|
ÖZET: Belediye şirketleri arasında işçi geçişlerinin hukuki bir dayanağı bulunmamaktadır. 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir Belediyesi’nin yönetim kurulu kararlarıyla, personel temin hizmeti aracılığıyla işçilerin belediyenin sahip olduğu şirketler arasında geçiş yaptığını ortaya koymuştur. Ancak, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, bu tür geçişlerin yasal çerçevesini belirlemekte ve işçi alım ilanlarının Türkiye İş Kurumu’na bildirilmesini zorunlu kılmaktadır. Yönetmelik, işçi alımının adil ve şeffaf bir şekilde gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla gerekli tedbirlerin alınmasını da öngörmektedir.
4857 sayılı İş Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu’na göre, belediye şirketleri arasında işçi nakli mümkün değildir. Geçici iş ilişkisi yalnızca aynı şirketler topluluğu içinde geçerli olup, başka bir tüzel kişiliğe geçişi düzenleyen bir madde bulunmamaktadır. Belediye şirketlerinde çalışan personelin geçişleri, yazılı talepler doğrultusunda ve Belediye Başkanının onayı ile gerçekleştirilmektedir. Ancak, bu süreçte işçilerin tüm haklarının korunmasına rağmen, hukuki bir dayanağın olmaması nedeniyle bu uygulamanın geçerliliği sorgulanmaktadır. Sonuç olarak, Büyükşehir Belediye Başkanının onayı ve yönetim kurulu kararları ile yapılan işçi geçişleri, hukuken geçersizdir. Bu durum, belediye şirketleri arasında işçi geçişlerinin durdurulmasını gerektirmektedir. Şirketlerin, personel hareketlerini yasal çerçevede yürütmesi ve işçi haklarını koruması büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Belediye Şirketleri Arasında İşçi Geçişleri Yapılmasının Hukuki Dayanağının Bulunmaması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Belediye Şirketi
Büyükşehir Belediyesi Başkanı Olur’u ve Şirket yönetim kurulu kararları ile personel temin hizmeti yöntemiyle çalışan işçilerin Büyükşehir Belediyenin doğrudan veya dolaylı olarak hissesine sahip olduğu şirketleri arasında geçişlerinin yapıldığı görülmüştür.
Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde “(2) Bu Yönetmelik hükümleri;
… belediyelerin ve bunların kurdukları veya üye oldukları mahallî idare birlikleri ile bağlı kuruluşlarının Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurdukları şirketler … için uygulanmaz. Ancak, bu kapsamdaki işçi alım ilanlarının Kuruma bildirilmesi zorunludur. Bu ilanlar Kurum internet sitesinde ve ilgili kamu kurum ve kuruluşunca uygun görülen iletişim araçları ile kamuoyuna duyurulur. Kamu kurum ve kuruluşları işçi alımının adil ve şeffaf bir şekilde yapılmasını sağlayacak diğer tedbirleri de alır.” düzenlemesine yer verilmiştir. Anılan Yönetmelik hükümlerinde, Belediye şirketinin yeni personel alımları için işçi alım ilanlarının Türkiye İş Kurumuna bildirilmesinin zorunlu olduğunu düzenleyerek işçi alımının adil ve şeffaf bir şekilde yapılmasını sağlayacak tedbirlerin de alınması gerektiğine yer verilmiştir. Dolayısıyla şirketlerin ilk defa istihdam edilecek işçilerin nitelik ve diğer özelliklerinin Türkiye İş Kurumuna bildirilmesi ile işe alım prosedürlerinin başlatılmasının gerekli olduğu Yönetmelik’le düzenlenmiştir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Geçici iş ilişkisi” başlıklı 7’nci maddesinde “Geçici iş ilişkisi, özel istihdam bürosu aracılığıyla ya da holding bünyesi içinde veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde görevlendirme yapılmak suretiyle kurulabilir.” hükmü yer almaktadır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 125’inci maddesine göre ticaret şirketleri tüzel kişiliğe haizdir. Şirketin tüzel kişiliğinin bulunduğu düşünüldüğünde işçilerin başka bir tüzel kişilik bünyesine naklen geçirilip çalıştırılmasına imkân veren bir düzenleme bulunmamaktadır. Naklen geçiş yapılabilmesine tek izin veren düzenleme 4857 sayılı Kanun’da belirtilen geçici iş ilişkisidir. Geçici iş ilişkisi de Kanunda belirtildiği üzere ancak aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde görevlendirme yapılmak suretiyle kurulabilir.
