|
ÖZET: İzmir Büyükşehir Belediyesi’ne bağlı bir şirketin iş sağlığı ve güvenliği hizmet alımının, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22. maddesi (a) bendi kapsamında ihale yapılmadan doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirildiği tespit edilmiştir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre işverenlerin mesleki riskleri önleme yükümlülüğü bulunmaktadır. Ancak, yapılan incelemelerde, bu hizmetin yalnızca belirli bir firma tarafından sağlanabileceğine dair yeterli gerekçe sunulmadığı ve piyasa fiyat araştırmasının yapılmadığı ortaya çıkmıştır.
4734 sayılı Kanun’un temel ilkeleri gereği, alımların öncelikle açık ihale veya belli istekliler arasında ihale usulü ile gerçekleştirilmesi esastır. Doğrudan temin yöntemi, yalnızca ihtiyaçların tek bir gerçek veya tüzel kişi tarafından karşılanabileceği durumlarda kullanılmalıdır. Ancak, İzmir’de 168 adet yetkilendirilmiş Ortak Sağlık Güvenlik Birimi (OSGB) bulunması, bu hizmetin rekabetçi bir ortamda temin edilmesi gerektiğini göstermektedir. Şirketin, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 20. maddesine dayanarak bu alımı gerçekleştirdiği iddiası, mevcut mevzuat çerçevesinde geçerlilik taşımamaktadır. Bu durum, hem yasalara uygunluk açısından hem de maliyet etkinliği bakımından sorunlar doğurmaktadır. Sonuç olarak, iş sağlığı ve güvenliği hizmetinin ihale yöntemleriyle temin edilmesi, şirketin mevzuata uyum sağlaması ve mali açıdan avantaj elde etmesi açısından önem arz etmektedir. |
BULGU: İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetinin Doğrudan Temin Yöntemiyle Alınması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirketin iş sağlığı ve güvenliği hizmet alımını 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında ihale yapılmadan Kanun’un 22’nci maddesinin (a) bendi ile gerçekleştirdiği görülmüştür.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun “İşverenin genel yükümlülüğü” başlıklı 4’üncü maddesinde mesleki risklerin önlenmesi ve bu risklerden korunulmasına yönelik İZDOĞA İzmir Büyükşehir Belediyesi Çevre Korunması İyileştirilmesi Müşavirlik ve 36
Bu kapsamda alıma ilişkin genel müdürlük makamına sunulan olur incelendiğinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin, söz konusu hizmetleri sunmakla yetkili ortak sağlık güvenlik birimi olan ve aynı zamanda İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin bir şirketi olan … Sağlık Hizmetleri Ticaret AŞ’den 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (a) bendi kapsamında doğrudan temin usulüyle gerçekleştirildiği görülmüştür.
4734 sayılı Kanun’un “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulünün temel usul olduğu ifade edilmiştir. Dolayısıyla idarelerin ihtiyaçlarının temininde öncelikle bu usullere başvurması, bu usullerin uygulanabilir olmadığı hallerde Kanun’da belirtilen diğer alım yöntemlerine başvurmaları esastır.
4734 sayılı Kanun’un “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin (a) bendinde alım yapılabilmesi için ihtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi gerekmektedir. Kamu İhale Genel Tebliği’nin 22.2’nci maddesinde idarelerin, 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (a) bendinin uygulamasında mal ve hizmet alımlarında, 4734 Sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (a), (b), (c) Bentleri Kapsamında Tek Kaynaktan Temin Edilen Mallara/Hizmetlere İlişkin Formu (KİK022.0/M ve KİK021.0/H) kullanarak ihtiyacın neden sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğini detaylı olarak yazacağı, fiyat araştırması yapacağı, ihtiyaç konusu malın veya hizmetin niteliklerini tarif edecekleri ve bu hususlara ilişkin bütün belgeleri standart forma ekleyecekleri ifade edilmiştir.
Söz konusu mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (a) bendi kapsamında alım yapılabilmesi için ihtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabiliyor olması, yukarıda bahsedilen ilgili formların doldurulması suretiyle ihtiyacın neden sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin detaylı olarak yazılması, fiyat araştırması yapılması gerekmektedir. Ancak Şirket tarafından alınan iş sağlığı ve güvenliği hizmeti 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (a) bendinde belirtilen şartları sağlayan bir ihtiyaç türü değildir. Nitekim T.C. Çalışma ve İZDOĞA İzmir Büyükşehir Belediyesi Çevre Korunması İyileştirilmesi Müşavirlik ve 37
Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nün sitesinde yayımlanan yetkilendirilmiş Ortak Sağlık Güvenlik Birimi (OSGB) ve Toplum Sağlığı Merkezi Birimi (TSMB) listesi incelendiğinde sadece İzmir’de 168 adet OSGB firması bulunduğu görülmektedir.
Şirketin personel temin ettiği kuramların tehlike sınıflarını gösterir tablonun hazırlandığı, teklif isteme formu ile … Sağlık Hizmetleri Ticaret AŞ’den teklif aldığı görülmüştür. Söz konusu alıma ilişkin olarak yaklaşık maliyet hesaplaması ve piyasa fiyat araştırması yapılmadığı, Sağlık Hizmetleri Ticaret AŞ’den gelen teklifin bileşenlerine dair herhangi bir belgenin bulunmadığı görülmüştür.
Dolayısıyla piyasada çok sayıda firma tarafından sunulan bir hizmetin satın alınması için 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (a) bendinde bahsedilen yöntemin kullanılması ilgili bendin kullanılma amacının dışına çıkılması anlamına gelmektedir.
Şirket cevabında; bulgu konusu alımın 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 20’nci maddesi hükmü uyarınca “Personel Çalıştırılmasına Dayalı Doğrudan Hizmet Alımı” kapsamında bir diğer belediye şirketinden temin edildiği, söz konusu alımın 2023 yılı Raporunda tavsiye olunduğu üzere 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (a) bendi kapsamında yapılmadığı ifade edilmiştir.
Bulguda 4734 sayılı Kanun’da sayılan ihale yöntemlerinin kullanılması ve alımın rekabetçi bir ortamda temin edilmesi tavsiye olunmuş iken, Şirketin daha önceden tek kaynaktan satın aldığı bir hizmeti, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 20’nci maddesi dayanak gösterilerek yeniden tek kaynaktan alım yapması ve bu durumun da bulgu doğrultusunda yapıldığı iddiasına katılmak mümkün değildir. Zira hizmet alımı ne Kanuna uygun olarak nede rekabetçi ortamda gerçekleşmemiştir. Kaldı ki 375 sayılı KHK’nın ek 20’inci maddesi sadece kamu tüzel kişiliği bulunan mahalli idareler için 4734 sayılı Kanun’un 62’nci maddesi ile getirilen kısıtlamaya yönelik esneklik sağlayan bir düzenleme olup mahalli idarelerin şirketlerini kapsamamaktadır.
Şirket yönetim kurulu üyeleri ile diğer görevlilerin 2023 yılı Sayıştay Denetim Raporunun gereğini yerine getirmedikleri sonucuna varılmıştır.
İlgili hizmetin 4734 sayılı Kanun’da sayılan ihale yöntemleri ile rekabetçi bir ortamda temin edilmesi, Şirketin hem mevzuata uygunluk sağlamasına hem de maliyet olarak Şirketin yararına olacağı düşünülmektedir.