|
ÖZET: Belediyenin bazı gelir kalemlerine ait tahakkuk ve tahsilat oranlarının 2024 yılı itibarıyla düşük seviyelerde olduğu tespit edilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 38. maddesi, belediye başkanının gelir ve alacakların takibi ile tahsilatını sağlama görevini üstlendiğini belirtmektedir. Ayrıca, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun ilgili maddeleri, gelirlerin tahsilatını muhasebe hizmetinin bir parçası olarak tanımlamakta ve mali hizmetler biriminin bu süreçteki sorumluluğunu vurgulamaktadır.
Belediye gelirleri, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu ve diğer ilgili mevzuatlar çerçevesinde tahakkuk ettirilmektedir. Tahsilat/tahakkuk oranı, idarenin gelir performansını ölçen önemli bir göstergedir. İdeal olan, tahakkuk eden tüm gelirlerin tahsil edilmesidir. Ancak yapılan incelemeler, 2024 yılına ait bazı vergi ve diğer gelir kalemlerinde tahsilat oranlarının istenilen seviyenin altında kaldığını göstermektedir. Bu durum, belediyenin finansal sürdürülebilirliği açısından riskler taşımakta ve etkin bir gelir yönetiminin eksikliğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, tahsilat oranlarının düşüklüğü, belediyenin alacaklarının zaman aşımına uğrama riskiyle karşı karşıya kalmasına neden olabilir. Bu nedenle, ilgili mevzuatlar çerçevesinde gerekli çalışmaların yapılması ve tahakkukların zamanında tahsil edilmesi büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Belediye Gelir Kalemlerinden Bazılarına İlişkin Tahakkuk Tahsilat Oranlarının Düşük Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyenin bazı gelir kalemlerine ilişkin tahakkuk/tahsilat oranlarının düşük seviyelerde gerçekleştiği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Belediye Başkanının Görev ve Yetkileri” başlıklı 38’inci maddesinde belediyenin hak ve menfaatlerini korumak, gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek belediye başkanının görevleri arasında sayılmıştır.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun 61’inci maddesinde gelirlerin ve alacakların tahsili muhasebe hizmetinin bir parçası olarak görülmüş ve muhasebe yetkilisinin, bu hizmetlerin yapılmasından sorumlu olduğu belirtilmiştir.
Aynı Kanun’un 60’ıncı maddesinin (e) bendinde ise, ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek mali hizmetler biriminin görevleri arasında sayılmıştır.
Belediye tarafından gelir tahakkukları 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ve diğer alt mevzuat hükümlerine göre yapılmaktadır. İlçe ve il belediyeleri ayrıca 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu gereği emlak vergisi toplamaya yetkilidir.
Tahsilat/tahakkuk oranı; idarelerce tahakkuk ettirilen gelirlerin ne kadarının tahsil edilip bütçe gelirine dönüştüğünü, dolayısıyla kamu idarelerinin tahsil kabiliyetini ölçen bir göstergedir. Bu oran, idarenin gelir performansına ilişkin bir ölçüt olarak kabul edilmektedir. İdeal olan, tahakkuk etmiş tüm gelirlerin tahsil edilebilmesidir.
Yapılan inceleme neticesinde, 2024 yılı idare gelirlerine ilişkin tahakkuk/tahsilat oranı düşük olan vergi ve diğer gelir kalemleri aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 11: 2024 Yılı Gelir Tahakkuk ve Tahsilat Tablosu
| Gelirin Adı | TAHAKKUK (TL) | TAHSİLAT (TL) | Tahakkuk/Tahsilat Oranı |
| Bina Vergisi | 136.225,33 | 70.824,45 | 51,99 |
| Arsa Vergisi | 1.107,79 | 46,48 | 4,20 |
| Arazi Vergisi | 162.576,09 | 43.514,89 | 26,77 |
| İlan ve Reklam Vergisi | 1.970,00 | 1.320,00 | 67,01 |
| İşyeri ve diğer şekillerde kullanılan binalara ait çevre temizlik vergisi | 13.372,97 |
Kamu idaresi göndermiş olduğu cevapta, Belediye gelir kalemlerinden bazılarına ilişkin tahakkuk ve tahsilat oranları düşük olması, 5393 sayılı belediye kanunu 38 inci maddesi ve 5018 sayılı kanunun kapsamında gerekli çalışmaların yapılacağını, yapılan tahakkukların zamanında tahsili yoluna gidileceğini bildirmiştir.
Sonuç olarak, yukarıdaki tablodan da görüleceği üzere idarenin önemli gelir kalemlerinde tahsilatlar istenilen seviyede gerçekleştirilememiştir. Tahsilat kapasitesi belediyeler için en önemli finansal göstergelerden biridir. Çünkü beklenen gelirlerin tahsil edilememesi idarelerin finansal güçlükler ile karşılaşmalarına yol açabilecektir. Tahsilat/tahakkuk oranlarının düşüklüğü, bu gelirlere ilişkin etkin bir gelir yönetiminin olmadığını göstermekte ve ayrıca tahakkuk / tahsilat oranlarının bu şekilde devam etmesi belediyenin tahakkuk eden alacaklarının tahsil zamanaşımına uğraması riskini ortaya çıkarabilecektir.