|
ÖZET: Tatvan Belediyesi’nde yapılan denetimlerde, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu çerçevesinde sahipsiz sokak hayvanları için gerekli bütçenin yeterince ayrılmadığı ve başıboş sokak köpeklerinin toplanmadığı belirlenmiştir. Kanunun 6. maddesi, yerel yönetimlerin bu hayvanları en kısa sürede bakımevlerine götürmesini zorunlu kılmaktadır. Ancak, Tatvan Belediyesi’nin 2024 yılı bütçesinde, bu amaçla ayrılması gereken 2.548.960 TL yerine yalnızca 100.000 TL ödenek tahsis edilmiştir.
Denetimlerde, sokaklarda sürü halinde dolaşan başıboş köpeklerin varlığı, insan sağlığını tehdit eden bir durum olarak kaydedilmiştir. Bu durum, aynı zamanda belediyenin hukuki sorumluluklarını da gündeme getirmektedir. Kamu idaresi, hayvan toplama ekipleri oluşturduğunu ve mevcut hayvan barınaklarının dolu olduğunu belirtse de, gerekli önlemlerin alınmadığı ve hayvanların toplanması için arazi tahsisi konusunda gecikmeler yaşandığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Tatvan Belediyesi’nin, insan sağlığını korumak ve yasal yükümlülüklerini yerine getirmek amacıyla bütçesine 5199 sayılı Kanun’un öngördüğü oranda ödenek eklemesi ve başıboş sokak köpeklerini toplayarak bakımevlerinde barındırması gerekmektedir. Bu adımlar, hem toplum sağlığını koruyacak hem de hukuki sorunların önüne geçecektir. |
BULGU: Toplanması Zorunlu Olduğu Halde Başıboş Sokak Köpeklerinin Toplanmaması ve Bütçeye Kanunda Belirtilen Oranda Ödenek Konulmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Tatvan Belediyesi bünyesinde yapılan incelemelerde, kurumun bütçesinde 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu kapsamında sahipsiz sokak hayvanları için konulması gereken ödeneğin kanunda belirtilen oranda konulmadığı, toplanması zorunlu olan başıboş sokak köpeklerinin toplatılmadığı tespit edilmiştir.
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu’nun 6’ncı maddesinin 4’üncü fıkrası;
“Madde 6
Sahipsiz veya güçten düşmüş hayvanların en hızlı şekilde yerel yönetimlerce kurulan veya izin verilen hayvan bakımevlerine götürülmesi zorunludur. Bu hayvanların öncelikle söz konusu merkezlerde oluşturulacak müşahede yerlerinde tutulması sağlanır. (Değişik son cümle: 30/7/2024-7527/4 md.) Bakımevlerine alınan hayvanlar Bakanlık veri sistemine kaydedilir ve rehabilite edilen köpekler, sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılır.
‘)’)
Şeklinde düzenlenmiştir.
Aynı kanunun 7527 sayılı Kanun ile değişik Geçici Madde 4 ve “Yerel yönetimlerin sorumluluğu” başlıklı Ek 1’inci maddesinde ise;
“GeçiciMadde 4 – (Ek:9/7/2021-7332/16 md.) (Değişik: 30/7/2024-7527/14 md.)
Büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan belediyeler 31/12/2028 tarihine kadar ek 1 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen hayvan bakımevlerini kurmakla ve mevcut bakımevlerinin koşullarını iyileştirmekle yükümlüdür.
Belediyeler 31/12/2028 tarihine kadar birinci fıkra gereğince hayvan bakımevleri kurmak, rehabilitasyon işlemlerini gerçekleştirmek ve sahipsiz hayvanlara sahiplendirilinceye kadar bakmak için kesinleşmiş en son bütçe gelirlerinin binde beşi oranında kaynak ayırır. Bu oran büyükşehir belediyelerinde binde üç olarak uygulanır. Bu fıkra uyarınca ayrılan ödenekler başka bir amaç için kullanılamaz.
-EkMadde 1 – (Ek:9/7/2021-7332/13 md.)
Büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan (…) belediyeler, sahipsiz veya güçten düşmüş ya da tehlike arz eden hayvanların korunması ve sahiplendirilinceye kadar bakımının yapılması ile rehabilitasyonunun sağlanması amacıyla hayvan bakımevleri kurar.
Birinci fıkrada belirtilen hayvanlar, ilgili belediyeler tarafından hayvan bakımevine götürülür. Hayvan bakımevi kurma zorunluluğu olmayan belediyeler ile il özel idareleri ise sorumluluk alanındaki bu hayvanları en yakın hayvan bakımevine götürür. (Değişik üçüncü ve dördüncü cümle: 30/7/2024-7527/13 md.) Bakımevlerine alınan hayvanlar Bakanlık veri sistemine kaydedilir. Rehabilite edilen köpekler, sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılır.
