Kurtalan Belediyesi Personel Limited Şirketi ile Yetkili Sendika Arasında İmzalanan Toplu İş Sözleşmesinin Bazı Hükümlerinin Kanunlara Aykırı Olması (Sayıştay)

BULGU: Kurtalan Belediyesi Personel Limited Şirketi ile Yetkili Sendika Arasında İmzalanan Toplu İş Sözleşmesinin Bazı Hükümlerinin Kanunlara Aykırı Olması

2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Olmayan İl Kapsamında Yer Alan İlçe Belediyesi

Kurtalan Belediyesi Personel Limited Şirketi ile yetkili sendika arasında imzalanan toplu iş sözleşmesinin kimi maddelerinin çalışma hayatını düzenleyen bazı Kanunlara aykırı hususlar içerdiği görülmüştür.

Toplu iş sözleşmesi için bir araya gelen taraflar her şeyden önce iyi niyetle hareket etmek zorundadırlar. Nitekim Medeni Kanunu’nun 2’nci maddesinde herkesin, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorunda olduğu ve bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeninin korumayacağı belirtilmiştir.

Borçlar Kanunu 19’uncu maddesinde düzenlenen sözleşme serbestisi ilkesini Medeni Kanunu’nun 2’nci maddesi ile birlikte değerlendirmek gerekmektedir. 2822 sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu’nun 66’ncı maddesinde bu Kanunda hüküm olmayan hallerde Medeni Kanun ve Borçlar Kanunu ile hizmet akdini düzenleyen diğer kanunların bu Kanuna aykırı olmayan hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir. Dolayısıyla taraflar her ne kadar serbest de olsalar hukuk düzeni bir hakkın kötüye kullanılmasını korumayacaktır.

Bu doğrultu da toplu iş sözleşmelerinde tarafların hak ve yükümlülüklerini, sözleşmenin uygulanması ve denetlenmesini ve uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin başvurulacak yolları düzenleyen hükümlerde yer alabilir.

Toplu sözleşme hakkı, taraflara Kanun’un belirlediği sınırlar içinde karar verme ve düzenleme yapma serbestisini veren bir haktır. Toplu sözleşme ile işçilerin mali ve sosyal hakları düzenlenir. Bu anlamda toplu sözleşme ile mali ve sosyal haklar alanında yeni haklar sağlanabilir, mevcut ekonomik ve sosyal haklarda değişiklikler veya iyileştirmeler yapılabilir.

Bununla birlikte toplu sözleşme hakkı işçilere, kanunla yüklenen bir takım yükümlülüklerden kurtulma hakkı vermez. Aynı şekilde toplu sözleşme hakkı, kanunun belirlediği sınırlar dışında düzenlemeler yapma, birtakım hak ve yükümlülükleri kaldırma ya da bazı hak ve yükümlülükler koyma hakkı da vermez.

Toplu sözleşme hakkı, yasama organının çıkardığı kanunları yürürlükten kaldıramayacağı gibi, kanunların uygulanamaz hale getirilmesini sağlamak maksadı ile de kullanılamaz. Yani toplu sözleşme ile kanun değişikliği yapılamaz. Ancak toplu sözleşme kapsamı içinde bulunan alanlarda kanun hükümleri gibi geçerli toplu sözleşme hükümleri uygulanır. Toplu sözleşmelerin kanun niteliğinde kural koyması demek kanun koyması, kanunu değiştirmesi ya da yürürlükten kaldırması olarak algılanamaz. Toplu sözleşmelerle bir kanun değiştirilemeyeceği gibi, yürürlükten de kaldırılamaz.

Kurtalan Belediyesi Personel Limited Şirketi ile yetkili sendika arasında 1.10.202430.09.2025 dönemini kapsayan 04.10.2024 tarihinde imzalanan toplu iş sözleşmesinin yürürlükte olan Kanunlara aykırı düzenlemeler içerdiği görülmektedir.