Belediye birimlerinde ya da iştiraki şirketlerinde çalışan personelin şirket değişiklikleri birimlerden ya da iştiraki şirketlerden yazılı olarak gelen talepler doğrultusunda Belediye Başkanının oluru ile Şirketle yazışma yapılmakta, Şirket tarafından yönetim kurulu kararı alındıktan sonra personelin tüm özlük haklarıyla geçişi yapılmaktadır. Şirketten diğerine geçen işçi bütün haklarıyla yeni şirkete devredilmekte, yevmiyesini Şirkette aldığı tutar üzerinden alır iken sosyal haklarını yeni geçtiği şirketten almaktadır. Böylece yıllık izin hakları dahil bütün hakları yeni şirkete devredilmiş olmaktadır. Bir kişinin şirket ile olan iş akdi ya kendi veya işveren tarafından feshedilmek suretiyle sonlandırılabilir. Bu bağlamda her şirketin toplu iş sözleşmesi ve işvereni farklıdır. Şirket işçilerinin belediyenin sermayesinde çoğunluk hissesine sahip olduğu belediye şirketleri arasında naklen geçişine izin verilen bir düzenleme bulunmadığından dolayı belediye şirketleri arasında işçi geçişleri yapılmasının hukuki dayanağı bulunmamaktadır.
Şirket cevabında özetle, “geçiş” adı verilen işçi görevlendirmelerini engelleyen bir yasal düzenleme bulunmadığı, bu uygulamanın temel nedenin kamu menfaati olduğu; yetişmiş iş gücü varken yeni eleman alınıp eğitilmesi, zaman ve maliyet açısından kamu zararına olacağından, mevcut çalışanların performansı dikkate alınarak ihtiyaç duyulan şirkette görevlendirilmelerinin yapıldığı, geçişlerin SGK ve İŞKUR’a bildirilerek yasal prosedürlere uygun şekilde gerçekleştirildiği, işçilerin kazanılmış haklarının korunduğu ve İş Kanunu hükümlerinin uygulandığı, şirketin yönetim kurulunun TTK’ya göre bu süreçte yetkili ve sorumlu olduğu ayrıca, 5216 ve 5393 sayılı Kanunlar uyarınca, belediyenin mal varlığının takibi ve denetiminin Büyükşehir Belediye Başkanı’nın yetkisinde olduğu, bu kapsamda, belediye şirketlerindeki personel hareketlerinden haberdar olmasının gerektiği ancak işlemlerin şirket yönetimi tarafından yürütüldüğü ifade edilmiştir.
Şirket cevabının değerlendirilecek bir tarafı bulunmamaktadır. Zira cevapta sürecin nasıl işlediği anlatılmıştır. Bulgunun içinde geçişin nasıl olduğu anlatılarak bunun hukuken mümkün olmadığı ifade edilmiştir.
Büyükşehir Belediye Başkanının onayından sonra Şirket yönetim kurulu kararları ile belediye şirketleri arasında geçişi yapılan işçilerin naklen geçişine izin veren bir düzenleme bulunmaması nedeniyle hukuken mümkün olmadığı, bu şekilde yapılan geçişlerden Belediye Başkanı ile yönetim kurulu üyelerinin sorumlu olacağı dikkate alındığında bundan sonra şirketler arasında işçi geçişlerinin yapılmaması sağlanmalıdır.