|
ÖZET: Amortisman ayırma işlemlerinde yapılan hatalar ve duran varlıklar amortisman defterinin tutulmaması, 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’nda belirlenen önemli sorunlardır. İncelemeler sonucunda, bazı maddi duran varlıklar için hiç amortisman ayrılmadığı, bazıları için ise kayıtlı değerlerinden fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir. Bu durum, mali tabloların yanıltıcı bir şekilde yansıtılmasına yol açmakta ve giderler ile birikmiş amortisman hesaplarının hatalı görünmesine neden olmaktadır. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, amortismana tabi varlıkların doğru bir şekilde muhasebeleştirilmesi ve amortisman sürelerinin belirlenmesi gerekmektedir.
Duran varlıklar amortisman defterinin tutulmaması da başka bir sorun olarak öne çıkmaktadır. Yönetmelik, bir yıldan fazla kullanılabilen maddi duran varlıklar için amortisman ayrılmasını zorunlu kılmakta ve bu varlıkların amortisman defterine kaydedilmesini düzenlemektedir. Ancak yapılan incelemelerde, idarenin muhasebesinde kayıtlı taşınmazların bu deftere girişlerinin yapılmadığı ve her bir varlık için ayrı ayrı amortisman ayrılmadığı görülmüştür. Bu durum, varlıkların edinim tarihleri ve amortisman oranlarının göz ardı edilmesine yol açmakta, dolayısıyla amortisman tutarlarının gerçeği yansıtmaması riski doğmaktadır. Sonuç olarak, mali tabloların güvenilirliğini sağlamak için amortismana tabi duran varlıkların düzenli olarak takip edilmesi ve her bir varlığın amortisman defterine kaydedilmesi gerekmektedir. Bu, varlıkların edinim tarihleri, amortisman oranları ve birikmiş amortisman tutarlarının doğru bir şekilde izlenmesini sağlayarak, mali raporların doğruluğunu artıracaktır. |
BULGU: Amortisman Ayırma İşlemlerinin Hatalı Yapılması ve Duran Varlıklar Amortisman Defterinin Tutulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Amortismana tabi bazı maddi duran varlıklar için amortisman ayrılmadığı, bazı maddi duran varlıklar için kayıtlı değerinden fazla amortisman ayrıldığı ve duran varlıklar amortisman defterinin tutulmadığı görülmüştür.
A) Maddi Duran Varlıkların Amortisman Ayırma İşlemlerinde Hata Bulunması
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 25 Maddi Duran Varlıklar hesap grubu ile ilgili ve “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’nci maddesinin ikinci fıkrasının (ç) bendinde; amortismana tabi varlıkların neler olduğu, bunlara ilişkin uygulanacak amortisman süre, yöntem ve oranlarına ilişkin esas ve usullerin Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirleneceği, ayrılan amortismanların nasıl muhasebeleştirileceği ve varlıkların amortisman hesaplanmasına esas alınacak değerinin nasıl tespit edileceği ile ilgili konular düzenlenmiştir.
Anılan Yönetmelik’in 202 ve 203’üncü maddelerinde, 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabının niteliği ve işleyişi düzenlenmiş olup maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının yıl sonunda bu hesaba alacak, 630-Giderler Hesabına borç kaydedileceği belirtilmiştir.
“Amortisman ve Tükenme Payları” başlıklı 47 Sıra no.lu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nde ise, kamu idarelerinin duran varlıklarından hangilerinin amortisman ve tükenme payına tabi tutulacağı, buna ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranları düzenlenmiştir.
Amortisman ayırma işlemleri üzerinden yapılan incelemede, toplam değeri 39.219.518,76 TL olan maddi duran varlıklara hiç amortisman ayrılmadığı, toplam değeri 1.336.967,57 TL olan varlıklar için 2.908.928,08 TL yani 1.571.960,51 TL daha fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir. Bu durum, Giderler Hesabının ve Birikmiş Amortismanlar Hesabının olması gerekenden farklı bir şekilde mali tablolara yansımasına sebebiyet vermektedir. Dolayısıyla, hem faaliyet sonuçları tablosu hem de varlıkların net değeri hatalı görünmektedir.
Yukarıda yer alan açıklamalar çerçevesinde, mali tabloların doğru ve güvenilir bilgi sunmasını güvence altına almak amacıyla amortisman ayırma işlemlerinin anılan Yönetmelik ve Genel Tebliğ hükümleri doğrultusunda yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.
B) Duran Varlıklar Amortisman Defterinin Tutulmaması
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 187’nci maddesinde; bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılacağı belirtilmiştir. Yönetmelik’in 491’inci maddesinde ise, idarelerce tutulacak defterler arasında duran varlıklar amortisman defterinin olduğu ve bu deftere nasıl kayıt yapılacağı ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir.
04.11.2015 tarih ve 29522 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Amortisman ve Tükenme Paylarını düzenleyen Muhasebat Genel Müdürlüğünün 47 Sıra no.lu Genel Tebliği’nin “Amortisman ve tükenme payı süre ve oranları” başlıklı 6’ncı maddesinde; amortisman ve tükenme payı süresinin, duran varlıkların aktife girdiği yıldan başlayacağı; “Amortismana tabi duran varlıkların deftere kaydedilmesi” başlıklı 9’uncu maddesinde, amortismana tabi her bir varlığın Tebliğ ekinde yer alan duran varlıklar amortisman defterine kaydedileceği hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, İdarenin muhasebesinde kayıtlı amortismana tabi taşınmazlarının duran varlıklar amortisman defterine girişlerinin yapılmadığı, Maddi Duran Varlıklar Hesaplarında kayıtlı taşınmazların her biri için ayrı ayrı değil, kümülatif tutarlar üzerinden amortisman ayrıldığı, duran varlıklar amortisman defterinde taşınmazlar için kayıt tutulmaması nedeniyle de her bir taşınmaz için ayrılan amortisman tutarının bilinemediği tespit edilmiştir. Belediyenin aktifinde bulunan duran varlık tutarının ve çeşidinin fazla olması, her birinin aktife giriş tarihleri ve amortisman oranlarının farklı olması durumları göz önünde bulundurulduğunda amortisman ayırma işlemlerinde yapılacak hataların önüne geçmek adına duran varlık amortisman defterinin tutulması gerekmektedir.
Bu durumda, duran varlıkların amortisman hesaplamalarında edinim tarihlerinin göz ardı edilmesi, her ne suretle olursa olsun kayıtlardan çıkarma durumunda ilgili duran varlığa ne kadar amortisman ayrıldığının bilinememesi veya duran varlığın amortisman ayırma süresinin dolmasına rağmen amortisman ayrılmaya devam edilmesi söz konusu olabilecektir. Dolayısıyla, amortisman tutarları gerçeği yansıtmayacaktır.
Yukarıda yer alan açıklamalar çerçevesinde, sunulan mali tabloların doğruluğu ve güvenilirliği açısından, amortismana tabi duran varlıklar için faydalı ömürleri süresince yıllar itibarıyla düzenli olarak amortisman ayrılması; ilgili varlığın edinim tarihi, amortisman oranı, birikmiş amortismanı ve net değeri gibi hususların takibi açısından amortismana tabi her bir taşınmazın Duran Varlıklar Amortisman Defteri’ne girişinin yapılarak takibinin yapılmasının gerektiği değerlendirilmektedir.