İdare Bünyesinde Bulunan Araçların Yönetiminde Aksaklıklar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: İdare Bünyesinde Bulunan Araçların Yönetiminde Aksaklıklar Bulunması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi

İdarenin taşıt ve iş makinası kullanımlarının düzensiz olduğu, yapılan kiralamaların ve yükleniciler tarafından sağlanan taşıt kullanımlarının hizmet gerekçelerinin bulunmadığı, çok sayıda aracın yakıt giderinin ödendiği görülmüştür.

237 sayılı Taşıt Kanunu’nun “Kurumların edinebilecekleri taşıtlar” başlıklı 7’nci maddesinin,

“Kurumların taşıt ihtiyaçlarını hizmet alımı suretiyle karşılamaları esastır. Bu şekilde temini mümkün olmayan, ekonomik bulunmayan veya sağlık, savunma ve güvenlik gibi nedenlerle hizmet alımı suretiyle karşılanması uygun görülmeyen taşıtlar diğer yollarla edinilebilir.

Kullanılacak bu taşıtların, muayyen ve standart tipte, lüks ve gösterişten uzak, memleket yollarına elverişli ucuz ve ekonomik olanlarından temin olunması şarttır. Bu taşıtlar münhasıran resmi hizmetin ifasında kullanılmak üzere daire veya kurumlarının sorumlu makamlarınca tevzi ve tahsis olunurlar.

Şehir ve kasabalarla demiryolları istasyonlarından ve gündelik muayyen tarifelerle işleyen Devlete, belediyelere ait taşıt güzergahından uzak bulunan mevkilerdeki teşkilat ve işyerlerinde devamlı veya geçici olarak görevli memur, subay ve hizmetlileri ve bu mevkide oturan ailesi efradını ve okula giden çocuklarını oranın bağlı bulunduğu şehir ve kasabaya veya en yakın muayyen tarifeli taşıt güzergahına götürüp getirmek için birinci fıkrada yazılı taşıtlardan tahsis edilebilir. Şehir ve kasaba hudutları içerisinde olmakla beraber tren, otobüs gibi gündelik muayyen tarifelerle işleyen taşıt güzergahından uzak bulunan münferit mevkilerdeki teşkilat ve iş yerlerinde devamlı veya geçici olarak görevli memur ve hizmetlilerin bu mevkiler ile en yakın muayyen tarifeli taşıt güzergahına götürüp getirilmesi için de bu taşıtlar kullanılabilir.”

şeklindeki hükmü ile 17.05.2024 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren tasarruf tedbirleri konulu 2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararının “Resmî Taşıtların Edinilmesi ve Kullanılması” başlıklı bölümünün,

“ 5/1/1961 tarihli ve 237 sayılı Taşıt Kanununa ekli (1) ve (2) sayılı cetvel kapsamındaki hizmetlere ve koruma altına alınanlara tahsis edilen taşıtlar dışında hiçbir makama taşıt tahsis edilmeyecektir. Söz konusu cetvellerde yer almayanlardan 3 sayılı Üst Kademe Kamu Yöneticileri ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usûllerine Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine ekli (I) sayılı cetvelde yer alan kadro, pozisyon ve görevlerde bulunanlar ile belediye başkanları ve belediyelerde genel sekreterler ve genel müdürler; ikametgâhları ile görev yerleri arasındaki sadece sabah-akşam geliş ve gidişleri için hizmet aracı olarak kuramların mevcutlarında bulunan binek veya station wagon tipi taşıtlardan yararlanabilecektir. Millî Savunma Bakanlığı, Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü personeli ile 24/2/1983 tarihli ve 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanununa tabi olarak görev yapanlardan; güvenlik ihtiyaçları nedeniyle gerekli görülenlerin ikametgâhları ile görev yerleri arasındaki sadece sabah-akşam geliş ve gidişleri Cumhurbaşkanlığı izniyle hizmet araçlarıyla sağlanabilecektir. Ayrıca bakanlıklarda hizmet taşıtlarından en fazla 3 adedi bakanlar tarafından belirlenecek esaslar çerçevesinde makam hizmetlerinde kullanılabilecektir.

237 sayılı Kanun hükümlerinin izin verdiği hâller hariç hiçbir makama arazi binek gibi taşıtlar ile yabancı menşeli taşıt, makam aracı olarak tahsis edilmeyecektir.