Belediye şirketi Kurtalan Belediyesi Personel Limited Şirketi ile yetkili sendika arasında imzalanan 01.10.2024 tarihli toplu iş sözleşmesinin;

-İş güvencesi ve işçi çıkartılması başlıklı 24’üncü maddesinde; iş akdinin feshedildiği durumlarda işyerinde çalışan işçi sayısına bakılmaksızın 4857 sayılı İş Kanununun iş güvencesine ilişkin hükümlerinin uygulanacağı, ayrıca 4857 sayılı yasanın 25’nci maddesi dışında keyfi ve haksız bir sebeple işten çıkarmalarda işten çıkarılan işçiye mahkemelerce uygun görülen kötü niyet tazminatı ile hakettiği kıdem ve ihbar tazminatlarının dışında ayrıca 50 aylık ücretleri tutarında iş güvencesi tazminatının işverence ödeneceği düzenlemesi yapılarak kanunda düzenlenmeyen yeni bir tazminat getirilmiştir. Aynı hükümleri içeren İşçi çıkarma başlıklı 41’nci maddesinde de; iş akdinin fesih edildiği durumlarda işyerinde çalışan işçi sayısına bakılmaksızın 4857 sayılı iş yasasının iş güvencesine ilişkin hükümlerinin uygulanacağı, ayrıca keyfi ve haksız nedenlerle işten çıkarmalarda işten çıkarılan işçiye mahkemelerce uygun görülen kötü niyet tazminatı ile hak ettiği kıdem ve ihbar tazminatlarının dışında 12 aylık ücretleri tutarında iş güvencesi tazminatının işverence ödeneceği düzenlenmiştir.

Aynı sözleşme metni içinde iki farklı madde de aynı husus düzenlenmiş ancak 24’üncü madde de 50 aylık iş güvencesi tazminatı, 41’inci madde de 12 aylık iş güvencesi tazminatı ödeneceği hususu düzenlenmiştir. Bu durum imzalanan toplu iş sözleşmesinin gerekli özen ve inceleme yapılmadan imzalandığını göstermektedir.

4857 sayılı Kanun’un Geçersiz sebeple yapılan feshin sonuçları başlıklı 21’inci maddesinde işverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı mahkemece veya özel hakem tarafından tespit edilerek feshin geçersizliğine karar verildiğinde, işverenin, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorunda olduğu, işçiyi başvurusu üzerine işveren bir ay içinde işe başlatmaz ise, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olacağı, mahkeme veya özel hakem feshin geçersizliğine karar verdiğinde, işçinin işe başlatılmaması halinde ödenecek tazminat miktarını da belirleyeceği düzenlenmiştir.

-Bildirim önelleri ve iş akitlerinin feshi başlıklı 25’nci maddesinde;

16 hafta sonunda (İş Kanunu’nda 2 hafta)

54 hafta sonunda (İş Kanunu’nda 8 hafta)

fesih edilmiş sayılacağı düzenlemesine düzenlemenin çok üstünde süre belirlenmesi ile ölçülülük ilkesinden uzaklaşılmıştır.

-İlave tediye ve ikramiyeler başlıklı 38’nci maddesinde; sendika üyesi işçilere 6772 sayılı yasa gereğince yılda 52 günlük devlet ikramiyesi ilave tediye ödeneceği ve bu ikramiyelerin Cumhurbaşkanı kararı ile 4 eşit taksitle ve 13’er günlük olmak üzere ödeneceği düzenlenmiştir.

6772 sayılı Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışan İşçilere İlave Tediye Yapılması ve 6452 sayılı Kanunla 6212 sayılı Kanunun 2’nci Maddesinin Kaldırılması Hakkında Kanunun kapsamına belediye şirketleri girmemektedir. Sermayesinin tamamı belediyeye ait olan limited şirketin Ticaret Kanunu hükümlerine tabi, belediyeden ayrı ve bağımsız özel hukuk tüzel kişiliğine sahip olduğu, bu şirketlerin belediyeye bağlı teşekkül sayılmasının mümkün olmadığı, 6772 sayılı Kanun’un 1’nci maddesinde sermayesinin yarısından fazlasının Devlete ait olan şirketlerin kanun kapsamında olduğu açıkça belirtilmiş olmasına rağmen, madde metninde sermayesi belediyeye ait olan şirketlere yer verilmemesi kanun koyucunun bu yönde tercihte bulunduğunu göstermektedir.

Kamu idaresi cevabında, 52 günlük tediye ödemelerinin durdurulduğu ve bir daha bu ödemelerin yapılmayacağı, ayrıca diğer hususlarında yetkili sendika ile yapılacak olan toplu sözleşmede düzeltileceği ifade edilmiştir.

Sonuç olarak, Kurtalan Belediyesinin personel hizmet alımı yaptığı şirketi Kurtalan Belediyesi Limited Şirketi ile yetkili sendika arasında imzalanan toplu iş sözleşmesinin yürürlükte olan Kanunlara aykırı düzenlemelerinin gözden geçirilmesi gerekmektedir.