İdareye Ait Olan ve İşletilmek Üzere Kiraya Verilen Su Ürünleri Halinin İşletme Kira Gelirlerinin Tahsilatının Yapılmaması (Sayıştay)

BULGU: İdareye Ait Olan ve İşletilmek Üzere Kiraya Verilen Su Ürünleri Halinin İşletme Kira Gelirlerinin Tahsilatının Yapılmaması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

İdareye ait olan su ürünleri halinin işletilmesi için ihaleyle kiraya verildiği ancak işletmeciden kira gelirlerinin tahsilatının düzenli olarak yapılmadığı görülmüştür.

1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu’na dayanılarak hazırlanan Su Ürünleri Toptan ve Perakende Satış Yerleri Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde;

“Bu Yönetmelikte yer alan terimlerin tanımları aşağıda belirtilmiştir.

(■■■)

Su Ürünleri Hali: Belediyeler ya da gerçek veya tüzel kişiler tarafından bu Yönetmelikte yer alan hususlara ve projesine uygun olarak kurulan, su ürünlerinin açık artırma ile toptan satışının, muhafazasının, kalite, hijyen ve sağlık kontrolünün ve dağıtımının yapıldığı, kapasitesi 10 ton/gün ve üzeri olan yerlerdir. …

h) İşletmeci: Su ürünleri hali veya toptan satış merkezinin bu Yönetmelikte yer alan ilgili hükümlerinin yerine getirilmesinden ve uygulanmasından sorumlu ve yetkili olan belediyeler, gerçek ve tüzel kişilerdir. .” düzenlemesi,

Aynı Yönetmeliğin “Rüsum, Teminat ve Ücretler” başlıklı 28’inci maddesinde ise;

“Belediyeler tarafından işletilen su ürünleri halinde veya toptan satış merkezinde uygulanacak rüsum, teminat ve yer tahsis ücretleri aşağıda belirtildiği şekilde uygulanır.

Rüsum: Su ürünleri halinde veya toptan satış merkezinde satışa sunulan su ürünlerinin günlük toplam satış bedelinin %3 ünü geçmemek şartıyla, Belediye Meclisince belirlenecek oranda makbuz karşılığı rüsum alınır. Bunun dışında her ne ad altında olursa olsun başka bir resim ve ücret alınmaz.

Teminat: Ticarî güvenin sağlanması ve tarafların haklarının korunması amacıyla, su ürünleri halinde ve toptan satış merkezinde kendilerine yer tahsisi yapılanlardan teminat olarak, Belediye Meclisince belirlenen miktarda nakit, banka mektubu veya devlet tahvili alınır. Ancak, su ürünleri halinde kendilerine yer tahsis edilenlerden istenecek teminatta Hakem Kurulunun önerisi dikkate alınır. Belirlenen teminatın ilgili veznelere ödenme dönemleri, saklama şartları, iadeleri gibi hususlar Belediye Meclisi tarafından belirlenecek esaslar çerçevesinde yapılır. Bu teminat, amacı dışında kullanılamaz, haczedilemez.

Yer Tahsis Ücreti: Su ürünleri halinde ve toptan satış merkezinde yer tahsis ücretleri Belediye Meclisi tarafından belirlenen tarife üzerinden ödenir. Su ürünleri halinde ücretlerin belirlenmesinde Hakem Kurulu önerileri göz önünde bulundurulur.

Gerçek ve tüzel kişiler tarafından işletilmekte olan su ürünleri halinde ve toptan satış merkezinde bu madde hükümleri uygulanmaz.” düzenlemesi yapılmıştır.

Yukarıda yer verilen düzenlemelere göre, belediyeler kurmuş oldukları su ürünleri halini ya kendileri işletecek ve bu işletme dolayısıyla söz konusu Yönetmelik’in 28’inci maddesinde belirtilen rüsum geliri ve diğer gelirleri elde edecek ya da su ürünleri halini işletilmek üzere gerçek ve tüzel kişilere ihaleyle kiraya verecek ve işletme kira geliri elde edecektir.

