye meclislerine bulundukları mahallin sosyal ve ekonomik farklılıkları ile büyüklüklerini de dikkate alarak binaların hangi dereceye gireceğini tespit etme yetkisi verilmiş, bina gruplarının belirlenmesi için ise Cumhurbaşkanına (Bakanlar Kuruluna) yetki verilmiştir.
Bakanlar Kurulu bu yetkiye dayanarak, 2005/9817 sayılı Karar’ı ile işyeri ve diğer şekillerde kullanılan binalara ilişkin grupları aşağıdaki şekilde belirlemiştir.
Tablo 9: Çevre Temizlik Vergisi Bina Grup ve Dereceleri
| BİNA GRUPLARI |
1-Öğrenci sayısı: (Okul,yurt,kreş,dershane, |
2- Yatak kapasitesi: (Konaklama tesisleri | 3-Kullanım alanı (m2): |
b) Daimî surette faaliyet gösteren | 4-Koltuk sayısı: (Sinema, |
5-Personel sayısı: (1, 2, 3 ve 4’üncü |
| kurs,eğitim merkez, anaokulu, yuva vb. eğitim ve öğretim faaliyeti yapılan binalar.) | ile hastahaneler ve diğer yataklı sağlık tesislerine ait binalar.) | a) Her türlü yeme, içme ve eğlence yerleri. | lunapark, panayır, fuar, stadyum, hipodrum, spor salonu gibi yerler ile eşya depolamaya mahsus olan yerler. | tiyatro, opera, bale vb. biletle girilen koltuklu eğlence yerleri. |
sıradakiler hariç, ticari, sınai, zirai ve mesleki faaliyetler için kullanılan binalar ile bunlar dışında kalan faaliyetlere mahsus binalar.) | |
| I.GRUP | 750’den fazla | 500’den fazla | 1000’den fazla | 5000’den fazla | 2000’den fazla | 300’den fazla |
| II.GRUP | 750-500 | 500-300 | 1000-500 | 5000-4000 | 2000-1500 | 300-200 |
| III.GRUP | 499-250 | 299-150 | 499-250 | 3999-3000 | 1499-1000 | 199-100 |
| IV.GRUP | 249-100 | 149-50 | 249-100 | 2999-2000 | 999-500 | 99-50 |
| V.GRUP | 99-50 | 49-20 | 99-50 | 1999-1000 | 499-250 | 49-10 |
| VI.GRUP | 49-20 | 20’den az | 50’den az | 999-500 | 249-100 | 9-4 |
| VII.GRUP | 20’den az | – | – | 500’den az | 100’den az | 3 ve daha az, konutlar |
Aynı Karar’da belediye meclislerince, mükellefler dikkate alınmaksızın bina grupları itibarıyla derecelere intibak yapılacağı, yapılan intibak işleminin de mükelleflere ilan edileceği belirtilmiştir. Buna göre belediye meclislerinin yukarıda yer alan tablodaki gruplar için ayrı ayrı bina derecelerini belirleyecektir. Söz konusu tabloya göre örneğin, kurs şeklinde kullanılan bir binada, bu binanın hangi grupta yer aldığının tespitinde öğrenci sayısı belirleyici olurken, bu binanın hangi dereceye dâhil olduğu ise belediye meclis kararına göre belirlenecektir. Aynı şekilde, konaklama tesisi olarak kullanılan bir binanın grubu yatak kapasitesine göre değişirken, bu binanın hangi dereceye dâhil olacağı belediye meclisi kararı ile belli edilecektir. Vergi alınacak binaların derece ve grupları bu şekilde belirlendikten sonra, 2464 sayılı Kanun’un mükerrer 44’üncü maddesinde oluşturulan ve aşağıya da alınan tarifeye göre vergi hesaplanacaktır. Buna göre örneğin, anılan Bakanlar Kurulu Kararına göre 3’üncü grupta; belediye meclis kararına göre 2’nci derece yer alan bir binanın vergisi 450 TL olacaktır.
Tablo 10: Çevre Temizlik Vergisi Tarifesi
| Bina Grupları | 1. Derece | 2. Derece | 3. Derece | 4. Derece | 5. Derece |
| 1. Grup | 1.400 | 1.120 | |||
| 2. Grup | |||||
| 3. Grup | |||||
| 4. Grup | |||||
| 5. Grup | |||||
| 6. Grup | |||||
| 7. Grup |
Vergi alınacak binaların derece ve grupları bu şekilde belirlenmekle birlikte ilgili yıl için tahakkuk ve tahsil edilmesi gereken güncel tutarların Belediye Gelirleri Kanunu Genel Tebliği ile takip edilmesi gerekmektedir. Örneğin, 2024 yılı için 30.12.2023 tarih ve 32415 (2. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete ‘de yayımlanan Belediye Gelirleri Kanunu Genel Tebliği’ndeki (Seri No: 57) tarifeye göre verginin hesaplanması gerekmektedir.
