|
ÖZET: Yol bakım ve onarım giderlerinin, yeraltı ve yerüstü düzenleri hesabına aktarılmadan doğrudan gider olarak kaydedildiği tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları çerçevesinde, bu harcamaların değer artırıcı nitelikte olmasına rağmen, ilgili muhasebe yönetmeliklerine aykırı bir şekilde işlem görmesi dikkat çekmektedir. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ve Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği, maddi duran varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamaların, varlığın kayıtlı değerine eklenmesi gerektiğini belirtmektedir.
Yapılan incelemelerde, yol bakım ve onarımına ilişkin harcamaların, yeraltı ve yerüstü düzenlerinin iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması ve veriminin artırılması açısından önemli olduğu vurgulanmıştır. Ancak, bu harcamaların doğrudan giderleştirilmesi, muhasebe kayıtlarının doğru bir biçimde tutulmaması anlamına gelmektedir. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından güncellenen değer artırıcı harcama limitleri de göz önünde bulundurulduğunda, bu tür harcamaların uygun şekilde kaydedilmesi gerektiği ortaya çıkmaktadır. Sonuç olarak, yol bakım ve onarım giderlerinin, doğrudan giderleştirilmek yerine 251- Yeraltı ve yerüstü düzenleri hesabına eklenmesi gerekmektedir. Kamu idaresi, bu bulgular doğrultusunda gerekli düzenlemelerin yapılacağını belirtmiştir. |
BULGU: Yol Bakım ve Onarım Giderlerinin Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabına Aktarılması Yerine Direkt Giderleştirilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye tarafından, yıl içerisinde yapılan yol bakım ve onarım giderlerinin, değer ve fayda artırıcı mahiyette olmasına rağme, 251- Yeraltı ve yerüstü düzenleri hesabına eklenmeyip direkt giderleştirildiği görülmüştür.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Maddi duran varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamalar” başlıklı 27’nci maddesinde;
“Maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran veya üretilen mal veya hizmetlerin üretim maliyetini azaltan her türlü maliyet, ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edilir ve amortisman hesaplamasında dikkate alınır. Bunların dışında maddi duran varlıklar için yapılan her türlü normal bakım ve onarım harcamaları gider olarak kaydedilir.”,
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Hesap grubuna ilişkin işlemler” başlıklı 187’inci maddesinde;
Maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran veya üretilen mal veya hizmetlerin üretim maliyetini azaltan her türlü maliyet, ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edilir ve amortisman hesaplamasında dikkate alınır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “Hesabın işleyişi” başlıklı 191’inci maddesinde de;
cc
Bu hesapta kayıtlı yeraltı ve yerüstü düzenlerinin iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması veya veriminin arttırılmasına ilişkin olarak bütçeye gider kaydıyla yapılan harcama tutarları, bir taraftan bu hesaba borç, 103-Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830-Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
Hükümleri yer almaktadır.
04.11.2015 tarih ve 29522 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Sıra No: 47) Amortisman ve Tükenme Paylarının “Amortisman ve tükenme payı süre ve oranları” başlıklı 6’ncı maddesinde;
“…(2) Ancak, maliyet bedeli, 28/12/2006 tarihli ve 2006/11545 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Taşınır Mal Yönetmeliğinin eki listede yer alan dayanıklı taşınırların her biri için 14.000 TL’yi, 13/9/2006 tarihli ve 2006/10970 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelikte yer alan taşınmazlar için 34.000 TL’yi aşmayan duran varlıklar ile tutarına bakılmaksızın Maddi Olmayan Duran Varlıklar ve Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar hesap gruplarında izlenen varlıklar için amortisman oranı % 100 olarak belirlenmiştir. Diğer bir ifadeyle maliyet bedeli bu tutarlara kadar olan duran varlıklar, hesaplara alındığı yılın sonunda tamamen amorti edilir. (3) Hesaplarda kayıtlı duran varlıklar için yapılan harcamalardan yukarıda belirtilen limitleri aşanlar değer artırıcı harcama olarak kabul edilir. …”
Denilmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın 02.11.2023 tarihli Olur’u ile söz konusu değer artırıcı harcama olarak kabul edilecek rakamların, taşınırlarda 52.000,00 TL, taşınmazlarda 114.000,00 TL olarak güncellendiği görülmüştür.
Yapılan incelemede, yıllar itibariyle yol üzerinde meydana gelen bozulma aşınma nedeniyle, asfaltın kazınması, yama yapılması ve bakım yapılması gibi harcamaların, yeraltı ve yerüstü düzenlerinin iyileştirilmesini, ömrünün uzatılmasını ve veriminin arttırılmasını sağladığı halde, 251- Yeraltı ve yerüstü düzenleri hesabına eklenmesi gerekirken direkt giderleştirildiği tespit edilmiştir.
Tablo 9: İyileştirici Ömür Uzatıcı Fayda Artırıcı Mahiyette Harcamalar
| Yevmiye Tarih | Yevmiye No | Hesap Kod |
Açıklama | Tutar (TL) |
| 02.01.2024 | Yol Bakım ve Onarımı Giderleri | 4.128.300,00 | ||
| 13.02.2024 | Yol Bakım ve Onarımı Giderleri | 4.412.051,00 | ||
| 26.02.2024 | Yol Bakım ve Onarımı Giderleri | 2.700.000,00 |
Kamu idaresi cevabında özetle; bulgu doğrultusunda gerekli çalışmaların yapılmaya başlanacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, iyileştirici, ömür uzatıcı ve fayda artırıcı mahiyette olan yol bakım ve onarım giderlerinin, direkt giderleştirilmeyip 251- Yeraltı ve yerüstü düzenleri hesabına eklenmesi gerekmektedir.