|
ÖZET: Kişilerden Alacaklar Hesabı, belediyenin faaliyetleri dışında kalan alacakları izlemek amacıyla kullanılmaktadır. 2024 yılı itibarıyla, bu hesapta yer alan 8.000,00 TL tutarındaki devreden alacak, herhangi bir tahsilat yapılmadan 368-Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabı’na kaydedilmiştir. Bu durum, alacakların doğru bir şekilde takip edilmediğini göstermektedir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, kamu kaynaklarının etkili ve hukuka uygun bir şekilde yönetilmesini zorunlu kılmaktadır.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği, 140-Kişilerden Alacaklar Hesabı’na ilişkin işlemleri detaylandırmakta ve alacakların tahsilatında izlenmesi gereken yöntemleri belirlemektedir. Bu yönetmelik çerçevesinde, alacakların her biri için ayrı izleme dosyası açılması ve tahsilat işlemlerinin zamanında gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Yapılan incelemelerde, alacakların kaydedilmesi ve tahsilat süreçlerinin eksik olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, kişilerden alacaklar hesabının etkin bir şekilde yönetilmesi için mevzuat hükümlerine uygun hareket edilmesi ve hatalı kayıtların düzeltilmesi önem arz etmektedir. İdarenin, alacakların takip ve tahsilatına yönelik gerekli adımları atması, mali yönetimin sağlıklı işlemesi açısından kritik bir gerekliliktir. |
BULGU: Kişilerden Alacaklar Hesabında Bulunan Tutarların Yılsonunda Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabına Kaydedilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi
Belediyenin faaliyet ve kurum alacakları dışında kalan diğer alacaklarını izlemek için kullandığı 140-Kişilerden Alacaklar Hesabında yıllar itibarıyla devreden tutarların 2024 yılı sonu itibarıyla 140-Kişilerden Alacaklar Hesabından çıkışının yapılarak 368-Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabına Kaydedildiği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 8’inci maddesinde, her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu olacağı ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorunda bulundukları belirtilmiştir.
Mezkûr 5018 sayılı Kanun’un “Gelirlerin toplanması sorumluluğu” başlıklı 38’inci maddesinde kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanların, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumlu olduğu açıkça belirtilmiş, “Malî hizmetler birimi” başlıklı 60’ıncı maddesinde ise malî hizmetler birimi tarafından yürütülecek işler sayılmış ve ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmenin söz konusu birim tarafından yerine getirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 110’uncu maddesinde, 140- Kişilerden Alacaklar Hesabına ilişkin işlemler ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Madde hükmünde, bu hesapta takip edilmesi gereken alacakların mahiyeti sayılmakla birlikte ilgili hesapta kayıtlı alacaklardan kanunlarında tahsil şekli hakkında özel hükümler bulunanların bu hükümlere göre, diğer alacakların ise Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre takip ve tahsil edilmesi gerektiği belirtilmektedir.
Aynı Yönetmelik’in 111’inci maddesinde; yapılan incelemeler sonucu düzenledikleri raporlarca tespit olunan fazla ve yersiz ödenen tutarların bu hesaba borç kaydı yapılacağı belirtilmiştir. Ayrıca 140-Kişilerden Alacaklar Hesabına kaydedilen alacakların her biri için ayrı bir alacak izleme dosyası açılıp sıra numarası verilmesi gerektiği düzenlenmiştir.
Aynı yönetmeliğin 112’nci maddesinde; “Bu hesapta kayıtlı alacaklardan nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarlardan; tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmesi gerekenler bir taraftan 100-Kasa Hesabı, 102-Banka Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç, bu hesaba alacak; diğer taraftan 805-Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800-Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmesi gerekmeyenler ise 100-Kasa Hesabı, 102-Banka Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç, bu hesaba alacak kaydedilir.” Denilmiştir.
Yapılan incelemede, 140-Kişilerden Alacaklar Hesabında yıllar itibarıyla devreden 8.000,00 TL tutarın yer aldığı, İdarenin 2019 yılında muhasebe programını değiştirmesi nedeniyle kaydın hangi yıl ve nedenle kayıtlara alındığı tespit edilememiştir. Ayrıca söz konusu tutarın tahsilatına yönelik bir işlemde bulunulmadığı anlaşılmıştır.
2024 yılı sonu itibarıyla ise 140-Kişilerden Alacaklar Hesabından çıkışının yapılarak 368-Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabına Kaydedildiği yani bir nevi idare alacağının herhangi bir tahsilat gerçekleşmeden İdare borcu olarak kayıtlara alındığı görülmüştür.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından; bulgu konusu hususa iştirak edilmiş ve kişilerden alacaklar hesabında yer alması gereken tutarların takip ve tahsil işlemlerinin bulguda zikredilen mevzuat hükümlerine uygun olarak yapılacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, kişilerden alacaklar hesabının sağlıklı ve etkili bir biçimde takibinin yapılması için mevzuatın öngördüğü usullerin idare tarafından uygulanması, hatalı kaydın düzeltilerek kişilerden alacaklar hesabında yer alması gereken tutarların takip ve tahsil işlemlerinin yapılmasının sağlanması gerekmektedir.