|
ÖZET: Taksitlendirilerek tecil edilen alacakların muhasebe kayıtlarında hatalı bir şekilde yer aldığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay denetim raporuna göre, bu alacakların tahsilat işlemlerinin muhasebeleştirilmesinde 122 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı veya 222 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı yerine 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabının kullanılması, kayıtların gerçekte olduğundan fazla görünmesine yol açmıştır. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen hükümlere göre, tecil edilmiş alacakların izlenmesi gereken hesaplar ve tahsilat işlemlerinin nasıl kaydedileceği açıkça tanımlanmıştır.
Yapılan incelemeler sonucunda, taksitlendirilerek tecil edilen alacakların ilk kayıtlarının doğru hesaplarda yapıldığı, ancak tahsilatların hatalı bir şekilde 121 no’lu hesapta kaydedildiği belirlenmiştir. Bu durum, alacak bakiye raporunda 393.401,88 TL tutarındaki tecil edilmiş alacakların, muhasebe kayıtlarında 122 ve 222 no’lu hesaplar aracılığıyla toplam 2.018.681,59 TL olarak izlendiğini göstermektedir. Hatalı muhasebe işlemleri nedeniyle, bilançoda 122 ve 222 no’lu hesaplarda toplam 1.625.279,71 TL fazla, 121 no’lu hesapta ise aynı tutarda eksiklik meydana gelmiştir. İdare, bu bulgulara katıldığını ve gerekli düzeltmelerin yapılacağını belirtmiştir. Tecilli alacakların muhasebe kayıtlarının doğru bir şekilde yapılması için 122 ve 222 no’lu hesapların kullanılması, mali tablolara doğru verilerin aktarılması açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Taksitlendirilerek Tecil Edilen Alacakların Muhasebe Kayıtlarında Hatalı Olarak Yer Alması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
Taksitlendirilerek tecil edilen alacakların; bu alacaklara dair tahsilat işleminin muhasebeleştirilmesinde, 122 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı veyahut 222 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı yerine 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabının kullanılması sebebiyle muhasebe kayıtlarında olduğundan fazla tutarla yer aldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 122 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabının mahiyetinin izah edildiği 92’nci maddesinde; bu hesabın, mevzuatı mucibince gelirlerden alacaklar hesabı veya gelirlerden takipli alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan içinde bulunulan mali yıl sonunu geçmeyen bir süre ile tecil veya tehir edilen tutarlar ile duran varlıklar ana hesap grubundaki gelirlerden tecilli ve tehirli alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan dönem sonunda tecil ve tehir süresi bir yılın altına inen tutarlar ile bunlardan tahsil edilen veya takibe alınan tutarların izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir.
Mezkûr Yönetmelik’in aynı hesabın işleyişinin izah edildiği 94’üncü maddesinde; bu hesapta kayıtlı alacaklardan, nakden veya mahsuben yapılan tahsilatın bir taraftan bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedileceği belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 222 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabının mahiyetinin izah edildiği 166’ncı maddesinde ise; bu hesabın, mevzuatı mucibince gelirlerden alacaklar hesabı yahut gelirlerden takipli alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan bir yılı aşan bir süreyle tecil veyahut tehir edilen tutarların izlenmesi için kullanılacağı hüküm altına alınmıştır.
Yukarıdaki mevzuat hükümleri birlikte ele alındığında, tecil edilmiş alacakların; vadelerine göre 122 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı yahut 222 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabında izleneceği, vadesi 1 yılın altına inen tecilli alacakların 222 no.lu hesaptan 122 no.lu hesaba aktarılacağı ve bu alacaklardan yapılan tahsilatın ise 122 no.lu hesaba alacak kaydı yapılması suretiyle muhaebeştirilerek kayıtlardan çıkarılacağı anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede; taksitlendirilerek tecil edilmiş olan alacaklara dair ilk kayıtların vadelerine binaen 122 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı yahut 222 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabına yapılmış olduğu, ancak bu alacaklardan yapılan tahsilatın ise 122 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı veyahut 222 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı yerine 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar Hesabına alacak kaydedilerek muhasebeleştirildiği ve alacak bakiye raporunda yıl nihayeti itibarıyla 393.401,88 TL gözüken taksitlendirilerek tecil edilmiş alacak tutarının, muhasebe kayıtlarında 122 no.lu hesap ile 222 no.lu hesap vasıtası ile yekûn 2.018.681,59 TL olarak izlendiği tespit edilmiştir. Hatalı muhasebe takibi sebebiyle; bilançoda 122 no.lu ve 222 no.lu hesaplar yekûn olarak 1.625.279,71 TL fazla, 121 no.lu hesap ise aynı tutarda noksan yer almaktadır.
İdare tarafından verilen cevapta, bulguya iştirak edilmiş olup gerekli düzeltmelerin yapılacağı ifade edilmiştir.
Tecilli alacaklardan yapılan tahsilatın muhasebe kayıtlarına alınmasında, 122 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabı yahut 222 Gelirlerden Tecilli ve Tehirli Alacaklar Hesabının kullanılması ve bu suretle mali tablolara doğru veri aktarılması gerekmektedir.