|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir olmayan ilçe belediyelerinin bütçe içi işletmelerinin ticari giderlerinin belediye bütçesinden karşılandığını ortaya koymaktadır. Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği’nin 8. maddesi, işletme ödeneğinin iktisadi ve ticari işler için kullanılacak kısmının ekonomik sınıflandırmada borç verme kodunda gösterileceğini ve bu ödeneğin özel bir hesap aracılığıyla kullanılacağını belirtmektedir. Kullanılmayan ödeneğin yıl sonunda iptal edilmesi ve elde edilen gelir fazlasının belediye bütçesine kaydedilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Yönetmelik uyarınca, işletmenin ticari faaliyetleri için belirlenen ödeneğin, özel bir banka hesabına aktarılması gerekmektedir. Bu süreçte, borç verme işlemleri ve tahsilatların doğru hesaplara kaydedilmesi önem taşımaktadır. Ayrıca, işletmenin iktisadi ve ticari işlerine ilişkin giderlerin kendi ödeneğinden karşılanması gerektiği, diğer giderlerin ise mahalli idare bütçesinden yapılacağı ifade edilmektedir. Sonuç olarak, bütçe içi işletmelere sağlanan nakit sermaye tutarlarının özel hesaplara aktarılması ve bu hesaplardan ticari giderlerin karşılanması gerekmektedir. Yıl sonunda harcanmayan tutarların iptal edilmesi ve işletme faaliyetlerinden elde edilen gelir fazlasının mahalli idare bütçesine kaydedilmesi, yönetmelik hükümlerine uygun bir uygulama olarak öne çıkmaktadır. |
BULGU: Belediye Bütçe İçi İşletmesinin Ticari İşlerine İlişkin Giderlerin Belediye Bütçesinden Karşılanması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Bütçe içi işletme bünyesinde faaliyetini sürdürülen yerlerde satışı yapılan tüketime yönelik malzemelerin belediye bütçesinden alındığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği’nin “Bütçe işlemleri” başlıklı 8’inci maddesinde, işletme ödeneğinin iktisadi ve ticari işler için nakit sermaye olarak kullanılacak kısmının ekonomik sınıflandırmada borç verme kodunda gösterileceği, bu ödeneğin işletme adına açılmış bir özel hesaba aktarılmak suretiyle kullanılacağı ve işletme ödeneğinden kullanılmayan kısmın yıl sonunda iptal edileceği, işletme faaliyetlerinden sağlanan gelir fazlası veya kârın mahalli idare bütçesine gelir kaydedileceği hüküm altına alınmıştır.
Anılan Yönetmelik hükmüne göre, işletmenin iktisadi ve ticari işleri için nakit sermaye olarak kullanılacak ödeneğin Belediyenin bütçesinde ekonomik sınıflandırmada I. düzey 08- Borç verme kodunda gösterilmesi, bu ödeneğin işletme adına açılmış özel bir banka hesabına aktarılmak suretiyle kullanılması gerekmektedir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “132 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabı”na ilişkin “Hesabın işleyişi” başlıklı 102’nci maddesinde:
“… a) Borç
1) Bütçedeki ödeneğine dayanılarak yapılan ve vadesi bir yıl veya faaliyet dönemi ile sınırlı olan borç verme işlemlerinden doğan alacaklar bir taraftan bu hesaba borç, 103-Verilen
Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına veya ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan 830- Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835-Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bütçedeki ödeneğine dayanılarak verilen borçlardan yapılan tahsilat bir taraftan 102- Banka Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç, … diğer taraftan 800-Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805-Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı alacaklardan vadesinde tahsil edilemeyenler . bu hesaba alacak, 137-Takipteki Kurum Alacakları Hesabına borç kaydedilerek takibe alınır.” düzenlemesi yer almaktadır. Madde düzenlemesinden anlaşılacağı üzere; 132 No.lu hesap, bütçedeki ödeneğine dayanılarak yapılan ve vadesi bir yıl veya faaliyet dönemiyle sınırlı olan borç vermeden kaynaklanan alacakların izlenmesi için kullanılır.
Bu bağlamda, İşletmenin iktisadi ve ticari işleri için belirlenen ödeneğinin kullanılmak üzere bankada açılan özel hesaba aktarıldıkça, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına (-) alacak, 132 Kurumca Verilen Borçlardan Alacaklar Hesabına borç, diğer taraftan 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak; bütçedeki ödeneğe dayanılarak verilen borcun tahsilinde de 102 Banka Hesabına borç, 132 No.lu hesaba alacak, diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Ayrıca vadesinde tahsil edilemeyen borçlardan alacaklar, 132 no.lu hesaba alacak, 137 Takipteki Kurum Alacakları Hesabına borç kaydedilmelidir.
Mahalli İdareler Bütçe İçi İşletme Yönetmeliği’nin “Bütçe işlemleri” başlıklı 8’inci maddesinin beşinci fıkrasına göre ise işletmede gelir fazlası veya kâr oluşunca, Belediye bütçesine; 102 No.lu hesaba borç, 600 Gelirler Hesabına alacak ve 800-805 No.lu hesaplara kaydının yapılarak gelir kaydedilmesi gerekmektedir.
Öte yandan mezkûr Yönetmelik’in 8’inci maddesinin üçüncü fıkrasında “İşletmenin iktisadi ticari işlerine ilişkin giderler dışında kalan personel giderleri, sosyal güvenlik kurumuna devlet primi giderleri, mal ve hizmet alımı giderleri ve sermaye giderleri ile transferleri mahalli idare bütçesinden yapılır.” denilmiş olup anılan hükmün mefhum-u muhalifinden, işletmenin iktisadi ticari faaliyetlerine ilişkin giderlerin kendi ödeneğinden yapılması gerektiği açıktır.
Zaten 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 71’inci maddesinde “Belediye, özel gelir ve gideri bulunan hizmetlerini Çevre ve Şehircilik Bakanlığının izniyle bütçe içinde işletme kurarak yapabilir.” derken, bu işletmelerin gelir ve giderlerinin işletmeye münhasır olacağına vurgu yapmıştır.
Kamu idaresince, bütçe içi işletmelere nakit sermaye olarak borç verme işlemlerinde söz konusu tutarların özel hesaplara aktarılacağı ve ticari işlere ilişkin giderlerin bu hesaplardan yapılacağı ve yıl sonunda harcanmayan tutar ile gelir fazlası veya kârın Yönetmelik hükümlerine uygun olarak Belediye bütçesine gelir kaydedileceği bildirilmiştir.
Sonuç olarak, bütçe içi işletmelere nakit sermaye olarak borç verme kodu ile tanımlanan tutarların yukarıda belirtildiği şekilde özel hesaba aktarılması ve ticari işlere ilişkin giderlerin bu hesaptan yapılması ve işletme ödeneğinden kullanılmayan kısmın yıl sonunda iptal edilmesi, işletme faaliyetlerinden sağlanan gelir fazlası veya kârın mahalli idare bütçesine gelir kaydedilmesi gerekmektedir.