|
ÖZET: İdarenin iştiraklerinden tahsil edilmesi gereken gelirlerin yeterli düzeyde toplanmadığı tespit edilmiştir. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Büyükşehir Belediyesi’nin alacakları arasında yer alan taşınır ve taşınmaz gelirleri, kira bedelleri, kullanım hakları ve diğer çeşitli gelir kalemleri toplamda 3.379.982.944,99 TL olarak belirlenmiştir. Bu durum, belediye şirketleri için gerekli tahsilat işlemlerinin yeterince yerine getirilmediğini göstermektedir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun ilgili maddeleri, belediyenin gelirlerinin izlenmesi ve tahsilatının sağlanması konusundaki sorumluluklarını açıkça ortaya koymaktadır. İdare, iştiraklerinden elde edilen alacakların tahsilatı için gerekli adımları atmadığı için, bu alacakların önemli bir kısmı henüz tahsil edilmemiştir. Denetim bulguları üzerine, İdare, iştiraklerden gelir tahsilatı için takip ve tahsilat işlemlerine başladığını belirtmiştir. İlgili şirketlere ait borçlar için ihtarnamelerin imza sürecinde olduğu ifade edilmiştir. Bu bağlamda, İdare’nin, alacakların tahsilatı için etkin hukuki yolları kullanarak gerekli işlemleri tamamlaması önem arz etmektedir. |
BULGU: İdarenin İştiraklerinden Yapılması Gereken Gelir Tahsilatlarının Yeterli Düzeyde Gerçekleşmemesi
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
İdarenin, iştiraklerinden tahsili gereken teşebbüs ve mülkiyetler gelirleri niteliğindeki alacaklarının tahsilatının yeterli düzeyde gerçekleşmediği görülmüştür.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 18’inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, belediyenin hak ve menfaatlerini izlemek, alacak ve gelirlerinin tahsilini sağlamak; (e) bendinde ise büyükşehir belediyesinin ve bağlı kuruluşları ile işletmelerinin etkin ve verimli yönetilmesi sağlamak büyükşehir belediye başkanının görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. Aynı Kanun’un “Büyükşehir belediyesinin gelirleri” başlıklı 23’üncü maddesinde ise taşınır ve taşınmaz mal gelirleri ile yapılacak hizmetler karşılığı alınacak ücretlerin büyükşehir belediyesinin gelirleri arasında olduğu belirtilmiştir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Şirket kurulması” başlıklı 26’ncı maddesinde; büyükşehir belediyesinin kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurabileceği ifade edilmiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesinde; her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumlu oldukları hüküm altına alınmıştır.
Yapılan incelemede, İdarenin 31.12.2024 tarihi itibarıyla hissedarı olduğu şirketlerden teşebbüs ve mülkiyet geliri niteliğinde olan; taşınır ve taşınmaz kira geliri, kullanım hakkı geliri, ecrimisil geliri, kurum karları, otobüs bilet geliri, hasılat payları gibi adlar altında tahakkuk etmiş ancak tahsilatı gerçekleşmemiş toplam 3.379.982.944,99 TL alacağı olduğu tespit edilmiştir.
İdarenin, şirketlerinden olan alacaklarına ilişkin bilgilere aşağıdaki tabloda yer verilmiştir:
Tablo 54: İdarenin Şirketlerinden Olan Alacakları
| Şirketin İsmi | Şirketin Borcu (TL) |
| BELTUR AŞ | 7.568.109,41 |
| ENERJİ AŞ | 27.735.457,36 |
| HAMÎDÎYE AŞ | 2.486.326,54 |
| İGDAŞ | 15.214.536,82 |
| ÎSFALT AŞ | 486.221.203,93 |
| ÎSPARK AŞ | 325.104.588,54 |
| KÜLTÜR AŞ | 1.264.914,29 |
| METRO İSTANBUL AŞ | 1.738.447.898,16 |
| OTOBÜS AŞ | 69.304,00 |
| ŞEHİR HATLARI AŞ | 3.752.009,39 |
| ÎPA AŞ | 390.033,11 |
| MEDYA AŞ | 142.894.751,21 |
| ÎSTGÜVEN AŞ | 560.386.675,11 |
| ÎSYÖN AŞ | 60.113.424,12 |
| ÎSPER AŞ | 8.333.713,00 |
| Toplam | 3.379.982.944,99 |
Bu durum, İdare tarafından söz konusu gelirlere ilişkin tahsilatlar konusunda belediye şirketleri için yapılması gereken iş ve işlemlerin tam olarak yerine getirilmediğini göstermektedir.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, İdare tarafından özetle; İdarenin iştiraklerinden gelir tahsilatı için gerekli takip ve tahsilat işlemlerinin yapılmaya başlandığı, iştirak şirketlerinin taşınmaz kullanımlarından kaynaklanan kira bedeli, kullanım hakkı bedeli, ecrimisil bedeli borçlarına yönelik ihtarnamelerin imza sürecinde olduğu ifade edilmiştir.
Sonuç olarak, İdare tarafından, tahsil edilmesi gereken alacakların tamamının tahsilatı konusunda hukuki zeminde etkin çözüm yollarının işletilerek gerekli takip ve tahsilatların sağlanması gerekmektedir.