|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, büyükşehir olmayan il kapsamındaki bir ilçe belediyesi sınırları içinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı bulunmayan işletmelerin faaliyet gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu durum, belediyenin vergi yükümlülüklerinin yerine getirilmediğini göstermektedir. 5393 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’na göre, belediyenin ruhsat verme ve denetleme yetkileri bulunmaktadır. Ancak, ruhsatı olmayan işletmelerin varlığı, bu yetkilerin etkin bir şekilde kullanılmadığını göstermektedir.
Denetim sonucunda, ruhsatsız faaliyet gösteren 13 işyerinin tespit edildiği, bunlardan 10’unun belediyenin kiracısı olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, ruhsatsız işletmelerden bazıları için ilan reklam ve çevre temizlik vergisi alınmamış, bazı mükelleflerin ise ruhsatı olmadan bu vergileri ödedikleri görülmüştür. Bu durum, belediyenin gelir kaybına neden olmakta ve işletmelerin kontrolsüz bir şekilde faaliyet göstermesine yol açmaktadır. Kamu İdaresi, bulgulara katıldığını ve gerekli işlemlere başlanıldığını belirtmiştir. Ancak, tespitlerin tamamlanmadığı anlaşılmaktadır. Bu bağlamda, belediye sınırları içindeki ruhsatsız işletmelere yönelik denetimlerin artırılması ve yasal süreçlerin başlatılarak gerekli yaptırımların uygulanması önem arz etmektedir. |
BULGU: İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı Olmayan İşyerlerinin Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye sınır ve mücavir alanı içerisinde, işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmayan iş yerlerinin faaliyette bulundukları ve Belediyeye karşı vergi yükümlülüklerini yerine getirmedikleri görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinin (c) bendine göre, Belediyenin, gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile ilgili olarak kanunlarda belirtilen izin veya ruhsatı vermek; (l) bendine göre, gayrisıhhî müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandırmak ve denetlemek ve (o) bendine göre de gayrisıhhî işyerlerini, eğlence yerlerini, halk sağlığına ve çevreye etkisi olan diğer işyerlerini kentin belirli yerlerinde toplamak görev ve yetkisi bulunmakta olup, aynı maddede (l) bendinde belirtilen gayrisıhhî müesseselerden birinci sınıf olanların ruhsatlandırılması ve denetlenmesinin ise, büyükşehir ve il merkez belediyeleri dışındaki yerlerde il özel idaresi tarafından yapılacağı düzenlenmiştir.
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararname’nin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 3’üncü maddesinin (b) bendinde, belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan tüm işyerleri ve işletmelere işyeri açma ve çalışma ruhsatını vermeye belediyelerin yetkili olduğu belirtilmiştir.
10.08.2005 tarih ve 25902 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2005/9207 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in;
“İşyeri açılması” başlıklı 6’ncı maddesinde; yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamayacağı ve çalıştırılamayacağı, işyerlerine bu Yönetmelik’te belirtilen yetkili idareler dışında diğer kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler ile tescil ve benzeri işlemlerin bu Yönetmelik hükümlerine göre ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmayacağı ve işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerlerinin yetkili idareler tarafından kapatılacağı,
39’uncu maddesinde ise 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu’nun 8’inci maddesinde belirtilen hususların tespiti halinde geçici süreyle faaliyetten men ve 6’ncı maddesinde belirtilen hususların tespiti halinde ise idari para cezası uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun “İşyeri açma izni harcı” başlıklı 81’inci maddesinde; “Belediye sınırları veya mücavir alanlar içinde bir işyerinin açılması İşyeri Açma İzni Harcına tabidir.” denilmektedir.
Belediyenin sorumluluk alanında işyeri ruhsatları konusunda yapılan denetim sonucunda işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmayan 13 adet işyeri olduğu, bunun 10 adedinin ise Belediyenin kiracısı konumunda bulunduğu tespit edilmiştir.
İşyeri açma ve çalışma ruhsatın bulunmadan faaliyet gösteren işyerlerinin bir kısmından ilan reklam ve çevre temizlik vergisinin de alınmadığı, yine belediye tarafından ilan reklam vergisi ile çevre temizlik vergisi alınan bazı mükelleflerin işyeri açma ve çalışma ruhsatının bulunmadığı görülmüştür.
Mevzuata uygunluğu sağlayacak olan kontrol faaliyetlerinin hayata geçirilememesi ve birimler arası iletişim eksikliği nedeniyle çok sayıda işyerinin ruhsatsız faaliyet göstermesi Belediyenin bazı gelirlerinden mahrum kalmasına, işletmelerin ruhsata bağlı denetim sisteminin dışında kalarak gerek mali gerek sıhhi yönden kontrolsüz faaliyet göstermesine neden olmaktadır.
Bulgudaki tespitlere ilişkin Kamu İdaresi cevabında, bulguya katıldığını belirtmiş olup söz konusu hususun yerine getirilmesine ilişkin işlemlere başlanıldığını ifade etmiştir. Ancak tespitlere ilişkin hususların tamamlanmadığı anlaşılmıştır.
Belediye sınırları içerisinde faaliyette bulunan işyerlerine yönelik denetimlerle, ruhsatsız çalışan işletmelerle ilgili gerekli yasal süreçlerin başlatılması ve gerekli yaptırımların uygulanması gerekmektedir.