|
ÖZET: 2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları, il belediyesi tarafından ihale edilen anahtar teslim götürü bedel sözleşmeli yapım işinde mevzuata aykırı uygulamaları ortaya koymaktadır. Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin 41. maddesine göre, yüklenici geçici kabul başvurusunda gecikirse veya işi kabule uygun hale getiremezse, durum tutanakla tespit edilmelidir. Kabul komisyonu, işin kusurlu ve eksik kısımlarının toplam bedelinin sözleşme bedelinin yüzde beşini aşmaması koşuluyla oluşturulabilir. Aksi takdirde geçici kabul gerçekleştirilemez.
Geçici kabul sürecinde tespit edilen eksiklikler için yükleniciye belirli bir süre tanınmakta; bu süre içinde eksikliklerin giderilmemesi durumunda günlük gecikme cezası uygulanmaktadır. Ayrıca, teminat süresi boyunca yüklenici, işin bakımını ve onarımını üstlenmekle yükümlüdür. Yapım işinde tespit edilen eksik imalat veya şartnameye uygun olmayan malzeme kullanımı durumunda, bu giderlerin yükleniciden talep edilmesi gerekmektedir. Denetim sonuçları, yüklenici tarafından teslim edilmesi gereken belgelerin eksik olduğunu, ayrıca bazı teknik şartlara aykırı imalatların kabul edildiğini göstermektedir. Bu durum, kamu idaresinin ek mali yükümlülükler üstlenmesine neden olmuştur. Sonuç olarak, eksik işlerin geçici kabul tutanağında belirtilmesi ve yüklenici sorumluluğundaki bakım ve onarımların zamanında yapılması önem arz etmektedir. |
BULGU: Yapım İşinde Usule Uygun Olmayan İşlemlerin Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
İdare tarafından ihale edilen ve geçici kabulü yapılan anahtar teslim götürü bedel sözleşmeli yapım işinde, mevzuata uygun olmayan bir takım uygulamalar görülmüştür.
Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 41’inci maddesinde;
(3) Yüklenici geçici kabul başvurusunda gecikmiş olursa veyahut işi süresinde kabule elverişli duruma getirememişse; sözleşmeye göre işin bitmesi gereken tarihte yapı denetim görevlisi veya idarece görevlendirilecek işin niteliğine uygun sayıda teknik eleman tarafından iş yerinde incelenerek o günkü durum bir tutanakla tespit edilir. Bu inceleme sırasında yüklenicinin veya vekilinin de hazır bulunması gereklidir. Yükleniciye yapılacak tebligata rağmen kendisi veya vekili gelmezse yapı denetim görevlisi veya idare bu incelemeyi tek taraflı olarak yapar ve düzenlenen tutanakta bu husus belirtilir.
(4) Kabul komisyonunun oluşturulması ve işyerine gönderilebilmesi, yapılan işin kusurlu ve eksik kısımlarının bedelleri toplamının işin sözleşme bedelinin yüzde beşinden fazla olmamasına bağlıdır. Bu oranı geçmeyen kusur ve eksiklikler, aynı zamanda işin idareye teslimine ve kullanılmasına ve/veya işletilmesine engel olmayacak ve herhangi bir tehlikeye meydan vermeyecek nitelikte olmalıdır.
5b) Kabul komisyonu, kabule engel nitelikte olmamakla birlikte yapılan işte kusur ve eksiklikler tespit ederse; geçici kabul tutanağını tanzim ederek gördüğü kusur ve eksikliklerin ayrıntısını gösterir bir liste düzenler ve bunların giderilmesi için gerekli olan süreyi tutanakta belirtir. Belirlenen sürenin sonunda, yüklenici bulunsun veya bulunmasın, işin son durumu, yapı denetim görevlisi tarafından düzenlenecek bir tutanakla tespit edilir ve idareye iletilir. Eksikliklerin giderilmesi halinde geçici kabul tutanağı onaylanır. Kabul komisyonunun tespit ettiği eksiklikler, belirlenen sürede yüklenici tarafından giderilmezse bu sürenin bitiminden sonra eksikliklerin giderilmesine kadar geçecek her gün için, sözleşmesinde günlük gecikme cezası olarak yazılan tutarın %10’u oranında günlük ceza uygulanır. Ancak gecikme otuz günü geçerse ceza uygulamasına devam edilmekle birlikte idarece kusur ve eksiklikler yüklenici nam ve hesabına giderilebilir. Bu durumda kabul tutanağı eksikliklerin giderilmesinden sonra idarece işleme konularak onaylanır ve bu tarih kabul tarihi olarak dikkate alınır.