Söz konusu Tebliğ’e göre konutlara ait çevre temizlik vergisi ile büyükşehir belediyeleri ve büyükşehir belediyeleri dışındaki belediyelerde olmak üzere işyerleri ve diğer şekilde kullanılan binalara ait çevre temizlik vergisi tutar ve tarifeleri belirlenmiştir. Ayrıca, 13/12/2005 tarihli ve 2005/9817 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının ekindeki Kararın 7’nci maddesine göre; konut, işyeri ve diğer şekilde kullanılan binalar için belirlenen tutarlar, büyükşehir belediye sınırları içinde bulunanlar hariç olmak üzere kalkınmada öncelikli yörelerdeki belediyeler ile nüfusu 5.000’den az olan belediyelerde %50 indirimli olarak uygulanacaktır.
Buna göre, 2024 yılı için kalkınmada öncelikli yörelerdeki belediyeler ile nüfusu 5.000’den az olan belediyelerde bulunan konutlara ait çevre temizlik vergisi su tüketim miktarı esas alınmak suretiyle metreküp başına 85 kuruş olarak hesaplanacak; işyeri ve diğer şekillerde kullanılan binalara ait çevre temizlik vergisi tutarları ise aşağıdaki tarifeye göre hesaplanacaktır.
Tablo 11: Bina Dereceleri ve Yıllık Vergi Tutarları
| Bina Grupları | Bina Dereceleri ve Yıllık Vergi Tutarları (TL) | Bina Dereceleri ve Yıllık Vergi Tutarları (TL) | Bina Dereceleri ve Yıllık Vergi Tutarları (TL) | Bina Dereceleri ve Yıllık Vergi Tutarları (TL) | Bina Dereceleri ve Yıllık Vergi Tutarları (TL) |
| Bina Grupları | 1. Derece | 2. Derece | 3. Derece | 4. Derece | 5. Derece |
| 1. Grup | 10000 | 8500 | 6500 | 5900 | 4750 |
| 2. Grup | 6500 | 4750 | 3950 | 3300 | 2900 |
| 3. Grup | 4750 | 3300 | 2900 | 2000 | 1650 |
| 4. Grup | 2000 | 1650 | 1150 | 1000 | |
| 5. Grup | 1150 | 1000 | |||
| 6. Grup | |||||
| 7. Grup |
Yapılan incelemede,
Belediye Meclisince bina grupları itibarıyla derecelere intibak yapılmasına yönelik bir karar alınmadığı,
Bina gruplarının tespitinde binanın kullanım şekline göre öğrenci sayısı, yatak kapasitesi, kullanım alanı, koltuk sayısı ve personel kriterlerinin esas alınması gerekirken tüm işyerlerinden 7’nci grup 5’inci derece için belirlenen tutar üzerinden vergi alınacağına ilişin Belediye Meclis Kararı olduğu fakat söz konusu kararında uygulanmadığı,
Tüm işyerlerinden metrekareye göre belirlenen tutar üzerinden vergi hesaplandığı tespit edilmiştir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; bulgu konusu hususa iştirak edilmiş ve çevre temizlik vergisinin mevzuata uygun biçimde tarh ve tahakkuk ettirilmesine yönelik çalışmaların (Belediye Meclisi tarafından gerekli intibak işlemlerinin yapılması, bina grup ve derecelerin doğru tespit edilmesi vs) tamamlandığı belirtilmiştir. Ancak bu çalışmaların neler olduğu ve söz konusu çevre temizlik vergisinin mevzuata uygun biçimde tarh ve tahakkuk ettirilmemesine yönelik ne şekilde olumlu etki gösterdiğine dair herhangi bir kanıtlayıcı belge gönderilmemiştir.
Sonuç olarak, söz konusu vergiye ilişkin iş ve işlemlerin yasal düzenlemelere uygun yürütülmesini, eksik vergi alınmaması ve gelir kaybına uğranılmamasını teminen; çevre temizlik vergisine ilişkin intibak işlemlerinin yapılarak Kanunda belirtilen yerlerde ilan edilmesi ve her binanın kullanım şekline göre mevzuatta belirlenen kriterlere göre hesaplama yapılması gerekmektedir.