Memuriyet mahalli dışındaki görevlere (şehirler arası, merkezden taşraya ve taşradan merkeze vb.) zorunlu durumlar hariç resmî taşıtla gidilmeyecektir. Ayrıca memuriyet mahalli dışındaki görevlere başka ulaşım araçları ile gidilmesi hâlinde aynı yere ilgilinin görevinde kullanılmak üzere taşıt gönderilmeyecek, gidilen yerdeki resmî hizmet araçlarından istifade edilecektir.

Hizmet aracı olarak kullanılan taşıtlar, münhasıran resmî hizmetlerin yerine getirilmesi amacıyla aynı kurumun birimleri arasında ayrım yapılmaksızın ve mümkün olduğu ölçüde güzergâh birleştirmesi yapılarak kullanılacaktır. Bu taşıtlar; özel işlerde, tatil günlerinde ve personel servis aracı olarak kullanılmayacak, hiçbir makam, birim ve şahsın kullanımına tahsis edilmeyecektir. Bu hükümler 237 sayılı Kanunun 17 nci maddesinin ikinci fıkrası kapsamında kullanılan taşıtlar hakkında da uygulanacaktır.

237 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile 17/3/2006 tarihli ve 2006/10193 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesine İlişkin Esas ve Usullerin 6 ncı maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca, 237 sayılı Kanuna ekli (1) sayılı cetvelde belirtilenlere tahsis olunacak taşıtlar hariç, bütün taşıtlarda “Resmî hizmete mahsustur” ibaresi yer alacaktır.

Kamu kurum ve kuruluşlarının şoför ihtiyacı, kadrolu şoför veya hizmet alımı suretiyle taşıt edinimi sözleşmelerine dayalı olarak karşılanmak yerine öncelikle 17/3/2006 tarihli ve 2006/10194 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Taşıtları Sürebilecek Kamu Görevlilerinin Belirlenmesine İlişkin Esas ve Usuller çerçevesinde resmî görevi ifa etmek üzere taşıta ihtiyaç duyan kamu görevlilerinin görevlendirilmesi suretiyle karşılanacaktır.

Bu Genelge kapsamında edinimine izin verilen taşıtlar, kullanım süresi ve maliyet analizleri dikkate alınarak en ekonomik yöntemle temin edilecektir. Hizmet aracı olarak kullanılacak taşıtlarda baz veya standart donanımlı, yerli ve elektrikli, binek ve station wagon cinsi taşıtlarda 1600 cc ve altındaki motor hacimli, işletme maliyetleri düşük ve ekonomik olan taşıtlar tercih edilecektir. Ayrıca hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtlarda model yılı yeni araçlar yerine ekonomik olması durumunda binek ve station wagon cinsi taşıtlarda 10 yaşını, diğer taşıtlarda 15 yaşını doldurmamış olmak kaydıyla model yılı yeni olmayan araçlara öncelik verilecektir.

Taşıtların verimli kullanımı ile işletme maliyetlerinin asgari seviyeye indirilmesine yönelik gerekli önlemler idarelerce alınacaktır. Bu kapsamda taşıtların masrafları gider türleri itibarıyla plaka bazında düzenli olarak kayıt altına alınacak, harcama yetkililerince taşıtların çalışma süresi, güzergâhı, ortalama yakıt tüketim değeri, bakım maliyetleri ve sürücü performansı düzenli olarak izlenecektir.”

şeklindeki hükümleri birlikte değerlendirildiğinde;

İdarenin Belediye Başkanı dışındaki görevlilere araç tahsis edemeyeceği,

Çalışanların ulaşımlarının resmi hizmete mahsus araçlarla sağlanmayacağı,

Hizmet gereği kullanılan araçların tatil günlerinde kullanılamayacağı,

Hizmet aracı adı altında hiçbir görevliye araç tahsis edilemeyeceği,

Hizmet gereği kullanılacak araçların birimlerce güzergah birleştirmesi yoluyla ortak bir şekilde kullanılacağı,

Hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtlarda model yılı yeni araçlar yerine ekonomik olması durumunda binek ve station wagon cinsi taşıtlarda 10 yaşını, diğer taşıtlarda 15 yaşını doldurmamış olmak kaydıyla model yılı yeni olmayan araçlara öncelik verileceği,

Taşıtların masraflarının gider türleri itibarıyla plaka bazında düzenli olarak kayıt altına alınacağı harcama yetkililerince taşıtların çalışma sürelerinin, güzergâhlarının, ortalama yakıt tüketim değerlerinin, bakım maliyetlerinin ve sürücü performanslarının düzenli olarak izleneceği,

anlaşılmaktadır.

Tabloda kullanılan taşıt ve diğer araçların İdare birimlerine dağılımı gösterilmiştir.