42’nci maddesinde;
“ Geçici kabul ile kesin kabul tarihi arasında geçecek süre teminat süresidir. Yapım işlerinde teminat süresi, sözleşmesinde aksine bir hüküm yoksa on iki aydan az olamaz.”
43’üncü maddesinde ise;
“ Yüklenici işlerin, teminat süresi içindeki bakımını yapmak ve tümünü iyi bir şekilde korumak ve çıkabilecek kusur ve aksaklıkları gidermek zorundadır. (Bu çerçevede, yapı ve yapıyı oluşturan makine, ekipman ve tesisatın işler halde ve kullanıma hazır biçimde bulunmasını sağlamaya dönük periyodik bakım hizmetlerinin verilmesine ve gerekli hallerde malzeme/parça değişimi yapılmasına ilişkin giderlerin karşılanması da yükleniciye aittir.
İdareler, işin önem ve niteliğini göz önünde bulundurarak, teminat süresi içinde yüklenicilerin bakımlarını yapmakla yükümlü oldukları hususlarda sözleşme ve eklerine özel hükümler koyarlar.
Bitirilmiş yapıların idare tarafından kullanılma ve işletilmesinden kaynaklanan veya yüklenicinin kusurları dışındaki hallerin gerektirdiği, birinci fıkrada tanımlanan periyodik bakım dışındaki, onarımlar bakım yükümlülüğünün dışındadır.
Kullanma ve işletme sonucu olmaksızın ortaya çıkan kusur ve aksaklıkların giderilmesi ve teminat süresince işlerin bakım giderleri yükleniciye aittir.”
Yine aynı şartnamenin 24’üncü maddesinde;
“ Yapı denetim görevlisi, yüklenici tarafından yapılmış olan işin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunu veya malzemenin şartnamesine uygun olmadığını gösteren delil ve emareler gördüğü takdirde, gerek işin yapımı sırasında ve gerekse kesin kabule kadar olan sürede bu gibi eksiklerin, hataların ve kusurların incelenmesi ve tespiti için gerekli görülen yerlerin kazılmasını ve/veya yıkılıp yeniden yapılmasını yükleniciye tebliğ eder. Bu incelemeler yüklenici veya vekili ile birlikte yapılır. Yüklenici veya vekili bu konuda yapılacak tebliğe uymazsa, incelemeler yapı denetim görevlisince tek taraflı olarak yapılıp durum bir tutanakla tespit edilir. Bu gibi inceleme ve araştırmaların giderleri, işlerin eksik, hatalı ve kusurlu olduğunun anlaşılması halinde yükleniciye ait olur. Aksi anlaşılırsa genel hükümlere göre işlem yapılır. Sorumluluğu yükleniciye ait olduğu anlaşılan hatalı, kusurlu ve malzemesi şartnameye uymayan işlerin bedelleri, geçici hakedişlere girmiş olsa bile, yüklenicinin daha sonraki hakedişlerinden veya kesin hakedişinden ya da teminatından kesilir.”
hükümleri yer almaktadır.
Bu hükümlere göre; yüklenici geçici kabul başvurusunda gecikmiş olursa veyahut işi süresinde kabule elverişli duruma getirmezse, durum idarece tutanakla tespit edilir. İşin kusurlu ve eksik kısımlarının bedelleri toplamının işin sözleşme bedelinin yüzde beşinden fazla olduğu ya da bu oranı geçmese bile aynı zamanda işin idareye teslimine ve kullanılmasına ve/veya işletilmesine engel olan ve herhangi bir tehlikeye meydan verilen hallerde de kabul komisyonu oluşturulamayacaktır. Dolayısıyla geçici kabul de yapılamayacaktır. Ayrıca geçici kabul komisyonu, kabule engel nitelikte olmasa bile yapılan işte kusur ve eksiklikler tespit ederse; geçici kabul tutanağını tanzim ederek gördüğü kusur ve eksikliklerin ayrıntısını gösterir bir liste düzenleyecek ve bunların giderilmesi için gerekli olan süreyi tutanakta belirecektir.
