|
ÖZET: İçme suyu temin ve dağıtım sistemlerinde su kayıp ve kaçak oranlarının, belirlenen yasal limitlerin üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, suyun etkin kullanımı ve israfın önlenmesi amacıyla “İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği”nin yürürlüğe girmesiyle birlikte ele alınmaktadır. Yönetmelik, büyükşehir ve il belediyelerinin su kayıplarını 2023 yılı itibarıyla %30, 2028 yılına kadar ise %25 seviyesine indirmelerini zorunlu kılmaktadır. Diğer belediyeler için ise bu oranlar sırasıyla %35, %30 ve %25 olarak belirlenmiştir.
Yönetmelik, su kayıplarının kontrolü konusunda ilgili kurumların denetim yetkisini de kapsamaktadır. Ayrıca, içme suyu sistemlerindeki kayıpların azaltılmasına yönelik stratejik planların oluşturulması ve gerekli teknik altyapının geliştirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. 2020-2024 yılları arasında Trabzon ilinde su kayıp oranlarının %40 civarında seyrettiği gözlemlenmiştir. Bu veriler, su yönetimi ve altyapı iyileştirmeleri için acil önlemler alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, su kaynaklarının verimli kullanımı ve israfın önlenmesi için su kayıp ve kaçak oranlarının azaltılması yönünde çalışmaların hızlandırılması büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, ilgili idarelerin gerekli adımları atması ve mevzuata uygun hareket etmesi beklenmektedir. |
BULGU: İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıp ve Kaçak Oranının Yüksek Olması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Bağlı İdaresi
İçme suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıp ve kaçak oranının mevzuata göre belirlenen seviyenin üstünde olduğu görülmüştür.
İçme ve kullanma suyunun etkin kullanılması ve israfının önlenmesi için su temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıplarının kontrol edilmesi amacıyla “İçme Suyu Temin ve Dağıtım Sistemlerindeki Su Kayıplarının Kontrolü Yönetmeliği” yayımlanmıştır.
Yönetmelik’in “Su kayıplarının azaltılması” başlıklı 9’uncu maddesinde;
“Büyükşehir ve il belediyeleri su kayıplarını 2023 yılına kadar en fazla %30, 2028 yılına kadar ise en fazla %25 düzeyine; diğer belediyeler su kayıplarını 2023 yılına kadar en fazla %35, 2028 yılına kadar en fazla %30, 2033 yılına kadar ise en fazla %25 düzeyine indirmekle yükümlüdürler.
Bu kapsamda, bu Yönetmelik uyarınca çıkarılacak Teknik Usuller Tebliğinde yer alan hususlar ve 12/10/2017 tarihli ve 30208 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İçme ve Kullanma Suyu Temini ve Dağıtım Sistemleri Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçevesinde gerekli faaliyetler yürütülür.”
Denilmektedir.
Aynı Yönetmelik’in “Sorumluluk” başlıklı 11’inci maddesinde;
“(1) Bu Yönetmelikte belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyenler 20/11/1981 tarihli ve 2560 sayılı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun ve ilgili diğer mevzuata göre sorumludurlar.
(2) Bu Yönetmelik kapsamında, içme suyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıplarının kontrolüne ilişkin olarak yapılan faaliyetler, ilgili mevzuat çerçevesinde ilgili kurum ve kuruluşlarca denetlenir ve gerektiğinde yaptırım uygulanır.
(3) İdareler, stratejik planlarında su kayıplarını azaltmaya yönelik faaliyetlerine yer vermek zorundadır.”
Hükümlerine yer verilmiştir.
Tarım ve Orman Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılan 2021/47 sayılı İçme Suyu Sistemlerindeki Su Kayıplarının Azaltılmasına Yönelik İş Termin Planı Genelgesi ve Eki Kılavuzda; su kayıp yönetimi biriminin kurulması ve birimin bu faaliyetleri sürdürülebilir bir şekilde yapabilmesi için personel sayısı ve niteliğinin iyileştirilmesi ile teknik altyapının ekipman ve teçhizat bakımından geliştirilmesinin su kayıplarının azaltılması konusunda önemli olduğu belirtilmiştir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre; büyükşehirlerde su ve kanalizasyon idareleri su kayıp oranlarını 2023 yılına kadar en fazla %30, 2028 yılına kadar ise en fazla %25 düzeyine indirmekle yükümlü ve sorumludur. Diğer taraftan stratejik planlarda su kayıplarını azaltmaya yönelik faaliyetlere yer verilmesi, ilgili birimlerin ekipman ve teçhizat bakımından geliştirilmesi gerekmektedir.
İdarenin hesap ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde; detayları aşağıdaki tabloda gösterildiği gibi Trabzon ilinde su kayıp ve kaçak oranının 2020 yılında %42,00, 2021 yılında %42,60, 2022 yılında %40,90, 2023 yılında %40,10 ve 2024 yılında %41,40 olarak gerçekleştiği tespit edilmiştir.
Tablo 13: Yıllar İtibarıyla Su Kayıp ve Kaçak Oranları Tablosu
| Yıl | Sisteme Girilen Su (m3/yıl) |
İzinli Tüketim (m3/yıl) |
Kayıp Miktarı (m3/yıl) |
Kayıp Oranı (%) |
| 2020 | 94.980.529 | 55.088.706 | 39.891.823 | 42,00 |
| 2021 | 82.674.971 | 47.479.162 | 35.195.809 | 42,60 |
| 2022 | 71.602.304 | 42.344.792 | 29.257.512 | 40,90 |
| 2023 | 72.893.643 | 43.650.621 | 29.243.022 | 40,10 |
| 2024 | 67.477.164 | 39.534.329 | 27.942.835 | 41,40 |
İdare tarafından verilen cevapta, bulguya iştirak edilmiş olup, bulgu doğrultusunda çalışma yapılacağı ifade edilmiştir.
Sonuç itibarıyla; kaynakların etkili ve verimli kullanılması, içme suyu temin ve dağıtım sistemlerinde israfın önlenmesi, yatırım planlamalarının doğru yapılması için su kayıp ve kaçak oranının azaltılması çalışmalarının hızlandırılması gerekmektedir.