|
ÖZET: Sosyal Denge Sözleşmesine ilişkin yapılan denetimlerde, 2024 yılı Sayıştay raporlarında, bir ilçe belediyesi ile TÜM-BEL-SEN arasında imzalanan sözleşmede, sendika aidatına ek olarak tüm personelden toplu sözleşme aidatı adı altında kesinti yapılmasına dair düzenlemelerin mevzuata aykırı olduğu tespit edilmiştir. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nda yapılan değişikliklerle, kamu görevlilerine toplu sözleşme hakkı tanınmış ve sosyal denge tazminatının belirlenmesine yönelik sözleşmelerin yapılabileceği ifade edilmiştir. Ancak, bu kanunun 32. maddesi, sosyal denge sözleşmesinin usul ve şekillerini belirlerken, toplu sözleşme aidatına dair bir düzenlemeye yer vermemektedir.
Denetim sonuçları, belediyenin sosyal denge tazminatı ödemeleri kapsamında, sendika üyeleri ile diğer kamu görevlileri arasında kesinti uygulamalarında ayrım yapıldığını ortaya koymuştur. Sözleşmenin 5. maddesinde, sendika üyeleri için ek bir toplu sözleşme aidatı ödemesi gerektiği belirtilirken, sendikadan ayrılanların ya da başka bir sendikaya üye olanların da belirli koşullar altında haklardan yararlanabileceği ifade edilmiştir. Ancak, 4688 sayılı Kanun’un 28. maddesi, sendika üyesi ve üyesi olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılmasını yasaklamaktadır. Sonuç olarak, sosyal denge sözleşmelerinde dayanışma aidatı veya toplu sözleşme aidatı alınmasına yönelik düzenlemelerin yasal çerçeveye uygun olmadığı değerlendirilmektedir. Bu durum, hem kamu görevlileri arasında eşitlik ilkesine aykırıdır hem de mevcut yasal düzenlemelere karşı bir ihlal teşkil etmektedir. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesine Sosyal Denge Tazminatı Aidatı Kesintisine İlişkin Hükümler Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye ile TÜM-BEL-SEN arasında akdedilen sosyal denge sözleşmesinde sendika aidatına ek olarak mevzuata aykırı bir şekilde tüm personelden toplu sözleşme aidatı adı altında kesinti yapılacağına dair düzenleme yapıldığı görülmüştür.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nda 04.04.2012 tarihli ve 6289 sayılı Kanun’la değişiklikler yapılmış ve bu değişikliklerle kamu görevlileri sendikalarına toplu sözleşme hakkı tanınmış, yerel yönetim hizmetleri kolunda da ayrıca sosyal denge tazminatının belirlenmesine yönelik sözleşme yapılabileceği ifade edilmiştir. Bu bağlamda 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinde sosyal denge sözleşmesinin yapılma usulü ve şekli belirlenmiş, bu maddede toplu sözleşme aidatına ilişkin bir düzenlemeye ise yer verilmemiştir.
Aynı Kanun’un 28’inci maddesinin ikinci fıkrasında da, toplu sözleşme ikramiyesi hariç olmak üzere toplu sözleşme hükümlerinin uygulanmasında sendika üyesi olan ve sendika üyesi olmayan kamu görevlileri arasında ayrım yapılamayacağı öngörülmüştür. Yine Kanun’un “Gelirler” başlıklı 24’üncü maddesinde sendika gelirleri arasında üyelerin ödeyecekleri üyelik ödentileri sayılmış, 25’inci maddesinin üçüncü fıkrasında ise sendika tüzüğüne üyelik ödentisi dışında her ne ad altında olursa olsun üyelerden başka bir kesinti yapılmasını öngören hükümler konulamayacağı hükmüne yer verilmiştir.
Belediyenin sosyal denge tazminatı ödemelerinin incelenmesi sonucunda, sendika aidatı dışında, tüm personelden toplu sözleşme aidatı adı altında kesinti yapıldığı ve bu kesintinin uygulanmasında kamu görevlileri arasında sendikalı olmalarına göre ayrıma gidildiği tespit edilmiştir. Şöyle ki, Belediye ile TÜM-BEL-SEN arasında akdedilen Toplu İş Sözleşmesi(Sosyal Denge Sözleşmesi)’nin 5’inci maddesinde;
B) YARARLANMA
“a) Bu Toplu İş Sözleşmesi hükümlerinden Tatvan Belediye Başkanlığı’nda çalışan sözleşme taraf Sendika üyeleri sendikaya ödedikleri üyelik aidatı miktarına ek olarak (1)bir üyelik aidatı miktarı kadar toplu sözleşme aidatı ödeyerek yararlanır.
Toplu İş Sözleşmesinin imzalanması sırasında sendikaya üye olup, sonradan üyelikten ayrılanlar ya da herhangi bir nedenle sendikadan ilişiği kesilenlerin isimleri, sendika tarafından işverene ya da işveren temsilcilerine bildirildiği tarihten itibaren Toplu İş Sözleşmesinin sağladığı haklardan ancak dayanışma aidatı aödemek suretiyle yararlanabilirler.
Toplu İş Sözleşmesinin imzalandığı tarihte sözleşmeye taraf sendikaya üye olmayıp da herhangi bir başka sendikaya üye olan kamu çalışanlarının sözleşmeden yararlanması; sözleşmenin tarafı olan sendikaya bu sendikanın kendi üyelerinden aldığı üyelik ve toplu sözleşme aidatı toplamının 1(bir) katı kadar dayanışma aidatı ödemleri koşuluna bağlıdır. (Bu miktar memur taban aylığının %4’ünü geçemez)
Toplu İş Sözleşmesinin imzalandığı tarihte 4688 sayılı sendikalar kanununa göre sendika üyesi olabilecekler arasında olup da herhangi bir sendikaya üye olmayan kamu çalışanlarının sözleşmeden yararlanması; sözleşmenin tarafı olan sendikaya bu sendikanın kendi üyelerinden aldığı üyelik ve toplu sözleşme aidatı toplamın 1(bir) katı kadar dayanışma aidatı ödemeleri koşuluna bağlıdır. (Bu miktar memur taban aylığının %6’sını geçemez)…” denilmiştir.
Yukarıda da belirtildiği üzere, 4688 sayılı Kanun’un 28’inci maddesinde sendika üyesi olan ve sendika üyesi olmayan kamu görevlileri arasında toplu sözleşme ikramiyesi hariç olmak üzere ayrım yapılamayacağı hüküm altına alınmıştır. Yine Kanun’un 25’inci maddesinde sendika tüzüğüne, üyelik ödentisi dışında her ne ad altında olursa olsun, üyelerden başka bir kesinti yapılmasını öngören hükümlerin konulamayacağı hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda bulanan açıklamalar çerçevesinde, yasal düzenlemelere aykırı olacak şekilde sosyal denge sözleşmelerinde dayanışma aidatı veya toplu sözleşme aidatı alınmasına yönelik hükümlerin yer almaması gerektiği değerlendirilmektedir.