Mal Alımlarının 4734 Sayılı Kanun’da Öngörülen İhale Usulleri Yerine Parçalara Bölünmek Suretiyle Doğrudan Temin Yöntemiyle Gerçekleştirilmesi (Sayıştay)

BULGU: Mal Alımlarının 4734 Sayılı Kanun’da Öngörülen İhale Usulleri Yerine Parçalara Bölünmek Suretiyle Doğrudan Temin Yöntemiyle Gerçekleştirilmesi

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi

İdare tarafından araç madeni yağ ve adblue yakıt katkısı alımlarının parçalara bölündüğü ve doğrudan temin usulüyle alımların gerçekleştirildiği görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Doğrudan temin” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde, 2024 yılı için büyükşehir belediyesi sınırları dışında bulunan idarelerin 207.453 Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlarının ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın, ihale komisyonu kurma ve 10’uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama

zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak karşılanabileceği belirtilmiştir.

4734 sayılı Kanun’un “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; idarelerce eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği ve bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ile belli istekliler arasında ihale usulünün temel usuller olduğu hüküm altına alınmıştır.

Anılan Kanun’un “Uygulanacak ihale usulleri” başlıklı 18’inci maddesinde ise; açık ihale usulü, belli istekliler arasında ihale usulü ve pazarlık usulü ihale usulleri olarak sayılmış olup doğrudan temin bir ihale usulü olarak sayılmamıştır.

Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “Parasal limitler kapsamında yapılacak alımlar ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak alımlar” başlıklı 14’üncü maddesinin (3) ve (4) numaralı alt bentlerinde;

“(3) Parasal limitler dâhilinde yapılacak alımlarda, piyasada yapılan fiyat araştırması sonucunda bu limitlerin aşılacağının tespit edilmesi halinde, ihtiyacın Kanunun ilgili hükümlerine göre ihale yoluyla temin edilmesi gerekir.

(4) Kanunun 18 inci maddesinde öngörülen ihale usulleriyle temin edilmesi gereken ihtiyaçlar, parasal limitlerin altında kalacak şekilde adet, kısım veya gruplara bölünmek suretiyle temin edilemez.” açıklamalarına yer verilmiştir.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünemeyeceği, bu durumun Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil ettiği, doğrudan teminin bir ihale usulü olarak belirlenmediği ve bir alım yöntemi olarak Kanun’da belirtilen özel durumlarda kullanılabileceği, 4734 sayılı Kanun’un 22/d maddesi kapsamında yapılacak alımlarda ise piyasada fiyat araştırmasının yapılması ve öngörülen parasal limitin aşılacağının anlaşılması durumunda ihtiyacın ihale yoluyla temin edilmesinin gerektiği anlaşılmaktadır.

Yapılan incelemede ise araç madeni yağ ve adblue yakıt katkısı alımlarının yıl içerisinde çeşitli zamanlarda 4734 sayılı Kanun’un 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin suretiyle yapıldığı, ancak doğrudan temin suretiyle yapılan bu alımların toplam tutarının yukarıda belirtilen limiti aştığı görülmüştür. Bahsi geçen alımlar şu şekildedir:

Tablo 11: Doğrudan Teminle Gerçekleştirilen Alımlar

Yukarıdaki tabloda belirtilen ve yıl içerisinde farklı tarihlerde gerçekleştirilen alımlar, her bir türü kendi içerisinde aynı ihaleye konu olabilecek alımlar olup bu alımların doğru bir ihtiyaç analizi yapılması suretiyle doğrudan temin limitinin üstünde kaldığının tespiti halinde 4734 sayılı Kanundaki ihale usulleri kullanılarak yapılması gerekmektedir.

Kamu İdaresi cevabında, bulgu konusu madeni yağlarla ilgili olarak; madeni yağın motor mekanik aksamında, motor içi sürtünme aşınımlarını engellemek amacıyla kullanıldığı ve viskozite özellikleri araç marka ve modellerine göre üretici firma ve yetkili servislerce önerilen yağın kullanımının gerekli olduğu, 4734 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesi uyarınca yapılacak ihalelerde madeni yağ alımı için marka ve model belirtilemeyeceğinden Kanun’un 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin yöntemi ile alım yapıldığı belirtilmiştir. Ancak ihalelere ilişkin yasal düzenlemelerde, Kanun’un 22/d maddesi kapsamında doğrudan temin yöntemi ile yapılan alımlarda marka ve model belirtilebileceğine dair bir hüküm bulunmamaktadır. Ayrıca, yetkili servis tarafından önerilen madeni yağın viskozite ve diğer özellikleri belirlenerek ihale yapılmak suretiyle ihtiyacın temininde hiçbir engel bulunmaktadır. Cevapta, bulgu konusu adblue katkısı alımlarıyla ilgili olarak; belirtilen malın güneş ışığında 10°C ve altında 36 ay, 25°C ve altında 18 ay, 30°C ve altında 12 ay, 35°C ve altında 6 ay minimum raf ömrüne sahip olduğu, bu saklama koşullarından dolayı Kanun’un 22/d maddesi kapsamında alım yapıldığı belirtilmiştir. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün internet sayfasından alınan bilgilere göre 1929-2024 yılları arasında Çanakkale için ortalama sıcaklık Temmuz ayında 25.2 ve Ağustos ayında 25.1 derece olup bahsedilen sıcaklık değerlerinin malın saklama koşullarına uygun olduğu görülmüştür. Ayrıca, ihale kapsamında alınacak malın İdareye yüklenici tarafından peyderpey teslim edilmesi konusunda da hiçbir engel bulunmamaktadır.

Sonuç olarak ihalelerde saydamlığı, rekabeti ve eşit muameleyi sağlamak adına kanunda belirtilen ihale usulleriyle yapılması gerekmektedir.