Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Gürmeşe Mahallesi’nde gerçekleştirilen “Tali Yollarının Beton Kilit Parke Taşı, Beton Oluktaşı ve Beton Bordür Taşı Döşenmesi” işine dair önemli bulgular ortaya koymuştur. İhale kayıt numarası 2023/1278206 olan bu projede, kesin teminatın eksik alındığı ve iş artışına rağmen ek kesin teminatın talep edilmediği tespit edilmiştir. Kamu İhale Kanunu’na göre, sözleşme bedelinin %6’sı oranında kesin teminat alınması gerekmekteyken, yalnızca 250.000 TL teminat alınmıştır. Ayrıca, iş artışları için gerekli ek kesin teminatların da alınmadığı ve hak edişlerden kesinti yapılmadığı gözlemlenmiştir.

Yapım işine ilişkin sözleşmelerde, yüklenicinin işin korunması için all risk sigortası yaptırması zorunludur. Ancak, bu projede all risk sigortasının yapılmadığı belirlenmiştir. İlgili mevzuat, yüklenicinin iş yerindeki her türlü malzeme ve ekipmanın korunmasından sorumlu olduğunu vurgulamaktadır. Bu nedenle, sigorta yapılmadan yükleniciye hakediş ödemesi yapılmaması gerektiği ifade edilmiştir.

Sonuç olarak, yüklenicinin işin gerekliliklerini yerine getirmesi için gereken teminatların alınması ve all risk sigortasının yaptırılması, kamu idaresinin sorumluluğundadır. Bu durum, hem işin güvenliği hem de kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından büyük önem taşımaktadır.

BULGU: Yapım İşinde Hatalı Uygulamaların Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi

Fen İşleri Müdürlüğünce ihalesi gerçekleştirilen 2023/1278206 ihale kayıt numaralı “Gürmeşe Mahallesi Tali Yollarının Beton Kilit Parke Taşı Beton Oluktaşı ve Beton Bordür Taşı Döşenmesi Yapım İşi”nde kesin teminatın eksik alındığı, iş artışı olmasına rağmen bu artış doğrultusunda ek kesin teminat alınmadığı ve yüklenici tarafından all risk sigortasının yaptırılmadığı görülmüştür.

A-Kesin Teminatın Eksik Alınması

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kesin Teminat” başlıklı 43’üncü maddesinde;

“Taahhüdün sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, sözleşmenin yapılmasından önce ihale üzerinde kalan istekliden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle %6 oranında kesin teminat alınır.”

Denilmektedir.

Yapılan incelemede, mevzuat gereği, sözleşme bedeli 7.998.775,00 TL’nin %6’sı tutarında 479.926,50 TL kesin teminat alınması gerekirken 250.000,00 TL kesin teminat alındığı tespit edilmiştir.

Taahhüdün sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, sözleşmenin yapılmasından önce ihale üzerinde kalan istekliden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle %6 oranında kesin teminat alınması gerekmektedir.

B-İş Artışlarından Ek Kesin Teminat Alınmaması

Fen İşleri Müdürlüğünce ihalesi gerçekleştirilen 2023/1278206 ihale kayıt numaralı “Gürmeşe Mahallesi Tali Yollarının Beton Kilit Parke Taşı Beton Oluktaşı ve Beton Bordür Taşı Döşenmesi Yapım İşi”nde kapsamında iş artışına gidilmesine rağmen yüklenicilerden teminat kabul edilen değerler üzerinden ek kesin teminat alınmadığı ve hak edişlerden bu tutar kadar kesinti yapılmadığı görülmüştür.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Ek Kesin Teminat” başlıklı 12’nci maddesinde, fiyat farkı ödenmesi öngörülerek ihale edilen işlerde fiyat farkı olarak ödenecek bedelin, sözleşme bedelinde artış meydana getirmesi halinde bu artış tutarının % 6’sı oranında teminat olarak kabul edilen değerler üzerinden ek kesin teminat alınacağı, fiyat farkı olarak ödenecek bedel üzerinden hesaplanan ek kesin teminatın hakedişlerden kesinti yapılmak suretiyle de karşılanabileceği hüküm altına alınmıştır.

Kamu İhale Genel Tebliği’nin 18.6.1’inci maddesinde ise ödemesi gereken tutarın üzerinde kesin teminat veren istekliye, 4735 sayılı Kanun kapsamında yüklenici sıfatıyla fiyat farkı veya iş artışı şeklinde ödeme yapılacak olması halinde, ek kesin teminat tutarının verilen kesin teminat tutarı dikkate alınarak hesaplanacağı ifade edilmiştir.