Yukarıda değinildiği üzere; teminat süresi geçici kabulle kesin kabul arasında olup, en az 12 aydır. Bu sürede oluşan bakım, periyodik bakım vb. ile çıkabilecek kusur ve aksaklıkların giderleri yüklenici sorumluluğundadır. İdareler bakıma ilişkin sözleşme ve eklerine özel hükümler koyabilecektir. Bunula beraber; kullanma ve işletme kaynaklı ya da yüklenici kusuru dışındaki hallerde, periyodik bakım hariç, bakım ve ortaya çıkan kusur ve aksaklıkların giderilmesinden yüklenici sorumlu olmayacaktır.
Ayrıca; yapım işinde eksik imalat ya da şartnamesine uygun olmayan malzeme kullanıldığı tespit edilirse, bunların giderilmesinin yükleniciden istenmesi gerekir. Bunlara ilişkin bedeller ödenmiş olsa bile, bunların bedelleri de kesilmelidir.
Son olarak yine aynı şartnamenin 14’üncü maddesinde;
“Yüklenici, üstlenmiş olduğu işleri, sorumlu bir meslek adamı olarak fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapmayı kabul etmiş olduğundan, kendisine verilen projeye ve/veya teknik belgelere göre işi yapmakla, bu projenin ve/veya teknik belgelerin iş yerinin gereklerine, fen ve sanat kurallarına uygun olduğunu, ayrıca işin yapılacağı yere, kullanılacak her türlü malzemenin nitelik bakımından yeterliliğini incelemiş, kabul etmiş ve bu suretle işin teknik sorumluluğunu üstlenmiş sayılır. Bununla birlikte yüklenici, kendisine verilen projelerin ve/veya şartnamelerin, teslim edilen işyerinin veya malzemenin veyahut talimatın, sözleşme ve eklerinde bulunan hükümlere aykırı olduğunu veya fen ve sanat kurallarına uymadığı hususundaki karşı görüşlerini teslim ediliş veya talimat alış tarihinden başlayarak on beş gün içinde (özelliği bakımından incelenmesi uzun sürebilecek işlerde, yüklenicinin isteği halinde bu süre idarece artırılabilir) idareye yazı ile bildirmek zorundadır. Bu sürenin aşılması halinde yüklenicinin itiraz hakkı kalmaz.”
hükmü yer almaktadır.
Bu hükümlere göre de; yüklenicinin kendisine verilen proje vb. diğer belgelerin fen ve sanat kurallarına uygun olmadığına dair bir şüphesi varsa itiraz edecektir. Aksi halde herhangi bir itirazı mümkün olmayacaktır.
Yapılan incelemelerde ise; Abs soğutma grubu vakum pompası ve 4 yıllık yedek parçasının, chiller yedek parçalarının, hava kanallar sızdırmazlık raporlarının yüklenici tarafından idareye teslim edilmediği, güneş enerji santrali eğitimlerin verilmediği buna rağmen bu hususların geçici kabul tutanağında yer almadığı tespit edilmiştir. Bozulan asansörlere ilişkin onarım giderlerinin teminat süresi içerisinde idarece ödendiği, yine yukarıda ayrıntısı ile ifade edildiği üzere asansör periyodik bakımlarının idarece yapıldığı, güneş enerji santrallerinin bakımının hiç yaptırılmadığı, klozet rezervuarlarının idarece değiştirildiği tespit edilmiştir. Ayrıca yine yukarıda yazılı olan mevzuat hükümlerine aykırı olarak; teknik şartnameye göre güçleri yetersiz olan asansörlerin kabul edildiği, güneş enerji santralinde yer alan inverterlerin çalışma aralıklarının teknik şartnamede istenen özellikte olmamasına rağmen kabul edildiği tespit edilmiştir. Son olarak; proje ve diğer dokümanların teslimi ve sonrasında herhangi bir itirazı olmamasına rağmen, uygulama aşamasında seksiyonel kapının yapılamayacağı ve soğutma kuleleri kablolarının projede eksik gösterilmesi gerekçesiyle yeni fiyat yapıldığı ve idarenin ek mali külfete katlandığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi tarafından verilen ayrıntılı cevapta; gerekli çalışmaların tek tek yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; eksik yapılan işlerin geçici kabul tutanağında belirtilmesi, teknik şartnameye aykırı imalatların kabul edilmemesi, teminat süresi içerisinde yüklenici sorumluluğunda olan bakım, onarım vb.nin yüklenici tarafından yaptırılması ve yüklenici sorumluluğunda olan imalatlar için ek bedel ödenmemesi gerekmektedir.