İdarenin Toplam Borç Stokunun Mevzuatında Belirtilen Sınırı Aşması (Sayıştay)

BULGU: İdarenin Toplam Borç Stokunun Mevzuatında Belirtilen Sınırı Aşması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi

İdarenin 2024 yılı borç stok tutarının, 5393 sayılı Kanun’un 68’inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde gösterilen borçlanma sınırının üzerinde gerçekleştiği görülmüştür.

5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Borçlanma” başlıklı 68’inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde; Belediye ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketlerin, faiz dâhil iç ve dış borç stok tutarının, en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre belirlenecek yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarını aşamayacağı, bu miktarın büyükşehir belediyeleri için bir buçuk kat olarak uygulanacağı,

(g) bendinde; Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile bunların sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketler tarafından Avrupa Birliği ile katılım öncesi mali işbirliği çerçevesinde desteklenen projelerin finansmanı için yapılan borçlanmalar, çok taraflı yatırım ve kalkınma bankaları ile yabancı devlet kuruluşlarından doğrudan veya İller Bankası Anonim Şirketi aracılığıyla yapılan borçlanmalar ve Su Kanalizasyon ve Altyapı Projesi (SUKAP) kapsamında yürütülecek işler için İller Bankası Anonim Şirketinden yapılan borçlanmalar (d) bendindeki miktarın hesaplanmasında dikkate alınmayacağı

Hükümleri yer almaktadır.

Belirtilen mevzuat hükmüne göre, en son kesinleşmiş toplam bütçe gelirlerinin o yılın 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre belirlenen yeniden değerleme oranıyla arttırılan tutarı sonucunda belediyelerin borçlanma haddine ulaşılmaktadır.

Ayrıca, 5393 sayılı Kanun esasında belediyelerin borçlanma yetkisinin yöntemini gösteren ve hâlihazırda yürürlükte olan 21.02.2005 tarihli ve B050MAH0740001/45201 sayılı İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü) Yazısında;

“(…)

Borçlanma talebinde bulunan belediyeler toplam borç stoklarını hesaplamak veya tespit etmek amacıyla; Hazine Müsteşarlığı, Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü, ilgili Sosyal Sigortalar Kurumu İl müdürlüğü, İller Bankası Genel Müdürlüğü, ilgili vergi dairesi müdürlüğü ve ilgili TEDAŞ biriminden alacakları yapılandırılmış, kesinleşmiş veya diğer şekilde borç durumuna ilişkin belgelere göre gerekli hesaplamayı yaparak borçlanma talep dosyasına ekleyeceklerdir. Bu belgelere ilave olarak, belediyenin piyasaya ve personeline borcunun olup olmadığı, varsa borç miktarı belediye başkanı tarafından imzalanmak suretiyle ayrıca borçlanma talep dosyasına eklenecektir. (…) ” denilmektedir.

Bu bağlamda, 5393 sayılı Kanun’un borçlanmayı düzenleyen 68’inci maddesi ve mezkûr Genelge hükümleri etrafında, belediyelerin finansal/mali, faaliyet/piyasa ve kurum ve kişilere olan tüm yükümlülükleri, borçlanma yoluyla elde edilip edilmediğine bakılmaksızın bütünsel olarak borç tanımı içerisinde değerlendirilmiş ve herhangi bir istisna düzenlemesine yer verilmeden borç stoku tutarı içerisine dâhil edilmiştir. İller Bankası kredileri, banka kredileri, dış krediler, Hazineye olan borçlar ve tüm bunların faizleri ile birlikte, vergi ve Sosyal Güvenlik Kurumu borçlarının ve piyasa borçlarının da (bütçe emanetleri) dikkate alınması gerektiği açıktır. Bu haliyle, yukarıda sayılan kalemlerin toplanması suretiyle hesaplanan borç stoku, Belediyenin ya da bağlı idarelerinin kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranıyla arttırılan miktarını (büyükşehir belediyelerinde bu miktarın 1,5 katını) geçiyorsa belediyeler borçlanma yapamayacaktır.

Ayrıca, 12.02.2025 tarihinde Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü borçlanma işlemleri hakkında 2025/2 sayılı yeni bir genelge yayımlamıştır. Bu kapsamda borçlanma limitini hesaplama yöntemi ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Yapılan incelemede, Belediye’nin borç stokunun 5393 sayılı Belediye Kanunu’nda belirtilen sınırın üzerinde olduğu tespit edilmiştir.

Şöyle ki; İdarenin en son kesinleşmiş bütçe gelirleri 75.453.724,75 TL olup, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’na göre belirlenen yeniden değerleme oranı olan %58,46 oranı ile artırılması sonucu elde edilen rakam 119.563.972,24 TL’dir. Bu tutar Belediyenin 2024 yılı için borçlanabileceği miktarın üst sınırını belirlemektedir. Belediyenin borç stokunun 385.168.642,64 TL olduğu, bunun 181.360.138,17 TL’sinin Su, Kanalizasyon ve Altyapı Projeleri (SUKAP) kapsamında olduğu, bu itibarla İdarenin borçlanma sınırını 84.244.532,20 TL aştığı görülmüştür.

Belediyenin borçlanma limiti hesabı ve borç kalemlerine ilişkin tutarlara aşağıdaki tablolarda detayları ile yer verilmiştir.

Tablo 9: 2024 Yılı Borçlanma Limiti Hesabı

Tablo 10: Borç Stokunu Oluşturan Kalemler

edilmiş ve Belediyenin borç stokunun mevzuatında belirlenen borçlanma sınırının altına çekilinceye kadar yeni borçlanma yapılmayacağı ifade edilmiştir.

Sonuç olarak, İdarenin 2024 yılı itibarıyla sahip olduğu borç stoku mevzuatında belirtilen borçlanma sınırının çok üzerinde olması nedeniyle mevcut borç stoku borçlanma sınırının altına çekilene kadar yeni bir borçlanmaya gidilmemesi gerekmektedir.