|
ÖZET: Sosyal Denge Sözleşmesi’nde yer alan düzenlemelerin 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları çerçevesinde incelenmesi, bazı hükümlerinin 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun belirlediği çerçevenin dışına çıktığını ortaya koymaktadır. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesi, belediyelerdeki kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebileceğini belirtirken, bu tazminatın tavan tutarının belirlenmesi için ilgili belediye ile en çok üyeye sahip sendika arasında bir sözleşme yapılması gerektiğini vurgulamaktadır. Ancak, mevcut sözleşmede sosyal denge tazminatı dışında çeşitli konulara da yer verilmiştir.
Sözleşmenin 1’inci maddesi, kamu görevlilerinin mali ve sosyal durumlarını iyileştirmeyi, adaletli ücret dağılımını sağlamayı ve iş performansını artırmayı amaçladığını ifade etmektedir. Bununla birlikte, sendika ve üyelerinin hak ve yükümlülükleri ile ilgili düzenlemeler de sözleşme metninde yer almaktadır. Ancak, sosyal denge tazminatı ile ilgili olmayan bu düzenlemelerin sözleşmeye dahil edilmesi, ilgili mevzuata aykırılık teşkil etmektedir. İdare, bu bulgulara katıldığını ve gerekli düzenlemelerin yapılacağını belirtmiştir. Sonuç olarak, sosyal denge sözleşmesinin yalnızca sosyal denge tazminatı ödemeleri ile ilgili hükümler içermesi gerektiği, diğer düzenlemelerin ise sözleşme kapsamına alınmaması gerektiği anlaşılmaktadır. |
BULGU: Sosyal Denge Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümler Konulması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare ile Tüm Yerel Yönetim Hizmetleri Kolu Kamu Görevlileri Sendikası arasında akdedilen ve 2024-2025 yılını kapsayan Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesinde, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu ile belirlenen çerçevenin dışına çıkılarak sosyal denge ödemesi kapsamına girmeyen düzenlemelere yer verildiği görülmüştür.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesinde, Belediyelerin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebileceği, ödenebilecek aylık tutarının, 4688 sayılı Kanun’a göre yapılan Toplu Sözleşme’de belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ile bu belediyede en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında yapılabilecek sözleşmeyle belirleneceği hüküm altına alınmıştır.
4688 sayılı Kanun’un “Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması” başlıklı 32’nci maddesine göre, 27.6.1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere, ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediye başkanı arasında, Toplu Sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilmektedir. Yine yapılacak olan bu sözleşme bu Kanun’un uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmamaktadır.
4688 sayılı Kanun hükümleri uyarınca 3.9.2023 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2024 ve 2025 Yıllarını Kapsayan 7. Dönem Toplu Sözleşme’nin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Mali ve Sosyal Haklar başlıklı Dördüncü Bölümünün “Sosyal Denge Tazminatı” başlıklı 1’inci maddesinin 1’inci fıkrasında ise; “Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine, 4688 sayılı Kanunun 32’nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %120’sidir. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” Denilmektedir.
Yukarıda belirtilen yasal düzenlemelerden de görüleceği üzere, sosyal denge sözleşmesinde sadece tavan tutarı aşmamak kaydıyla görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre ödenebilecek tazminatın aylık tutarı düzenlenebilecektir. Sosyal denge sözleşmelerine, yetkilendirilen husus dışında hükümler konulması ilgili mevzuata aykırı olacaktır.
Yukarıda belirtilen hükümlerin aksine Belediye ile Tüm Yerel Yönetim Hizmetleri Kolu Kamu Görevlileri Sendikası arasında imzalanan sosyal denge tazminatı ödenmesinde verilen yetkinin dışında kalan çeşitli konuların da sözleşmeye konu edildiği görülmektedir.
Bu kapsamda Sözleşmenin;
1’inci maddesinde sözleşmenin amacı olarak, kamu görevlilerinin mali ve sosyal durumunu iyileştirmek, aynı işi yapan kişiler arasında adaletli ücret dağılımını sağlamak, mesleki eğitim ve kültürel düzeylerini yükseltmek, iş performans ve verimliliğini artırarak demokratik ve katılımcı çalışma düzenini oluşturmak olarak ifade edildiği,
6’ncı maddesinde işverenin hak ve yükümlülükleri ile ilgili çeşitli düzenlemeler yapıldığı,
7’nci maddesinde sendika ile üyelerinin hak ve yükümlülüklerine ilişkin çeşitli düzenlemeler yapıldığı,
9 ve 10’uncu maddelerinde sendika için kurum içinde sağlanacak imkanlar ve duyuru panolarının temini ve sendikal çalışmalar için salon araç gereç kullanımı ile ilgili düzenlemelere yer verildiği,
10’uncu maddesinde çalışan personelin kendisi ve bakmakla yükümlü oldukları eş ve çocukların belediyenin kuruluşlarından ve sosyal tesislerinden (spor kompleksi, kültür merkezinde bulunan sinema, tiyatro, düğün salonu, nikah salonu vb) ücretsiz veya indirimli olarak imkanlar nispetinde yararlanması içeren düzenlemeye yer verildiği,
görülmüştür.
İdare tarafından verilen cevapta bulguya iştirak edilmiş olup, bulgu doğrultusunda düzenlemelerin yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, sosyal denge sözleşmesinin konusu memur ve sözleşmeli personele yapılacak sosyal denge tazminatı ödemesi tutarının belirlenmesi olup, sosyal denge ödemesiyle ilgili olmayan düzenlemelere sözleşmede yer verilmemesi gerekmektedir.