|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, işyeri açma ve çalışma ruhsatı için belediyeler tarafından belirlenen ücret tarifeleri doğrultusunda, ruhsat başvuru sahiplerinden ek ücret talep edildiği tespit edilmiştir. Kamu kurumları tarafından sunulan hizmetler karşılığında alınan ödemelere harç denir ve bu harçlar, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu çerçevesinde düzenlenmiştir. Kanun, belediyelerin belirli hizmetler için harç talep etme yetkisini açıkça belirtmektedir. Ancak, bu hizmetler dışında ek ücret talep edilmesi hukuka aykırıdır.
Denetim bulguları, belediyelerin işyeri açma izinleri için belirlediği “İşyeri Açma İzin Ücreti”nin, ilgili kanun ve yönetmeliklere aykırı olarak tahsil edildiğini göstermektedir. 2464 sayılı Kanun’un 97. maddesi, yalnızca harç veya katılma payı konusuna girmeyen ve isteğe bağlı hizmetler için ücret alınabileceğini ifade etmektedir. Bu bağlamda, yapılan incelemelerde, işyeri açma ruhsatı için alınan ücretlerin, kanunda belirtilen harçlardan daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, belediyelerin gelir tarifelerinin, Anayasa’nın 73. maddesine uygun olarak düzenlenmesi gerekmektedir. Harçların ve ücretlerin mevzuata uygun hale getirilmesi, hukukun üstünlüğü açısından büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle, mevcut tarifelerin gözden geçirilmesi ve hukuka uygun bir şekilde yeniden düzenlenmesi elzemdir. |
BULGU: Harç Konusu Olan Hizmet İçin Ayrıca Ücret Talep Edilmesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Harç konusu olan işyeri açma ve çalışma ruhsatı için Kurum tarafından ayrıca ücret tarifesi belirlendiği ve ruhsat başvuru sahiplerinden söz konusu ücretin tahsil edildiği tespit edilmiştir.
Münhasıran kamu kurum ve kuruluşları tarafından sunulan bazı hizmetler karşılığında, hizmeti alanlardan tahsil edilen ödemelere harç adı verilmektedir. Harçlar da vergiler gibi kanunla konulup kanunla değiştirilmekte ancak vergilerden farklı olarak “karşılıklı” ve “belirli bir hizmet bedeli” olma özelliklerini ihtiva etmektedir.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nda, belediyeler tarafından yerine getirilmesi gereken birçok hizmet için bu hizmetler karşılığında hizmetten yararlananlardan harç bedeli alınması gerektiği hüküm altına alınmıştır. Kanun’un ikinci kısmı tamamen harçlara ayrılmış, hangi hizmet için hangi usul ve tutarda harç alınacağı detaylı bir şekilde anlatılmıştır.
Kanun’un 97’nci maddesinde; belediyelerin bu Kanun’da harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili olduğu ifade edilerek, ücret tarifesinin ancak “harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edilen hizmetler” için belirlenebileceği tereddüte mahal olmayacak katiyette beyan edilmiştir.
Mezkûr Kanun’un 85’inci maddesinde harçların uygulanmasına ilişkin esas ve usullerin yönetmelikle belirleneceği hüküm altına alınmış, bu kapsamda İçişleri Bakanlığı tarafından hazırlanan “2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Çeşitli Harçlarla İlgili Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik” 21.08.1981 tarih ve 17435 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Kanun’a paralel olarak, Yönetmelik’in 18’inci maddesinde de, harç konusu hizmetlerden dolayı mükelleflerden, her ne ad altında olursa olsun başkaca bir karşılık istenemeyeceği açıkça belirtilmiştir.
Kuruma ait gelir hesapları ve tarife cetvelleri üzerinde yapılan incelemeler neticesinde; 2464 sayılı Kanun’da harç konusu yapılan işyeri açma ve çalışma ruhsatına yönelik belediye meclisince ayrıca “İşyeri Açma İzin Ücreti” adı altında ücret tarifesi belirlenmiş olup işyeri açma ve çalışma ruhsatı başvuru sahiplerinden Belediye Gelirleri Kanunu’nca alınması gereken “İşyeri Açma İzni Harcı” yerine ücret tarife cetvelinde gösterilen “İşyeri Açma İzin Ücreti”nin tahsil edildiği tespit edilmiştir.
Aşağıdaki tabloda 10.02.2014 tarih ve 2014/5896 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 1. Grupta yer alan belediyeler için tespit edilen “İşyeri Açma İzni Harcı” tutarları ile İdare tarafından 2024 yılı Ücret Tarifesinde belirtilen “İşyeri Açma İzin Ücreti” tarifesine yer verilmiştir.
Tablo 8: İdare Tarafından Alınması Gereken Harç Tutarları ile Ücret Tarifesinde Belirtilen İdarece Tahsil Edilen Ücretlerin Kıyaslaması
| İşyerinin Alanı | İşyerinin Alanı | Belediye Grubu (I.Grup) | Belediye Grubu (I.Grup) | Belediye Grubu (I.Grup) |
| İşyerinin Alanı | İşyerinin Alanı | BKK ile Tespit Edilen “İşyeri Açma İzni Harcı” (TL) (a) |
İdare Tarafından 2024 yılında Uygulanan ve Ücret Tarifesinde Belirlenen “İşyeri Açma İzin Ücreti” (TL) (b) |
İdare Uygulamasının Olması Gereken Tutarın Yüzde Kaç Fazlası Olduğu (c=(b-a)/a)) (%) |
| Her Tür İşyeri İçin |
25 m2 ye kadar | 0,50 | 18,00 | 3.500 |
| Her Tür İşyeri İçin |
26 m2 – 100 m2 arası | 0,70 | 4,00 | |
| Her Tür İşyeri İçin |
101 m2 – 250 m2 | 0,80 | 3,00 | |
| Her Tür İşyeri İçin |
251 m2 – 500 m2 arası | 0,90 | 2,50 | |
| Her Tür İşyeri İçin |
501 m2 den yukarı | 1,00 | 2,00 |
Kamu İdaresince, gelir tarifesinin bulguda belirtilen hususlar dikkate alınarak düzenleneceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; Anayasa’nın 73’üncü maddesinde vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin kanunla konulacağı, kanunla değiştirilip kaldırılabileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükme uygun olarak belediyeler tarafından bazı hizmetler için alınacak harçlar 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nda düzenlenmiştir. Söz konusu hizmetlerin sunulması sonrasında bahsedilen harçların ilgili kişilerden alınmaması mevzuata aykırı olduğu gibi Kanun’da belirtilen hizmetler veya bu hizmetlerin bazı unsurları için harç dışında ayrıca ücret talep edilmesi de hukuka aykırıdır. Bu nedenle yukarıda yer alan ücretin gözden geçirilerek tarife cetvelinin hukuka uygun hale getirilmesi önem arz etmektedir.