|
ÖZET: Atıksu Arıtma Tesisinin uzun süre çalıştırılmaması, çevresel ve mali riskler doğurmuştur. 2872 sayılı Çevre Kanunu çerçevesinde 2017 yılında tamamlanan Havsa Belediyesi Atıksu Arıtma Tesisi, yalnızca iki yıl faaliyette kalmış ve 2019’dan bu yana devre dışı kalmıştır. Bu durum, çevre kirliliği ile ilgili ciddi sorunlar yaratmakta ve belediyenin mali yükümlülüklerini artırmaktadır. Kanun, belediyelere atıksu altyapı tesisleri ve arıtma tesislerinin işletilmesi konusunda sorumluluklar yüklemektedir.
Havsa Belediyesi, İller Bankası’ndan alınan kredi ile 9.978.800,00 TL bedelle inşa edilen tesisin ilk taksitini 2013 yılında ödemeye başlamış ve son ödeme 2030 yılında gerçekleşecektir. Ancak, tesisin uzun süre çalışmaması, kamu kaynaklarının israfına yol açmakta ve makine ekipmanlarının bozulmasına neden olmaktadır. Yapılan denetimlerde, arıtılması gereken atık suların çevreye zarar verecek şekilde doğrudan dereye deşarj edildiği tespit edilmiştir. Belediye, çevresel sorumluluklarını yerine getirmek ve olası cezalarla karşılaşmamak için arıtma tesisinin yeniden devreye alınmasına yönelik gerekli adımları atmalıdır. Bu süreçte, eksikliklerin belirlenmesi ve sürdürülebilir bir yaklaşım benimsenmesi önem arz etmektedir. |
BULGU: Atık Su Arıtma Tesisinin Çalıştırılmamasının Çevresel ve Mali Risklere Neden Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
2872 sayılı Çevre Kanunu gereği 2017 yılında yapımı tamamlanarak kesin kabulü yapılmış olan ve 2030 yılına kadar kredi borç ödemesi devam eden Havsa Belediyesi Atıksu Arıtma Tesisinin yalnızca 2 yıl çalıştırıldığı ve 2019 yılından bu yana çalıştırılamaması neticesinde çevresel ve mali risklerin oluştuğu görülmüştür.
Bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamak amacıyla 1983 tarihinde çıkarılan 2872 sayılı Çevre Kanunu gereğince çevre kirliliğini önlemeye yönelik çalışmalarda belediyelerin görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi atıksu altyapı tesisleri ile arıtma tesislerine ilişkin düzenlemelerdir.
Kanun’un tanımlar kısmında da belirtildiği üzere;
Atıksu, evsel, endüstriyel, tarımsal ve diğer kullanımlar sonucunda kirlenmiş veya özellikleri kısmen veya tamamen değişmiş suları,
Atıksu altyapı tesisleri, Evsel ve/veya endüstriyel atıksuları toplayan kanalizasyon sistemi ile atıksuların arıtıldığı ve alıcı ortama verilmesinin sağlandığı sistem ve tesislerin tamamını,
Arıtma tesisi ise her türlü faaliyet sonucu oluşan katı, sıvı ve gaz halindeki atıkların yönetmeliklerde belirlenen standartları sağlayacak şekilde arıtıldığı tesislerini ifade etmektedir.
Kanun’un “İzin alma, arıtma ve bertaraf etme yükümlülüğü” başlıklı 11’inci maddesine göre, üretim, tüketim ve hizmet faaliyetleri sonucunda oluşan atıkların alıcı ortamlara doğrudan veya dolaylı vermeleri uygun görülmeyen tesis ve işletmeler ile yerleşim birimleri atıklarını yönetmeliklerde belirlenen standart ve yöntemlere uygun olarak arıtmak ve bertaraf etmekle veya ettirmekle ve öngörülen izinleri almakla yükümlüdürler.
Aynı maddenin devamında ise başta evsel katı atık olmak üzere büyükşehir belediyeleri ve belediyelerin diğer sorumlulukları detaylı olarak belirlenmiştir.
Havsa Belediyesi Atıksu Arıtma Tesisi ve Kanalizasyon İnşaatı Yapım İşi, İller Bankası AŞ kredisi ve kontrollüğünde 9.978.800,00 TL bedel üzerinden ihale edilmiş ve 24.07.2013 tarihinde sözleşmesi yapılarak yapımına başlanmıştır. Tesisin kesin kabulü 26.05.2017 tarihinde yapılmış ve devreye alınmıştır.
İller Bankasından kredi kullanılmak sureti ile yapılan tesis ve kanalizasyon yapımına ilişkin 200 aylık taksitli kredi ödeme planı incelendiğinde, ilk taksit ödemesinin 01.09.2013 tarihinde yapıldığı, son ödemenin ise 01.04.2030 tarihinde yapılacağı anlaşılmaktadır.
Belediyenin Çevre Kanunu’ndan ve ilgili yönetmeliklerden gelen çevresel sorumluluklarına yönelik yapılan denetim neticesinde; böylesine yüksek maliyetle devreye alınarak bir süre faaliyet gösteren arıtma tesisinin çeşitli nedenlerle 2019 yılından bu yana çalıştırılamadığı ve arıtılması gereken atık suların Ergene Nehri ile bağlantılı bir dereye verildiği tespit edilmiştir.
Dolayısıyla tesis, sadece 2 yıl gibi kısa bir süre işlev görmüş olup yaklaşık 6 yıldır âtıl şekilde bekletilmektedir. Halen borcu ödenen tesisin 6 yıldır çalıştırılamaması kamu kaynaklarının yatırıldığı böylesi işlevsel bir tesisin zaman içerisinde makine teçhizatının çürüme ve bozulmalarına neden olmuş ve olmaktadır.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu gereği belediye başkanı üst yönetici sıfatına haiz olup, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden sorumludur.
Yukarıdaki tespitlere ilişkin Kamu İdaresi cevabında, bulguya katıldığını belirtmiş olup söz konusu tesisin devreye alınması için gerekli kaynak temini ve proje aşamalarına başlanıldığını ifade etmiştir.
Açıklanan nedenlerle, Belediye, olası riskleri önlemek ve çevresel nitelikte ve büyük tutarlarda cezalar ile karşılaşmamak için Çevre Kanunu ve diğer ilgili mevzuattan gelen standart ve yöntemlere uygun olarak arıtma ve bertaraf sorumluluğunu yerine getirmek zorundadır. Bu amaçla, arıtma tesisinin tekrar devreye alınması için gerekli eksikliklerin tespit edilerek en kısa sürede sürdürülebilir bir yaklaşımla devreye alınması gerekmektedir.