Yapılan incelemede, İdare tarafından kurulan su ürünleri halinin, 2014 yılında yapılan ihaleyle 10 yıl süre ile işletilmek üzere, İdarenin kendi şirketi olan İstanbul Yönetim Yenileme Anonim Şirketi’ne (İSYÖN AŞ) kiraya verildiği, ancak bu kiralama dolayısıyla işletmecinin yıllık ödemesi gereken kira bedellerinden sadece ilk yıl (2015 yılı) kira bedelini ödediği, bunun dışında İdareye başkaca bir kira ödemesinde bulunmadığı, İdare tarafından ise bu kira bedellerinin tahsilatı için herhangi bir işlem yapılmadığı tespit edilmiştir.

İdare ile İşletmeci arasında akdedilen “Beylikdüzü İlçesi, Gürpınar Su Ürünleri Halinin 10 yıl süre ile işletmeye verilmesi işi” adlı İşletme Sözleşmesi’nin “Bedel ve Ödeme” başlıklı 25’inci maddesinde;

“İşletme bedeli ihale sonucunda ortaya çıkan bedeldir.

İşletme bedelleri yıllık dönemler şeklinde ödenecektir.

İşletmeci yıllık brüt ciro üzerinden ödemesi gereken bedeli bir yıllık sözleşme süresinin tamamlanmasından itibaren 20 gün içinde ödeyecektir.

Vadesinde ödenmeyen bedeller sözleşmede ayrıca özel bir hüküm olmaması halinde temerrüt faizi ile birlikte tahsil edilir.

İhale kapsamında idareye ödenmesi öngörülen yıllık asgari işletme bedeli sözleşme tarihinden itibaren Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından belirlenen yıllık ortalama üretici fiyat endeksi (ÜFE) oranında artırılır.” düzenlemesi,

Söz konusu sözleşmenin “İşletmecinin Kusuru ve Akde Aykırılığın Müeyyidesi” başlıklı 36’ncı maddesinde; “İBB, işletmecinin kusurlu hareketlerinden veya diğer kusurlardan meydana gelecek zararlardan sorumluluk kabul etmez, işletmeci böyle durumlarda hak iddia edemez. Ayrıca işletmecinin bu şartnamedeki yükümlülüklerine aykırı davranışta bulunduğunun tespiti halinde idare, sözleşmeyi tek taraflı feshetme yetkisine sahiptir. Fesih öncesinde idareye 10 (on) gün süre vererek akde aykırılığın giderilmesi gereğini tebliğ ederek süre sonunu bekler. Sözleşmenin feshedilmesi durumunda dijital platform sistemleri idareye teslim edilir.” düzenlemesi,

Aynı sözleşmenin “Sözleşmenin Feshi” başlıklı 37’nci maddesinde ise; “Sözleşmenin imzalanmasından sonra, işletmecinin taahhüdünden vazgeçmesi veya yükümlülüklerini idari şartname, teknik şartname ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi durumunda idarenin en az 10 (on) gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi halinde, idare tarafından ayrıca protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın kesin teminatı gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.” düzenlemesi,

Bulunmaktadır.

İdare tarafından kiraya verilen Gürpınar Su Ürünleri Hal Kompleksi’nin kira başlangıç tarihi, yer teslim tarihi olan 11.09.2015 tarihidir. Kira bedeli ise en az 2.000.000 TL/Yıl olmak üzere yıllık brüt cironun %6’sıdır. Bu tutar ise yıllar itibarıyla yıllık ortalama üretici fiyat endeksi oranında artırılacaktır. Ayrıntısı aşağıdaki tabloda gösterildiği üzere, işletmeci İdareye sadece 2015 yılı döneminin kira bedelini ödemiş, bunun dışınca başkaca bir kira bedeli ödememiştir. İdare tarafından ise işletmeciye sözleşmede belirtilen kira alacaklarının tahsil edilmemesi durumunda uygulanması gereken yaptırımlar uygulanmamış, kira tahsilatı için herhangi bir işlem yapılmamıştır.

Tablo 43: Balık Hali İşletmesi Kira Gelirlerini Gösterir Cetvel

Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; kira bedeli borcuna yönelik ihtarnamenin imza sürecinde olduğu, su ürünleri hali işletme kira gelirleri için tahsilat işlemlerine başlanacağı ifade edilmiştir.

Sonuç olarak, İdare tarafından işletilmek üzere kiraya verilen su ürünleri halinin işletmecisinden kira gelirlerinin tahsilatının düzenli olarak yapılması, işletmecinin yükümlülüklerini sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi durumunda ise yine sözleşmede belirtilen akde aykırılık durumunda uygulanması gereken müeyyidenin uygulanması gerekmektedir.