Tablo 20: Taşıt ve Araçların İdare Birimlerine Dağılımı

İdarece 142 adet idare malı, 71 adet kiralanan, 79 adet ise kullanımı bedelsiz olarak sağlanan toplam 292 adet taşıt ve iş makinasının kullanıldığı tespit edilmiştir. Bu araçlara ilişkin olarak katedilen mesafe ve tüketilen yakıt bilgisi (jeneratörler hariç) tabloda gösterilmiştir. Tabloda gösterilen Km bilgisi yıl içinde yapılan 289 yakıt verme işleminde kaydedilen Km ‘lerin hatalı olması nedeniyle yaklaşık olarak verilmiştir. Bu yakıt verme işlemlerinin bir kısmında önceki Km yazılmamış, bazılarında ise katedilen Km sıfır olarak gösterilmiştir. Görüldüğü üzere tüketim miktarları ve kullanım mesafeleri İdarenin hizmet ettiği nüfus ve görev alanına kıyasla hayli yüksektir.

Tablo 21: Araçların Mesafe ve Yakıt Tüketimi Bilgisi

Yapılan incelemede, İdarede araçların teminine ve kullanımına yönelik ihtiyaç analizi yapılmadığı, taşıt ve makine havuzu sisteminin uygulanmadığı, taşıt ve iş makinaların dağıtılmak suretiyle harcama birimlerinin kullanımına verildiği, bu birimlerce taşıt ve iş makinalarının çalışma bilgilerinin düzenli olarak tutulmadığı, harcama yetkilisi olan birim müdürlerince bunların kullanımlarının ve giderlerinin izlenip kaydedilmediği, araçların birimin hangi işlerinde ve ne sürelerde kullanılacağının önceden belirlenip planlanmadığı; her kullanım için araç görev emri vb. bir izin ve bilgi formu düzenlenmediği, düzenlenenlerin sonradan ve topluca düzenlendiği, bunların araç kullanımlarını izleyen Ulaşım Müdürlüğü’ne gönderilmediği ve bir sisteme kaydedilmediği; bazı araçların 7 gün 24 saat esasına göre personelin kullanmına verildiği, bazı araçların yüksek mesafeler yaptığı bazılarının ise düşük mesafeler için kullanıldığı görülmüştür.

Bununla birlikte, İdarenin 64 muhtelif taşıt, 11 adet iş makinası ve 4 adet traktörü kendi Şirketlerinden bedelsiz kullanmak üzere temin ettiği, belediye şirketlerinin ise bu araçları üçüncü kişilerden ihalesiz bir şekilde kiralayarak İdarenin kullanımına verdiği görülmüştür. Bu araçlardan 5 adet taşıt, 3 adet iş makinasının kullanımına ilişkin sözleşme ve belgelerin bulunmadığı tespit edilmiştir. Bedelsiz olarak kullanılan araç sayısının yüksek olması, İdarenin bu araçları şirketleri üzerinden temin etmek suretiyle ihale sistemi dışına çıkarak araç temin ettiğini göstermektedir. Söz konusu bedelsiz tahsis şeklindeki kullanımların, bu araçları üçüncü kişilerden kendi ihtiyaçları için kiralayan şirketlerin sonradan bunları İdareye kullandırması nedeniyle oluşabilecek her türlü kazalardan dolayı ortaya çıkacak maddi ve cezai sorumluluklar ile sigorta hukuku açısından, hem şirketler hem de İdare için riskli olduğu değerlendirilmektedir.

Ayrıca bazı özel amaçlı araçlar ihale ile kiralanarak temin edildikten sonra aynı nitelikteki başka araçların kullanım süreleri yıl içinde aylık dönemlere bölünmek suretiyle doğrudan temin veya pazarlık usulü ile ilave olarak temin edildiği tespit edilmiştir.

Bu itibarla, taşıt kullanımlarının anılan mevzuat hükümlerine uygun olarak düzenlenmesi, temin edilecek araçların sayı ve niteliklerinin hizmet ihtiyaç analizlerine dayanılarak belirlenmesi, taşıtlar ile diğer araç ve makinaların kullanımlarında havuz sistemine geçilmesi, her türlü kullanımların birimlerin somut işleri ile ilişkilendirilerek kaydedilmesi ve izlenmesi, Belediye Başkanı dışında makam taşıtı kullanımı yapılmaması, hizmet araçlarının kişilere ölçüsüz kullanım imkanı verecek şekilde 7/24 esasında kullandırılmaması, araçların şirketlerce bedelsiz tahsis edilmesi şeklindeki kullanımların sonlandırılması gerekmektedir.