|
ÖZET: İşçilerin yıllık fazla çalışma saatleriyle ilgili yapılan denetimlerde, bazı çalışanların 4857 sayılı İş Kanunu’nda belirlenen yıllık 270 saatlik sınırı aştığı tespit edilmiştir. İş Kanunu’nun 41. maddesinin sekizinci fıkrası, fazla çalışma sürelerinin bir yılda 270 saati geçemeyeceğini açıkça belirtmektedir. Ayrıca, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak yönetmeliklerle çalışma sürelerine ilişkin uygulama şekilleri düzenlenecektir. Şirketin İnsan Kaynakları Yönetmeliği de, yöneticinin onayıyla yıllık 270 saati aşmamak kaydıyla fazla çalışma yapılabileceğini ifade etmektedir.
Denetim sonucunda, 643 çalışanın fazla çalışma sürelerinin yasal sınırları aştığı ortaya çıkmıştır. Şirket, işçilerin fazla çalışma için onay alması ve bu sürelerin karşılığının ödenmesi durumunda, idari para cezasına muhatap olmayacaklarını belirtse de, bu durum 4857 sayılı Kanun’un 41. maddesi ve ilgili yönetmeliklere aykırılığı ortadan kaldırmamaktadır. İş Kanunu’nun 104. maddesi, çalışma sürelerine aykırı olarak işçi çalıştıran işverenlere idari para cezası uygulanacağını öngörmektedir. Sonuç olarak, mevzuat ve şirket iç düzenlemeleri gereği, işçilere yıllık 270 saati aşan fazla çalışma yaptırılmaması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu durum, hem yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi hem de işçi haklarının korunması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: İşçilerin Yıllık Fazla Çalışma Saati Sınırının Aşılması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Şirkette istihdam edilen işçilerin bazılarına, 4857 sayılı İş Kanunu’nda azami süre olarak belirtilen yıllık 270 saati aşan sürelerde fazla çalışma yaptırıldığı görülmüştür.
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Fazla çalışma ücreti” başlıklı 41’inci maddesinin sekizinci fıkrasında; fazla çalışma süreleri toplamının bir yılda 270 saatten fazla olamayacağı belirtilmiştir. Aynı Kanun’un “Çalışma süresi” başlıklı 63’üncü maddesinin son fıkrasında; çalışma sürelerine ilişkin uygulama şekillerinin, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir yönetmelikle düzenleneceği ifade edilmiştir.
İş Kanunu’na İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği’nin “Fazla çalışmada sınır” başlıklı 5’inci maddesinde; fazla çalışma sürelerinin toplamının bir yılda 270 saatten fazla olamayacağı, süre sınırının, işyerlerine veya yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkin olduğu belirtilmiştir.
Ayrıca Şirket Yönetim Kurulu Kararıyla çıkartılan İnsan Kaynakları Yönetmeliğinin eki olan mali haklar ve tahsisler tablosunda; ihtiyaç halinde isim bazında yönetici onayıyla yıllık 270 saati aşmamak üzere fazla çalışma yapılabileceği belirtilmiştir.
Mevzuat hükümlerinden açıkça anlaşıldığı üzere fazla çalışma süresinin bir yılda 270 saatten fazla olmaması gerekmektedir.
Yapılan incelemede, Şirkette istihdam edilen 643 personele ilişkin fazla çalışma süresinin 4857 sayılı Kanun’da belirlenen üst limiti aştığı tespit edilmiştir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine Şirket tarafından özetle; işveren, işçinin fazla çalışma için onayını almışsa, işçiye fazla çalışmasının karşılığını ödemişse yahut işçiye hak ettiği serbest zamanı süresi içinde kullandırmışsa, fazla çalışma saati yıllık 270 saati geçse bile Kanun’un 102’nci maddesinin (c) bendinde belirtilen idari para cezasına muhatap olunmayacağı, bu durumun sadece işçiye iş akdini haklı olarak fesih hakkı vereceği belirtilmiştir.
Ancak Bulgu konusu husus, 102’nci maddenin (c) bendinde düzenlenen idari para cezasına ilişkin olmayıp, 4857 sayılı Kanun’un 41’inci maddesinde, İş Kanunu’na İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği’nin 5’inci maddesinde ve Şirket İnsan Kaynakları Yönetmeliğinde belirtilen fazla süreli çalışma sınırına uyulmamasına ilişkindir.
Her ne kadar Şirket idari para cezasına muhatap olunmayacağını belirtse de 4857 sayılı Kanun’un 104’üncü maddesinde; bu Kanunun 63’üncü maddesinde ve bu maddede belirtilen yönetmelikte belirlenen çalışma sürelerine aykırı olarak işçilerini çalıştıran işveren veya işveren vekiline idari para cezası verileceği belirtilmiştir. İlgili maddeye istinaden, fazla çalışmaya ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla çıkarılan, bulguda da yer verilen Yönetmelik kapsamında işçilerin fazla çalışma sürelerinin toplamının bir yılda 270 saatten fazla olamayacağı düzenlenmiştir. Dolayısıyla fazla çalışma sürelerinin 270 saati aşması durumunda Şirket, Yönetmelik hükümlerine aykırılıktan 104’üncü maddede belirtilen idari para cezasına muhatap olabilecektir. Şirket idari para cezasına muhatap olmayacak olsaydı dahi bu durum, Kanunla getirilen kamu düzenine ilişkin hükümlere uymamaya dayanak oluşturmamaktadır.
Sonuç olarak, mevzuat ve Şirket iç düzenlemeleri uyarınca, istihdam edilen işçilere bir yılda 270 saati aşan fazla çalışma yaptırılmaması gerektiği değerlendirilmektedir.