|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporlarına göre, büyükşehir olmayan il kapsamındaki bir ilçe belediyesinde taksi plakalarının süresiz olarak tescil edildiği tespit edilmiştir. İlgili mevzuat uyarınca, ticari taşıtların çalışma koşulları ve güzergahları belirleme yetkisi, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile İl ve İlçe Trafik Komisyonlarına verilmiştir. Ancak, 5393 sayılı Belediye Kanunu, belediyelerin bu alandaki yetkilerini kısıtlamış ve İl Trafik Komisyonunun toplu taşıma üzerindeki yetkisini kaldırmıştır.
Ağrı Diyadin Belediyesi sınırlarında toplam 75 taksi plakasının, mevzuata aykırı olarak süresiz bir biçimde kişilere tescil edildiği belirlenmiştir. Toplu taşıma hizmetlerinin, imtiyaz, kiralama veya ruhsat verme gibi yöntemlerle yürütülmesi gerektiği ve bu süreçlerin belirli bir süreye tabi olması gerektiği vurgulanmaktadır. Aksi takdirde, hukuka aykırılık söz konusu olacaktır. Kamu idaresi, bu bulgular ışığında gerekli işlemleri yapacağını belirtmiştir. Sonuç olarak, belediyenin, taksi plakalarını düzenlerken, belirlenen süre ve şartları dikkate alarak, Belediye Kanunu’nda öngörülen usullerden birini seçerek ihale gerçekleştirmesi gerekmektedir. Bu durum, şehir içi yolcu taşımacılığının etkin bir şekilde düzenlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Taksi Plakalarının Süresiz Verilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediye mücavir sınırları içerisinde yer alan taksi plakaları için ihale yapıldığı fakat süresiz olarak tescil edildiği görülmüştür.
Belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etme ve sayılarını belirleme görev ve yetkisi 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 12’nci maddesi
ile İl ve İlçe Trafik Komisyonlarına verilmiştir. Bu Kanun’a dayanılarak 86/10553 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Karar’ın 5’inci maddesinde; ticari plakaların, muhammen bedeli, müracaat şekli, süresi, ihale zamanı ve diğer hususlar mahalli vasıta ve/veya en az iki gazete ile kamuoyuna duyurularak, kapalı teklif usulü ile İl Trafik Komisyonu tarafından verileceği ifade edilmiştir.
Ancak 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 84’üncü maddesinde; bu Kanunla, belediyenin sorumlu ve yetkili kılındığı görev ve hizmetlerle sınırlı olarak 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun uygulanmayacağı ifade edilmiş ve 5393 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 13.07.2005 tarihinden itibaren bu madde ile birlikte belediye sınırları içerisinde İl Trafik Komisyonun toplu taşıma yetkisi kaldırılmıştır.
5393 sayılı Kanun’un “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları başlıklı” 15’inci maddesinin (p) bendi ile kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirleme; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etme ve işletme, işlettirme veya kiraya verme; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütme görevleri belediyeye verilmiş görevlerdir. Maddenin devamında (f) bendi ile toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek de belediyenin görevleri arasında sayılmıştır.
Aynı maddenin (l) bendinde ise Belediyenin (f) bendinde belirtilen hizmetleri Danıştayın görüşü ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının kararıyla süresi kırkdokuz yılı geçmemek üzere imtiyaz yoluyla devredebileceği, toplu taşıma hizmetlerini imtiyaz veya tekel oluşturmayacak şekilde ruhsat vermek suretiyle yerine getirebileceği, toplu taşıma hatlarını kiraya verme veya 67’nci maddedeki esaslara göre hizmet satın alma yoluyla yerine getirebileceği hükme bağlanmış olup bu hükümlerden toplu taşıma hakkının belediyenin görev, yetkisi ve imtiyazında olduğu anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede; 2024 yılı sonu itibarıyla Ağrı Diyadin Belediyesi sınırlarında toplam 75 adet taksi plakasının olduğu, bu plakaların yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerine aykırı olarak süresiz şekilde kişiler adına tescil edildiği tespit edilmiştir.
Yukarıda yer verilen açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde; toplu taşıma hizmetlerinin imtiyaz, kiralama, ruhsat veya hizmet satın alma usullerinden biri ile üçüncü kişilere ihale yoluyla gördürülebilmesi gerekir. Her dört yöntem bakımından da bu hizmetin üçüncü kişilere gördürülmesinde mutlak olarak belirli bir sürenin öngörülmüş olması zorunludur. Toplu taşıma hizmetlerinin yukarıda belirtilen usullerden dışında bir usul ile yapılması mümkün değildir. Kanun’da öngörülen sürelerden daha uzun bir sürenin öngörülmesi ya da hiçbir şekilde süre öngörülmemesi durumlarında bu durumun hukuka aykırılık oluşturacağı kuşkusuzdur.
Kamu idaresi cevabında, bulguda tespit edilen hususlara ilişkin olarak gerekli işlemin yapılacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, şehir içi yolcu taşımacılığını düzenleme yetkisine haiz ve belde halkına karşı görev ve sorumluluklarını eksiksiz şekilde yerine getirebilmesi açısından belli bir mali güce sahip olması gereken idarenin; taksi plakalarını, süresi, şartları ve mahkeme kararlarında belirtilen hususları da gözeterek, Belediye Kanunu’nda öngörülen imtiyaz, kiralama ve ruhsat usullerinden birini seçmek suretiyle ihale yoluyla vermesi gerekmektedir.