(Değişik: 30/7/2024-7527/13 md.) Büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan belediyeler bakımından, geçici 4 üncü maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kaynağı ayırmayan belediye başkanı ve meclis üyeleri ile ayrılan kaynağı hayvan bakımevi kurmak, sahipsiz hayvanları toplamak, rehabilite etmek veya sahiplendirilinceye kadar bakmak için sarf etmeyen ya da bu kaynağı başka amaçlar için sarf eden belediye başkanı ve belediye yetkililerine altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir.”
Hükümleri yer almaktadır.
Bu hükümlere göre Büyükşehir Belediyeleri, İl Belediyeleri ve nüfusu 25.000’i aşan belediyeler sorumlulukları altındaki mülki idare sınırları içerisindeki sahipsiz başıboş sokak köpekleri başta olmak üzere insan ve toplum sağlığını tehdit eden sahipsiz hayvanları toplamak ve bunları sahiplendirinceye kadar kurmuş oldukları hayvan bakım evlerinde bakmakla yükümlüdürler.
Bu kapsamda, 5199 sayılı Kanun’un Geçici Ek 4’üncü maddesine göre, Büyükşehir Belediyeleri, İl Belediyeleri ve nüfusu 25.000’i aşan belediyelerin hayvan bakımevleri kurmak, rehabilitasyon işlemlerini gerçekleştirmek ve sahipsiz hayvanlara sahiplendirilinceye kadar bakmak için en son kesinleşmiş olan bütçe gelirlerinin binde beşi kadar kaynak ayırmaları ve ayrılan bu kaynağı sadece hayvan bakımevi kurmak, sahipsiz hayvanları toplamak, rehabilite etmek veya sahiplendirilinceye kadar bakmak için kullanmaları gerekmektedir.
Kanunun Geçici Madde 4’üncü maddesinde belirtilen kaynağı ayırmayan veya ayırmış oldukları bu kaynağı başka amaçlar için kullanarak 5199 sayılı Kanunda belirtilen mecburiyetleri yerine getirmeyen belediye başkanı ve belediye yetkililerine 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası verileceği Ek 1’inci maddenin son fıkrasında hükme bağlanmıştır.
Yapılan incelemede, Tatvan Belediyesinin en son kesinleşmiş bütçe gelirinin 509.792.000,28 TL olduğu, sokak hayvanlarının toplatılması ve bakımı için söz konusu tutarın binde beşi oranında (2.548.960,00 TL) ödenek konulması gerekirken, 2024 yılı bütçesine sadece 100.000,00 TL ödenek konulduğu, başıboş sokak köpeklerinin toplanması zorunlu olduğu halde bunların toplanmadığı, belediye sınırları içindeki sokaklarda bir kısmı sürü halinde olmak üzere birçok başıboş köpeğin dolaştığı ve bunlarla ilgili olarak mevzuat hükümleri çerçevesinde herhangi bir işlem tesis edilmediği görülmüştür.
Söz konusu bu durum, yukarıda yer alan 5199 sayılı Kanun hükümlerine açıkça aykırılık teşkil etmekle birlikte, özellikle başıboş sokak köpeklerinin sebep olabileceği saldırılar nedeniyle insan ve toplum sağlığını tehdit etmekte ve belediyeye karşı tazminat davası açılması riskini de bünyesinde barındırmaktadır.
Kamu idaresi cevabında, kurum bünyesinde sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanların toplatılması için hayvan toplama ekiplerinin oluşturulduğu, Hayvan Kısırlaştırma ve Rehabilitasyon Merkezlerinin kapasitesinin dolu olduğu, Belediyenin hayvan barınağına uygun arazisi olmadığından arazi tahsisi için ilgili kurumlarla yazışmalar yapıldığı, yer tahsisi yapılır yapılmaz gereğinin yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, insan ve toplum sağlığını korumak, belediyenin karşı karşıya gelebileceği ekonomik yüklerden korunmak ve hukuk devleti olmanın gereği olarak mevcut kanuni düzenlemelerin emredici hükümlerine uygun hareket edilerek, belediye bütçesine en son kesinleşen bütçe gelirlerinin %0,5’i oranında ödenek konulması, başıboş sokak köpeklerinin belediye tarafından toplanması ve bu hayvanların sahiplendirilinceye kadar hayvan barınaklarında bakılması gerekmektedir.