|
ÖZET: Bucak Belediyesi’nin açtığı içme suyu kuyularının büyük bir kısmı için gerekli arama ve kullanma izin belgelerinin alınmadığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, belediye tarafından açılan toplam 33 kuyudan yalnızca 5’inde bu belgeler mevcuttur. Diğer 28 kuyu, gerekli izinler alınmadan işletilmektedir. Yeraltı Suları Hakkında Kanun’un ilgili maddeleri, yeraltı suyu sahalarının belirlenmesi ve kuyuların açılması için Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından onay alınmasını zorunlu kılmaktadır.
Kanun gereği, yeraltı suyu arama ve kullanma belgeleri, kuyuların ruhsat niteliği taşımakta olup, bu belgeleri almadan işlem yapanlar için idari para cezası uygulanabileceği belirtilmektedir. Ayrıca, kuyuların içme suyu olarak kullanılabilmesi için gerekli analizlerin yapılması ve DSİ’den onay alınması şarttır. Bucak Belediyesi, bu belgelerin alınması için çeşitli çalışmalar yürütse de, yasal prosedürlerin kuyular açılmadan önce tamamlanması gerekmektedir. Bucak Belediyesi, mevcut durumun düzeltilmesi ve yeni açılacak kuyular için yasal süreçlere uygun hareket edilmesi gerektiğini kabul etmektedir. İzin ve ruhsatlandırma işlemlerinin tamamlanmaması, ileride kamu zararı riski doğurabilecek yaptırımlara yol açabilir. Bu nedenle, ilgili çalışmaların ivedilikle sonuçlandırılması önem arz etmektedir. |
BULGU: Bucak Belediyesi Tarafından Açılan Sondaj Kuyuları ile İlgili Arama ve Kullanma İzinlerinin Alınmamış Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye tarafından açılan içme suyu kuyularının biri hariç yirmi sekizi için arama ve kullanma izin belgesi alınması konusunda DSİ’ye başvuruda bulunulmadığı tespit edilmiştir.
167 sayılı sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun’un 3’üncü maddesine göre; sınırları ve yapısal özellikleri belirlendikçe yeraltı suyu sahaları, DSİ’nin teklifi üzerine Tarım ve Orman Bakanlığınca “Yeraltı suyu İşletme Alanları” kabul ve ilan edilmektedir.
Anılan Kanun’un 4’üncü maddesine göre, yeraltı suyu işletme sahaları içinde 8’inci madde hükmüne göre belge alınarak açılması gereken kuyuların adedi, yerleri, derinlikleri ve diğer vasıflarıyla çekilecek su miktarı DSİ tarafından tayin ve tespit edilmektedir.
Aynı Kanun’un “Belge alınması ve Bilgi Verilmesi Mecburiyeti” başlıklı 8’inci maddesinde; maddede açıklanan nitelikte su tedariki amaçlı kazıların yapılması veya kuyuların açılması için Devlet Su İşleri Umum Müdürlüğünden belge alınması mecbur tutulmuştur.
Buna göre, su temini maksadıyla, kesitleri ne olursa olsun, tabii zemin üstünden itibaren derinliği DSİ tarafından tespit ve ilgili Bakanlığın onayından sonra ilan olunan haddi aşan her türlü çukur, sondaj ve kuyular (el ile açılan kuyular hariç) ile su temini maksadıyla, boyları ve kesitleri ne olursa olsun, ufki veya meyilli her türlü galeriler ve tüneller için belge alınması gerekmektedir. 167 sayılı Kanun’un 9 ve 10’uncu maddelerine göre bu belgeler, arama belgesi ve kullanma belgesi olarak belirlenmiştir.
Arama belgesi, yeraltı suyu aranmasında belge almayı gerektiren işler için bir sene süreli verilmektedir. Bu süre içinde, arama bitirilmezse; belge sahibinin, sürenin son ayı içinde müracaat etmesi şartıyla belge bir sene için temdit edilebilmektedir. Bu süre zarfında da arama bitirilemezse; belge hükümsüz sayılmakta ve iş sahibinin yeniden belge alması gerekmektedir.
Arama belgesine dayanarak yeraltı suyu tespit edilmesi halinde bu suyun içme suyu olarak kullanılabilmesi için Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne müracaat edilerek kullanma belgesi alınması gerekmektedir.
Bu açıdan bakıldığında, arama ve kullanma belgelerinin sondaj kuyuları açısından ruhsat niteliği taşıdığı görülmektedir. Bu belgeleri almadan işlem yapanlar hakkında 167 sayılı Kanun’un 18’inci maddesine göre mahallî mülkî amir tarafından idari para cezası verilebilmektedir.
Diğer taraftan, DSİ Yeraltısuları Teknik Yönetmeliği içerisinde kuyuların yapılması, işletilmesi, kuyu sularından numuneler alınarak kullanıma uygun olup olmadığının analiz edilmesine dair çeşitli düzenlemeler bulunmaktadır. Buna göre, arama belgesine dayanarak usulüne uygun olarak açılan kuyularda bulunan suların içme suyu olarak kullanılabilmesi için laboratuvar ortamında yapılan analizlerin DSİ’ye sunulması ve bu kurumdan onay alınması gerekmektedir.
Konu ile ilgili yerinde yapılan denetimde, Bucak Belediyesi ve DSİ tarafından açılan su kuyularının arama ve kullanma belgelerinin olup olmadığı 31.12.2024 tarihi itibariyle incelenmiş, detaylarına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 17: Su Kuyularına Ait Arama ve Kullanma Belgesi Durumu
| Kuyunun Açılma Yılı ve Kuyu Sayısı | Kuyuyu Açan Kurum | Arama Belgesi | Arama Belgesi | Kullanma Belgesi | Kullanma Belgesi |
| Kuyunun Açılma Yılı ve Kuyu Sayısı | Kuyuyu Açan Kurum | Var | Yok | Var | Yok |
| 2024 Yılı-14 Kuyu | Belediye | ||||
| 2023 Yılı-3 Kuyu | Belediye | – | – |
| 2019 Yılı-1 Kuyu | DSİ | – | – | ||
| 2018 Yılı-3 Kuyu | DSİ | – | – | ||
| 2015 Yılı ve öncesi-12 Kuyu | Belediye | – | – | ||
| Toplam 33 Kuyu | Toplam 33 Kuyu |
Buna göre, mevcut durumda aktif olarak kullanılan 33 kuyunun 5’inde arama ve kullanma belgesi bulunmakta olup, 28’inde bu belgeler bulunmamaktadır. Arama ve kullanma izin belgesi olmayan kuyuların tamamı Belediye tarafından açılmıştır. Bunların yasal prosedürlerinin yerine getirilmesi için Bucak Belediyesi tarafından çeşitli çalışmalar yapılıyor olsa da, mevzuata göre izin ve ruhsatlandırma işlemlerinin kuyuların açılmaya ve kullanılmaya başlanmadan önce tamamlanması gerekmektedir. Ayrıca, bu konuda bugüne kadar her ne kadar Belediyeye idari para cezası uygulanmamış olsa bile, bundan sonraki süreçte ortaya çıkabilecek olası bir yaptırım kararı Kurum açısından bir gider kalemi meydana getirecek, kamu zararı riski doğuracaktır.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta bulguya iştirak edilmiş olup, izin ve ruhsatlandırma işlemleri yerine getirilmeyen kuyularla ilgili çalışmaların ivedilikle sonuçlandırılması ve yeni açılacak kuyularda yasal süreçlere uygun hareket edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.