Dolayısıyla iş artışı yapıldığında veya fiyat farkı ödemesi yapılırken yüklenici tarafından verilen kesin teminat tutarı nazara alınmalı, kesin teminatın sözleşme bedeliyle birlikte ödenen fiyat farkları için alınması gereken ek kesin teminat tutarını karşılamadığı durumlarda ya teminat kabul edilen değerler üzerinden teminat alınmalı ya da hak edişten kesinti yapılmalıdır.

Yapılan incelemede, sözleşme bedelinin %6,77’si oranında iş artışına gidilmesine rağmen yükleniciden alınması gereken ek kesin teminatların alınmadığı ve hak edişlerden bu tutar kadar kesinti yapılması tespit edilmiştir

İş artışı yapılan sözleşmeler kapsamında ek kesin teminat hususuna dikkat edilmesi, kesin teminatın bu tutarları karşılayamadığı durumlarda ya teminat kabul edilen değerler üzerinden ek kesin teminat alınmalı ya da hak edişlerden bu tutar kadar kesinti yapılması gerekmektedir.

C-All Risk Sigortasının Bulunmaması

Derecik Belediyesinde Fen İşleri Müdürlüğünce ihalesi gerçekleştirilen 2023/1278206 ihale kayıt numaralı “Gürmeşe Mahallesi Tali Yollarının Beton Kilit Parke Taşı Beton Oluktaşı ve Beton Bordür Taşı Döşenmesi Yapım İşi”nde all risk sigortasının olmadığı görülmüştür.

Yapım işlerine ait sözleşmelerin “İşin ve İş Yerinin Korunması ve Sigortalanması” başlıklı 17.1 inci maddesinde, “Yüklenici; işyerlerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu iş için, işin özellik ve niteliğine göre, işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde oluşabilecek deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına, yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı, Yapım İşleri Genel Şartnamesinde yer alan hükümler çerçevesinde “all risk” sigorta yaptırmak zorundadır.”

Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında da, “Yüklenici, işyerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu yapım işinin korunmasından 43 üncü madde hükümleri dikkate alınmak şartı ile işe başlama tarihinden kesin kabul tarihine kadar sorumludur. Bu sebeple yüklenici, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 9 uncu maddesi hükümleri dahilinde; işyerlerindeki her türlü araç, malzeme, ihzarat, iş ve hizmet makineleri, taşıtlar, tesisler ile sözleşme konusu iş için, işin özellik ve niteliğine göre ihale dokümanında belirtilen şekilde, işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde oluşabilecek deprem, su baskını, toprak kayması, fırtına, yangın gibi doğal afetler ile hırsızlık, sabotaj gibi risklere karşı “inşaat sigortası (bütün riskler)”, geçici kabul tarihinden kesin kabul tarihine kadar geçecek süreye ilişkin ise yürürlükteki İnşaat Sigortası (Bütün Riskler) Genel Şartları çerçevesinde kapsamı ihale dokümanında belirtilen genişletilmiş bakım devresi teminatını içeren sigorta yaptırmak zorundadır.” düzenlemesi yapılmıştır.

Yukarıda yer alan düzenlemelere göre yapım işlerinde işe başlama tarihinden geçici kabul tarihine kadar geçen süre içinde oluşabilecek risklere karşı all risk sigortasının yapılması zorunludur.

Yapılan incelemede söz konusu yapım işinde all risk sigortasının yaptırılmadığı tespit edilmiştir.

Kamu idaresi cevabında özetle; bulgu doğrultusunda gerekli çalışmaların yapılmaya başlanacağı ifade edilmiştir.

Sonuç olarak, yüklenicinin yapım işinin yerine getirilmesinde genel bir koruma sorumluluğunun olduğu; bu sorumluluğun gereği olarak da meydana gelebilecek her türlü kaza ve zararın vukuunu bertaraf etmek ve yüklenicinin iş yerinde gerekli bütün tedbirleri almak zorunda olduğu için belediye tarafından all risk sigortası olmadan yükleniciye hakediş ödemesi yapılmaması, idare tarafından, istekliden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle %6 oranında kesin teminat alınması, iş artışı olması halinde de iş artışı tutarı üzerinden ek kesin teminat alınması ya da hak edişlerden bu tutar kadar kesinti yapılması gerekmektedir.