|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay denetim raporları, büyükşehir ilçe belediyesinin doğrudan teminle gerçekleştirdiği alımlarda bazı hatalı uygulamaları ortaya koymaktadır. İncelemeler, bu alımların Kamu İhale Kurumu’na bildirilmediğini, parasal limitler dâhilindeki alımlarda yasaklılık teyidinin yapılmadığını ve bazı alımların doğrudan temin yöntemiyle parçalara bölündüğünü göstermektedir. Kamu İhale Kurumu’na bildirim yükümlülüğü, alımın yapıldığı ayı takip eden ayın onuncu gününe kadar yerine getirilmelidir. Ancak, bu yükümlülüğe uyulmadığı tespit edilmiştir.
Ayrıca, parasal limit dâhilindeki doğrudan temin alımlarında yasaklılık kontrolü yapılmaması, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun gerekliliklerine aykırıdır. Bu kapsamda, alım yapılacak kişinin yasaklı olup olmadığının kontrol edilmesi zorunludur. İncelemeler, bazı alımlarda bu kontrolün yapılmadığını ortaya koymaktadır. Son olarak, bazı işlerin açık ihale usulü ile yapılması gerekirken doğrudan temin yöntemiyle parçalara bölünerek gerçekleştirildiği belirlenmiştir. Bu durum, Kamu İhale Kanunu’nun temel ilkelerine aykırılık teşkil etmekte ve rekabet, eşit muamele gibi ilkelerin ihlaline yol açmaktadır. Dolayısıyla, alımların yasal çerçevede gerçekleştirilmesi ve doğrudan temin yönteminin yalnızca belirlenen şartlar altında kullanılması gerekmektedir. |
BULGU: Doğrudan Teminle Yapılan Alımlarda Hatalı Uygulamalar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Doğrudan teminle yapılan bazı alımlarda, yapılan alımların Kamu İhale Kurumu’na bildirilmediği, parasal limit dâhilindeki bazı alımlarda yasaklılık teyidinin yapılmadığı ve bazı alımların doğrudan temin yöntemiyle parçalara bölünerek yapıldığı görülmüştür.
Doğrudan Teminle Yapılan Alımların Kamu İhale Kurumu’na Bildirilmemesi
Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “Alımlara İlişkin Uygulama Esasları” başlıklı 4’üncü maddesinin 9’uncu fıkrasında;
“Alım sonucuna ilişkin bilgilerin, en geç alımın yapıldığı ayı takip eden ayın onuncu gününe kadar Kuruma bildirilmesi zorunludur.”
hükmü ter almaktadır.
Yapılan incelemede, doğrudan teminle yapılan bazı alımların Kamu İhale Kurumu’na bildirilmediği görülmüştür.
Belirtilen Tebliğ hükümleri gereğince, yapılan bütün doğrudan temin alımlarının Belediye tarafından Kamu İhale Kurumu’na bildirilmesi gerekmektedir.
Parasal Limit Dâhilindeki Doğrudan Temin Alımlarında Yasaklılık Teyidinin Yapılmaması
Belediye tarafından yapılan parasal limit dâhilindeki bazı doğrudan temin alımlarında yasaklılık teyidinin yapılmadığı görülmüştür.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre doğrudan temin ile yapılan alımlarda alım yapılacak kişinin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığının teyit edilmesi zorunlu değildir. Ancak, parasal limit dâhilindeki doğrudan teminle yapılan alımlarda istisnai olarak yasaklılık teyidi gerekmektedir.
Doğrudan Temin Yöntemiyle Yapılacak Alımlara İlişkin Tebliğ’in “Alımlara İlişkin Uygulama Esasları” başlıklı 4’üncü maddesinin 8’inci fıkrasında,
“Kanunun 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen parasal limitler dahilinde yapılan alımlarda, alım yapılacak gerçek veya tüzel kişinin Kurumun internet sayfasındaki yasaklılar listesinde bulunup bulunmadığı kontrol edilir ve bu kişinin listede bulunduğunun anlaşılması durumunda, söz konusu kişiden alım yapılmaz. Aynı maddenin diğer bentleri kapsamında yapılan alımlarda ise alım yapılacak gerçek veya tüzel kişiye ilişkin yasaklılık teyidi yapılmaz.”
hükmü yer almaktadır.
Söz konusu Tebliğ hükmü uyarınca, Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendine göre belirlenen limit dâhilinde yapılan alımlarda, alım yapılacak kişinin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığının teyit edilmesi zorunlu olup, bahsi geçen kişinin yasaklı olduğunun anlaşılması hâlinde bu kişiden alım yapılmamalıdır.
Yapılan incelemede, doğrudan temin kapsamındaki bazı alımlarda Kamu İhale Kurumu’nun internet sayfasından yasaklılık teyitlerinin yapılmadığı görülmüştür.
Belediye tarafından 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendine göre parasal limitler dâhilinde yapılan alımlarda yasaklılık teyidinin yapılması gerekmektedir.
Açık İhale ile Yapılması Gereken İşlerin Parçalara Bölünerek Doğrudan Temin ile Yapılması
İdarenin yıl boyunca yaptığı bazı işlerin açık ihale usulü ile yapılması gerekirken doğrudan temin yöntemiyle parçalara bölerek yaptığı görülmüştür.
4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Doğrudan Temin” başlıklı 22’nci maddesinde,
“Aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilan yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temini usulüne başvurulabilir.
d) Büyükşehir belediyesi sınırları dahilinde bulunan idarelerin on beş milyar (2023 yılı için bu tutar 431.810 TL olarak belirlenmiştir), diğer idarelerin beş milyar Türk Lirasını (2023 yılı için 143.845 TL olarak belirlenmiştir) aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar.”
Bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10’uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir.”
“Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde,
“İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur.
Aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri bir arada ihale edilemez.
Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemez.
Bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usullerdir. Diğer ihale usulleri Kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabilir.” hükümlerine yer verilmiştir.
4734 sayılı Kanun’un 19’uncu maddesine göre açık ihale usulü ile temini gereken ihtiyacın, Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendi için öngörülen parasal sınırların altında kalacak şekilde, adet bazında veya aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikteki mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin, kalemlere veya gruplara bölünmek suretiyle aynı Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendine göre temini, 4734 sayılı Kanun’un temel ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir.
Yapılan incelemede, Belediye tarafından 2024 yılında gerçekleştirilen, bazı makine teçhizat alımlarının, bazı yapım işleri ile bakım onarım hizmetlerinin Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen ihale usulleri ile alınması gerekirken, kısımlara bölünerek Kanun’da özel alım usulü olarak belirtilen doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Bu itibarla, rekabeti, eşit muameleyi, güvenilirliği, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamak amacıyla aynı nitelikte olan ve bütünlük sağlayan alımların, 4734 sayılı Kanun’da yer alan temel ihale usulleriyle gerçekleştirmesi ve doğrudan temin yönteminin Kanun’da belirtilen şartlara uygun olarak kullanılması gerekmektedir.